Εκατοντάδες άνθρωποι από πολλές αυτόχθονες κοινότητες της Λατινικής Αμερικής συναντήθηκαν στο Μεξικό για να υπενθυμίσουν τη συνεχιζόμενη λεηλασία των υδάτινων πόρων, αλλά και τις νίκες που κατάφεραν, οι οποίες συχνά παραγνωρίζονται από τους θεσμούς και τα μέσα ενημέρωσης. Πρωταγωνιστικό ρόλο στη συνάντηση και στους αγώνες για το νερό διαδραματίζουν οι γυναίκες. Είναι μια γενιά που φοίτησε στο πανεπιστήμιο αλλά δεν ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα, εξηγεί ο Raúl Zibechi, και συνεισφέρει με τις γνώσεις της στην αντίσταση σε επίπεδο κοινότητας.
Στην Έβδομη ANAVI, Asamblea Nacional por el Agua, la Vida y el Territorio (Εθνική Συνέλευση για το Νερό, τη Ζωή και τo Έδαφος), που πραγματοποιήθηκε στις 8 και 9 Αυγούστου στην κοινότητα Wixárika της Zitakua, στο Tepic (Μεξικό), συμμετείχαν 427 ενήλικες και 60 παιδιά από 18 αυτόχθονες κοινότητες και επτά χώρες. Κάθε κοινότητα εξέφρασε τις δικές της διαμαρτυρίες, από τη λεηλασία των υδάτινων πόρων και των γαιών μέχρι τη βία και τις παραβιάσεις που υπέστησαν όσοι τους υπερασπίζονται.
Άσκησαν σφοδρή κριτική στο «μεγάλο έργο εθνικής εδαφικής αναδιοργάνωσης μέσω του Plan Mexico», στα εθνικά και περιφερειακά σχέδια διαχείρισης των υδάτων που προσφέρουν στις εταιρείες απεριόριστη παροχή νερού και δίνουν τη δυνατότητα απόρριψης τοξικών αποβλήτων σε βιομηχανίες που μετατρέπουν τα ποτάμια σε ανοιχτούς υπονόμους. Αποδοκίμασαν τον ισχυρισμό ότι η υδραυλική ρωγμάτωση (fracking) είναι «βιώσιμη», ακόμη και υπό το πρόσχημα της ενεργειακής κυριαρχίας.
Τα μέλη της Anavi δεν τρέφουν αυταπάτες για το άμεσο μέλλον. Η βιομηχανία των data center προβλέπεται ότι θα εξαπλασιάσει την ηλεκτρική της ισχύ, από 280 μεγαβάτ (MW) σε πάνω από 1.500 MW έως το 2030. Αυτό σημαίνει ότι η λεηλασία των υδάτινων πόρων θα αυξηθεί εκθετικά σε κάθε χώρα της Λατινικής Αμερικής. Τα εδάφη μας έχουν μετατραπεί σε πεδία για την πιο βάναυση καπιταλιστική συσσώρευση.
Η βία του οργανωμένου εγκλήματος, που διαπλέκεται με τις αρχές και τους κρατικούς θεσμούς, βρέθηκε στο επίκεντρο των καταγγελιών. Δεν είναι τυχαίο ότι, σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις, τα θύματα είναι οι άνθρωποι και οι κοινότητες που υπερασπίζονται το νερό και αντιστέκονται στη λεηλασία του. Περισσότεροι από 133.000 εξαφανισμένοι μαρτυρούν τη βαρβαρότητα αυτού του μηχανισμού θανάτου.
Τα μέλη της συνέλευσης υπενθύμισαν επίσης τις νίκες που επιτεύχθηκαν τα τελευταία χρόνια: την ανάκτηση της δημοτικής βιβλιοθήκης και τη δημιουργία του κοινοτικού κέντρου Tlamachtiloyan στο San Gregorio Atlapulco, Xochimilco. Το κλείσιμο του φρέατος Bonafont-Danone* στο San Mateo Cuanalá της Puebla· το τέλος της κλοπής νερού από βυτιοφόρα στο Santiago Mexquititlán· επίσης, την κατάληψη του κτιρίου του IMPI (Instituto Mexicano de la Propiedad Industrial) στην Πόλη του Μεξικού και τη μετατροπή του σε Σπίτι των λαών και αυτόχθονων κοινοτήτων «Samir Flores Soberanes» από την κοινότητα Otomi.
Θα ήθελα να αναδείξω τρία σημεία τα οποία —καθώς είναι η πρώτη φορά που συμμετέχω στην Anavi (Εθνική Συνέλευση των Αυτόχθονων Λαών)— έμαθα σε αυτήν την εκδήλωση και που πιστεύω ότι θα επηρεάσουν την πορεία των δράσεων στο εγγύς μέλλον.
Το πρώτο αφορά τον πρωταγωνιστικό ρόλο των γυναικών, ιδιαίτερα μιας γενιάς που φοίτησε στο πανεπιστήμιο αλλά δεν ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα, συνεισφέροντας, αντ’ αυτού, με τις γνώσεις της σε δράσεις αντίστασης σε επίπεδο κοινότητας.
Μας γεμίζει ελπίδα και χαρά το να ακούμε, για παράδειγμα, την Estela Hernández Jiménez, μια γυναίκα Otomi από το Santiago Mexquititlán, ή την Argelia Betanzos, μια γυναίκα mazateca από το Eloxochitlán de Flores Magón, καθώς και τις νεαρές γυναίκες Otomi από το Casa de los Pueblos ή τις γυναίκες Wixárika της κοινότητας Zitakua που μας καλωσόρισαν. Βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της αντίστασης, αξιοποιώντας τις γνώσεις τους (η Argelia είναι δικηγόρος, η Estela έχει διδακτορικό στην παιδαγωγική) όχι για προσωπικό όφελος, αλλά για να ενισχύσουν τις κοινότητές τους, υποδεικνύοντας μια πορεία αντίθετη από αυτήν που προωθεί ο καπιταλισμός και οι «προοδευτικές» κυβερνήσεις. Αυτή είναι μια γενιά που προσφέρει μια διαφορετική προοπτική σε σχέση με τις προηγούμενες, εμπλουτίζοντας με νέες γνώσεις τις πόλεις και τις κοινότητες.
Η δεύτερη πτυχή αφορά τον ρόλο των παιδιών και των εφήβων. Κατά τη διάρκεια της διήμερης συνάντησης της Anavi, πραγματοποιήθηκε μια συνέλευση από την οποία προέκυψαν εργαστήρια μεταξοτυπίας, τοιχογραφίας, κατασκευής βιβλίων από χαρτόνι, origami και παραδοσιακών παιχνιδιών. Παιδιά ηλικίας 12 ετών και άνω εξερεύνησαν την παραδοσιακή ιατρική, δημιούργησαν φίλτρα νερού και συμμετείχαν σε παραστάσεις όπως μια παράσταση hip-hop από τους ιθαγενείς της Coca της λίμνης Chapala.
Είναι αδύνατο να ξεχάσουμε τη Βερόνικα, να κάθεται ανάμεσα στον εξεγερμένο καπετάνιο Μάρκος και τον εξεγερμένο υποδιοικητή Μοϊσές στο Cideci, κατά τη διάρκεια των εκπαιδευτικών σεμιναρίων στο San Cristóbal de las Casas. Ενσαρκώνει τη νεότερη γενιά που απειλεί να μας αφήσει άφωνους και εμβρόντητους με το επαναστατικό και προκλητικό πνεύμα της. Αυτή είναι μια από τις πιο συναρπαστικές ειδήσεις που έχουμε λάβει τα τελευταία χρόνια, καθώς μας επιτρέπει να αισιοδοξούμε, κάπως, εν μέσω της συστημικής κατάρρευσης.
Το τρίτο σημείο το επεσήμανε ένας νεαρός άνδρας ο οποίος, κατά τη διάρκεια μιας εκδήλωσης στο UNAM λίγες μέρες αργότερα, εξήγησε ότι η πολιτική είχε «εισβάλει» σε όλους τους χώρους της συνάντησης στο Tepic, όχι μόνο στη συνέλευση ή στις πέντε ομάδες εργασίας, αλλά σε κάθε χώρο και στιγμή της Anavi. Θεωρώ ότι αυτή η παρατήρηση είναι εξαιρετικά σημαντική, επειδή απεικονίζει πώς η πορεία προς την αυτονομία υπερβαίνει τις θεσμικές δομές, προσδίδοντας σε όλες τις δραστηριότητες, συλλογικές ή ατομικές, πολιτικό χαρακτήρα.
Η έβδομη συνέλευση έφερε στο φως τις δυνατότητες που επιδεικνύουν οι αυτόχθονες λαοί, τόσο αντιστεκόμενοι στην απαλλοτρίωση όσο και χαράσσοντας δρόμους προς την αξιοπρέπεια και την αυτονομία, χτίζοντας τους δικούς τους κόσμους. Δεν είναι και μικρό αυτό το κατόρθωμα σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.
* Η Bonafont είναι η μεγαλύτερη εταιρεία εμφιάλωσης νερού στο Μεξικό και ανήκει στον πολυεθνικό όμιλο τροφίμων Danone.
