Ξαναζωντανεύουμε τον Αμβρακικό περιορίζοντας τις αρνητικές επιπτώσεις των ιχθυοκαλλιεργειών

Αντέχει το ήδη επιβαρυμένο οικοσύστημα του Αμβρακικού Κόλπου την εντατικοποίηση και επέκταση των ιχθυοκαλλιεργειών;

Σε αρκετές περιπτώσεις, φαίνεται πως οι υφιστάμενες μονάδες ιχθυοκαλλιέργειας του Αμβρακικού δεν συμμορφώνονται με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο. Την ίδια στιγμή προβλέπεται η εντατικοποίησή και αύξηση της παραγωγής τους. Πώς είναι δυνατόν έτσι να διασφαλιστεί η προστασία του περιβάλλοντος και της πολύτιμης βιοποικιλότητας του ;

Μετά την έκδοση της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για την Περιοχή Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) στον Αμβρακικό Κόλπο που προβλέπει την επέκταση και την αύξηση της παραγωγής των ιχθυοκαλλιεργειών, η περιβαλλοντική οργάνωση iSea, διερεύνησε κατά πόσο συμμορφώνονται οι ήδη υπάρχουσες μονάδες με τις απαιτούμενες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις.

Ο Αμβρακικός αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα καταφύγια άγριας ζωής στην Ελλάδα, φιλοξενώντας από προστατευόμενα θαλάσσια είδη, όπως σαλάχια και θαλάσσιες χελώνες έως πολυάριθμα είδη σπάνια πτηνών. Η οικολογική του σημασία αναδεικνύεται και από τη θεσμική προστασία του (Εθνικό Πάρκο¹, Υγρότοπος Διεθνούς σημασίας της Σύμβασης Ραμσάρ², Ειδική Ζώνη Διατήρησης -Τόπος Κοινοτικής Σημασίας , Ζώνη Ειδικής Προστασίας στο πλαίσιο του Δικτύου Natura 2000). Ωστόσο, στον Κόλπο υφίστανται έντονες ανθρωπογενείς πιέσεις, μία εκ των οποίων επηρεάζει αρνητικά το ευαίσθητο αυτό οικοσύστημα: οι ιχθυοκαλλιέργειες.

Μέσα από την ανάλυση των σχετικών δημόσια αναρτημένων στον διαδικτυακό τόπο ΔΙΑΥΓΕΙΑ διοικητικών πράξεων για την περίοδο 2010 – 2025 ανακύπτουν αρκετά περιστατικά μη συμμόρφωσης των υφιστάμενων ιχθυοκαλλιεργειών με την περιβαλλοντική νομοθεσία, από ανακλήσεις αδειών και διοικητικά πρόστιμα για την παράνομη κατάληψη θαλάσσιας έκτασης μέχρι αποκλίσεις του πραγματικού αριθμού κλωβών από τον αδειοδοτημένο. Ανάμεσα στα στοιχεία που καταγράφηκαν ήταν και μία παλαιότερη περίπτωση που  το τότε Διοικητικό Συμβούλιο της Μονάδας Διαχείρισης Αμβρακικού Κόλπου διατύπωσε αρνητική γνωμοδότηση για την επανίδρυση μονάδας λόγω αυξημένου κινδύνου βάσει προηγούμενων περιστατικών μαζικής θνησιμότητας ψαριών στην ίδια τοποθεσία.

Ένα ιδιαίτερα επίκαιρο περιστατικό, το οποίο έλαβε χώρα μόλις λίγες ημέρες πριν, αναδεικνύει την μη συμμόρφωση των ιχθυοκαλλιεργειών με τις περιβαλλοντικές επιταγές. Ειδικότερα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Ξαναζωντανεύοντας τον Αμβρακικό» η iSea διοργάνωσε δράσεις αποκατάστασης απομακρύνοντας Εγκαταλειμμένο Αλιευτικό Εξοπλισμό. Στη μελέτη σκοπιμότητας που προηγήθηκε για τον εντοπισμό περιοχών και σημείων συσσώρευσης εγκαταλελειμμένου εξοπλισμού, και περιλάμβανε μεταξύ άλλων έρευνες πεδίου, είχε εντοπισθεί εγκαταλελειμμένος εξοπλισμός από ιχθυοκαλλιέργειες, όπως κλωβοί, ρεμέτζα και αλυσίδες, τον οποίο η iSea σχεδίαζε να απομακρύνει. Μόλις το πρόγραμμα των δράσεων αποκατάστασης μέσα από υποβρύχιους και παράκτιους καθαρισμούς γνωστοποιήθηκε στο ευρύ κοινό, όλως αιφνιδίως ο εξοπλισμός αυτός που από καιρό είχε εγκαταλειφθεί και παρέμενε στον βυθό ή είχε ξεβραστεί στις ακτές του Αμβρακικού, εξαφανίστηκε. Προφανώς και η ανάγκη σεβασμού του θαλάσσιου περιβάλλοντος με την μη σκόπιμη εγκατάλειψη εξοπλισμού δεν πρέπει να τίθεται σε αναστολή, και να διενεργείται μόνο όταν αναλαμβάνουν δράση οι περιβαλλοντικές οργανώσεις. Η ανάγκη προστασίας του περιβάλλοντος αντανακλά την ανάγκη σεβασμού ενός δικαίωματος αλληλεγγύης, καθώς μέσω αυτού προστατεύεται ένα αγαθό και για τις επόμενες γενιές.

Την ίδια στιγμή παρά τις αναγνωρισμένες αρνητικές κι επιζήμιες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της ιχθυοκαλλιέργειας³ και παρά τη μη συμμόρφωση σε αρκετές περιπτώσεις των υφιστάμενων μονάδων με τις ισχύουσες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, παρατηρείται μία τάση εντατικοποίησης και επέκτασης των μονάδων, όπως αυτή αποτυπώνεται στην επικαιροποιημένη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για τον καθορισμό και την οριοθέτηση της Περιοχής Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών (ΠΟΑΥ) στην περιοχή του Αμβρακικού Κόλπου. Πιο συγκεκριμένα, η νέα μελέτη της ΠΟΑΥ προβλέπει αύξηση της παραγωγής κατά 105%, από 4.108 τόνους σε 8.430 τόνους, και αύξηση της έκτασης κατά 113%, από 393,8 στρέμματα σε 840 στρέμματα.⁴

Επομένως ένα επιβαρυμένο και ημίκλειστο οικοσύστημα, όπως αυτό του Αμβρακικού, με εκτεταμένες ανοξίες λόγω αυξημένου οργανικού υλικού που τα τελευταία 30 χρόνια αυξάνονται και επεκτείνονται, καταλήγει να κινδυνεύει ακόμη περισσότερο ενόψει των σχεδίων αναδιοργάνωσης κι επέκτασης των μονάδων εντατικής ιχθυοκαλλιέργειας με την επακόλουθη αύξηση της παραγωγής τους. Η τάση αυτή φαίνεται να παραβλέπει αφενός την αναγνωρισμένη οικολογική σημασία του Αμβρακικού κόλπου και αφετέρου την ήδη αυξημένη περιβαλλοντική επιβάρυνση της περιοχής.

Για ακόμη μια φορά, λοιπόν, τίθεται στο προσκήνιο η σύγκρουση μεταξύ της προστασίας του ευαίσθητου περιβάλλοντος (εν προκειμένω του Αμβρακικού) με την ανάπτυξη ανθρωπογενών δραστηριοτήτων, όπως είναι η ιχθυοκαλλιέργεια.

Σε κάθε περίπτωση και σε κάθε στάθμιση αυτών των δύο, δεν θα πρέπει να είναι δεδομένο ότι η προστασία τους περιβάλλοντος θα υποχωρεί. Αντιθέτως, θα πρέπει να υπενθυμίζεται η οικολογική αξία των προστατευόμενων περιοχών και η ανάγκη συμμόρφωσης των ιχθυοκαλλιεργειών με τις ισχύουσες περιβαλλοντικές επιταγές και δεσμεύσεις.

Άλλωστε, Δήμοι, Τοπικοί Σύλλογοι και Περιβαλλοντικές Οργανώσεις έχουν υποστηρίξει τη σταδιακή απομάκρυνση των ιχθυοκαλλιεργειών από τον επιβαρυμένο Αμβρακικό Κόλπο. Ενώ, η ραγδαία ανάπτυξη και εντατικοποίηση της ιχθυοκαλλιέργειας ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά και τις υφιστάμενες παραγωγικές δραστηριότητες στον Αμβρακικό, όπως η παράκτια αλιεία και τα διβάρια, τα οποία μάλιστα προσιδιάζουν σε ένα περισσότερο βιώσιμο και αειφόρο μοντέλο ανάπτυξης ανθρωπογενών δραστηριοτήτων.

Μήπως τελικά στην τάση εντατικοποίησης και ανάπτυξης τoυ συστήματος των υδατοκαλλιεργειών, θα μπορούσε να αντιταχθεί η διασφάλιση της βιωσιμότητας του οικοσυστήματος;

Βρείτε τα αποτελέσματα της ανάλυσης τεκμηρίων για τις παράνομες δραστηριότητες που σχετίζονται με εγκαταστάσεις υδατοκαλλιέργειας στον Αμβρακικό Κόλπο

1.  ΚΥΑ 11989, ΦΕΚ 123/Δ/21.03.2008 [↩]
2. Ramsar Sites Information Service. Amvrakikos Gulf. https://rsis.ramsar.org/ris/61 [↩]
3. Tičina V, Katavić I and Grubišić L (2020) Marine Aquaculture Impacts on Marine Biota in Oligotrophic Environments of the Mediterranean Sea – A Review. Front. Mar. Sci. 7:217. doi: 10.3389/fmars.2020.00217. Naylor, R. L., Goldburg, R. J., Primavera, J. H., Kautsky, N., Beveridge, M. C. M., Clay, J., Folke, C., Lubchenco, J., Mooney, H., & Troell, M. (2000). Effects of aquaculture on world fish supplies. Nature, 405, 1017–1024. https://doi.org/10.1038/35016500.

   [↩]

4. Με βάση τα στοιχεία αυτά, σημειώνεται ότι 2.840 τόνοι αφορούν οστρακοειδή, ενώ 110 στρέμματα αντιστοιχούν σε περιοχές αγρανάπαυσης οστρακοειδών. [↩]