Το βιβλίο της Κωνσταντίνας Τσουκαλά- Σταθάκη ακολουθεί τη διαδρομή της ίδιας μέσα στη βιομηχανία του επισιτισμού τουρισμού: από το σέρβις σε ένα μικρό μπαρ της Ζακύνθου, στη ρεσεψιόν ενός ξενοδοχείου, ως το μπακόφις και τη διαχείριση κρατήσεων για κάποια από τα μεγαλύτερα ξενοδοχεία της χώρας πίσω στην Αθήνα. Διαφορετικά μέρη, διαφορετικές θέσεις, άλλος μισθός. Η αφηγήτρια φτιάχνει ένα νήμα που συνδέει αυτά τα σημεία και μας εισάγει στις έννοιες που φέρουν μαζί τους. Έννοιες που μοιάζουν αντιθετικές, όπως ας πούμε ο ντόπιος και ο ξένος, έννοιες δυναμικές, που αλλάζουν συχνά μορφή ανάλογα με τις σχέσεις που αφορούν. Για παράδειγμα, εκείνος που είναι ξένος για τον κάτοικο του χωριού, αν πρόκειται για εργαζόμενο σεζόν, είναι συγχρόνως ο ντόπιος για τον τουρίστα, είναι αυτός που εκπροσωπεί «το αυθεντικό» αυτό που έχει εκπαιδευτεί να αναγνωρίζει ως ντόπιο και αυθεντικό όπως μας λέει.
Η αφήγηση της Κωνσταντίνας είναι συναρπαστική, γιατί σκιαγραφεί την πραγματικότητα που διαμορφώνουν οι μεγάλες εταιρείες, ο μετασχηματισμός των τουριστικών υπηρεσιών από τις νέες τεχνολογίες, τις πλατφόρμες μέσα από τις οποίες κλείνουμε διακοπές και άλλα τέτοια, αλλά δεν μένει εκεί. Μας παίρνει μαζί της σε ιστορίες με πολύ συγκεκριμένα ταξικά χαρακτηριστικά, στα τεχνάσματα που σκαρφίζεται καμιά για να αλλάξει πόστο ή να ξεφύγει από τον τουρίστα, για να τη γλιτώσει από το κουβάλημα ή να καταφέρει τους υδραυλικούς να της ξεβουλώσουν τη ντουζιέρα στο μπάνιο.
Είναι ένα βιβλίο που συνομιλεί με τα «Αυτόματα»*, τα διηγήματα του Κώστα Περούλη, όπου εκεί η ίδια η επαναληπτικότητα, η συνέχεια, η εντατικότητα της εργασίας προσφέρουν, αν όχι ένα σημείο φυγής, σίγουρα μία κατανόηση της πραγματικότητας του εργαζόμενου μέσα σε αυτήν. Με τη διαφορά ότι στη “ΣΕΖΟΝ”, η ίδια η σεζόν αποτελεί κυριολεκτικά φυγή από την καθημερινότητα και την επαναληπτικότητα που είχε διαμορφωθεί πριν από αυτήν. Και τη δημιουργία μιας άλλης, μιας συνέχειας μέσα στη ρωγμή της ασυνέχειας από την κανονική ζωή που υπήρχε πριν και θα υπάρξει και μετά από αυτήν.
Στη μικρού μήκους ταινία «Prayer»**, στην πρώτη σκηνή, ο κεντρικός ήρωας, ο Abdul, καθισμένος στο πάτωμα ενός άδειου διαδρόμου παρακολουθεί από ένα κινητό τηλέφωνο μέσω whats app-κλήσης τη γέννηση του παιδιού του. Τον ακολουθούμε να προσπαθεί να συνεχίσει να ανταποκρίνεται στα καθήκοντα της δουλειάς του εκείνο το βράδυ, να μαζεύει άδεια ποτήρια και συγχρόνως να προσευχηθεί για το γιο του – μια ισορροπία που δεν είναι εύκολο να κρατηθεί. Οι λέξεις της Κωνσταντίνας Τσουκαλά- Σταθάκη στο βιβλίο της, μας αφηγούνται πολλές τέτοιες ιστορίες, γύρω από τη μετακίνηση, τη δουλειά, τις κοινωνικές σχέσεις.
Η Κωνσταντίνα καταφέρνει να μας λύσει απορίες που δεν ξέραμε ότι είχαμε, και συγχρόνως να ξεφύγει από απλοϊκές αναλογίες και ομαδοποιήσεις. Μας δίνει μία οπτική των ανισοτήτων ή έστω των διαφοροποιήσεων που υπάρχουν ακόμα και μέσα στο ίδιο μικρό μπαρ, του ίδιου μικρού χωριού, χωρίς όμως να χάσει το ενδιαφέρον μας μέχρι την τελευταία σελίδα.
Πριν από κάποια χρόνια, πριν από μια κανονισμένη απογευματινή έξοδο με φίλες και μιλώντας με κάποια από αυτές στο τηλέφωνο για τις τελευταίες λεπτομέρειες της συνάντησης μας ρώτησα: «Η Κωνσταντίνα; Θα έρθει;» Η απάντηση ήρθε εκνευρισμένα από την άλλη μεριά του ακουστικού: «τι ρωτάς, Μάιο μήνα;» Από τότε, παρότι η Κωνσταντίνα άλλαξε δουλειά, το τι κάνει συνδέεται όντως με το ποιο μήνα τίθεται η ερώτηση.
Το βιβλίο μας αφήνει με την αίσθηση ότι ο επισιτισμός και ο τουρισμός, διαμορφώνονται και διαμορφώνουν εκ νέου το χρόνο. Υπερβαίνουν τις συμβατικές οριοθετήσεις που ισχύουν για τις υπόλοιπες και τους υπόλοιπους και φτιάχνουν μία νέα συνθήκη για εκείνους και εκείνες/α που δουλεύουν στον κλάδο, για τις ζωές και τις κοινωνικές σχέσεις τους. Καταφέρνει την ίδια στιγμή να μας πείσει ότι αυτή τη συνθήκη, τη διαπραγματεύονται και την αναδιαμορφώνουν και οι ίδιοι άνθρωποι που δουλεύουν σ΄αυτήν, ότι το τι είναι ο επισιτισμός και ο τουρισμός έχει να κάνει και με αυτούς: με τα παιδιά που δουλεύουν σεζόν. Και πολλά περισσότερα. Αξίζει να διαβαστεί.
—-
*Τα Αυτόματα, του Περούλη Κώστα, κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Αντίποδες.
**PRAYER, σκηνοθεσία Sofia Geweiler (14’).Προβλήθηκε το Σάββατο 4 Ιουλίου στο πλαίσιο του 27ου Αντιρατσιστικού Φεστιβάλ Αθήνας.
