Μετά από μια επιτυχημένη πορεία τον Φεβρουάριο, το έργο της Lucy Prebble, The Effect: ένα πείραμα για τέσσερις ανθρώπους ερωτευμένους και θλιμμένους, η νέα παραγωγή της Bloom Theatre Group σε μετάφραση Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη και σκηνοθεσία Ανδρέα Παράσχου, επιστρέφει για έναν δεύτερο κύκλο παραστάσεων, από τις 15 έως τις 30 Μαΐου στο θέατρο ΑΜΑΛΙΑ. Εξερευνώντας τα όρια μεταξύ ψυχιατρικής και ηθικής στην παράσταση διερευνώνται τα όρια ενός πειράματος και μιας σύγκρουσης για το πόσο αληθινά είναι τα συναισθήματά μας, τι ελέγχουμε και τι όχι στον εαυτό μας αλλά και τι είναι ψυχική υγεία.
Συνέντευξη της Άννας Μαρίας Γάτου, ηθοποιού και ιδρυτικού μέλους της Bloom Theatre στη Λουκία Αργυριάδου.
Αρχικά θα θέλαμε να μας πείτε τι σας προκάλεσε περισσότερο στο κείμενο του «The Effect» της Lucy Prebble που θέλατε να φέρετε στη σκηνή;
Τα τελευταία χρόνια μπαίνουμε στη διαδικασία να αναζητήσουμε κείμενα που -ενώ παίζονται πολύ στην ευρωπαϊκή σκηνή- δεν έχουν ανέβει ξανά ή έχουν ανέβει ελάχιστα στην Ελλάδα και που μας αφορούν προσωπικά. Η Μαρίνα Κωνσταντινίδου, σκηνογράφος και ιδρυτικό μέλος της ομάδας ανακάλυψε το κείμενο και ξεκινήσαμε να το φανταζόμαστε μαζί με τον Ανδρέα Παράσχο, σκηνοθέτη της ομάδας. Μας άρεσε πολύ η ιδέα ενός ψηφιακού περιβάλλοντος στο οποίο έρχονται σε σύγκρουση δύο διαφορετικοί κόσμοι, ενώ οι θεατές μπαίνουν σε θέση παρατηρητή του πειράματος. Το κείμενο αγγίζει έννοιες όπως η ψυχική υγεία, ο έρωτας, η ιατρική ηθική και αυτήν της «πραγματικότητας», που απασχολούν τον καθένα από μας με πολύ διαφορετικό τρόπο.
H Lucy Prebble γράφει συχνά για χαρακτήρες που περνάνε μία προσωπική κατάρρευση, φαίνεται να την γοητεύει σαν διαδικασία. Είχε πει παλαιότερα ότι «υπάρχει κάτι καθαρτικό στο να έχει κάποιος πραγματικά μια κατάρρευση… …γιατί μετά από αυτήν δεν είσαι ο ίδιος πια… Νομίζω ότι υπάρχει κάτι σε αυτό που με ελκύει: η πιθανότητα να συμβεί (στον καθένα)…» Εμένα νομίζω ότι αυτό με κέρδισε περισσότερο στο κείμενο, η διαδικασία της εσωτερικής μετακίνησης απέναντι σε πράγματα που δε μπορούμε να ελέγξουμε και η αναζήτηση μιας νέας θέσης απέναντι στον εαυτό μας.
Το «The Effect» εντάσσεται σε μια τάση σύγχρονων έργων που εξερευνούν τα όρια ανάμεσα στην επιστήμη και την ηθική. Τι πιστεύετε ότι προσφέρει αυτό το είδος θεάτρου στο κοινό σήμερα;
Προσφέρει χώρο για προβληματισμό, ανοιχτό διάλογο και συζήτηση γύρω από θέματα που συναντάμε καθημερινά. Η ρύθμιση του πως αισθανόμαστε από χημικές ουσίες. Η σύγχρονη τάση για υπερσυνταγογράφηση στην ψυχιατρική. Η θέση του «ειδικού». Η ανάγκη να φαινόμαστε πάντα χαρούμενοι. Και φυσικά το στίγμα γύρω από την ψυχική υγεία με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνία.
Τα τελευταία χρόνια η ενασχόληση με την ψυχική υγεία έχει έρθει στο προσκήνιο, ωστόσο η έλλειψη επαρκούς νομοθετικού πλαισίου εγείρει πολλά ζητήματα δεοντολογίας γύρω από από τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Η πληροφορία είναι πλέον διάχυτη και είναι πολύ εύκολο να υπάρχουν παρερμηνείες γύρω από αυτά τα θέματα, όταν δεν υπάρχει το απαραίτητο υπόβαθρο. Είναι πολύ γόνιμο όταν ανοίγει ο διάλογος, ειδικά με αφορμή μία παράσταση που μπορεί να ενεργοποιήσει την σκέψη σε άλλες ταχύτητες.
Οι χαρακτήρες των ψυχιάτρων αντιπροσωπεύουν δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες. Με ποιον τρόπο αναδείξατε αυτή τη σύγκρουση στη σκηνή;
Η Λόρνα και ο Τόμπι είναι δύο ψυχίατροι με πολύ διαφορετική προσέγγιση στο κομμάτι της φαρμακευτικής αγωγής για τα ζητήματα ψυχικής υγείας. Αξίζει να σημειωθεί ότι η θέση της Λόρνα σε αυτό το κομμάτι συνδέεται αρκετά με την θέση της συγγραφέα που συνδέει άμεσα την ψυχοπαθολογία με τις δυσλειτουργίες της κοινωνίας. Για την Λόρνα η κατάθλιψη «δεν εμφανίζεται έτσι από το πουθενά, είναι θέμα αλληλεπίδρασης με τον έξω κόσμο», ενώ για τον Τόμπι «αγάπη είναι η φαρμακευτική αγωγή», και η κατάθλιψη είναι απλώς μία αρρώστια που καλούμαστε να «ρυθμίσουμε». Οι δύο ψυχίατροι συγκρούονται τόσο επιστημονικά, όσο και σε προσωπικό επίπεδο, όσο προχωράει η ιστορία. Η σύγκρουση όμως δεν παύει να είναι μια σύνδεσή, μία σχέση. Είναι δύο άνθρωποι που συναντιούνται με έναν δικό τους τρόπο, διαφορετικό.
Προσπαθήσαμε να αναδείξουμε αυτή τη σύγκρουση έτσι ώστε να μην προδίδεται από την αρχή η φύση της, αλλά να αποκαλύπτονται σιγά σιγά στοιχεία της ιστορίας, μέχρι να φτάσουμε στη τελική ανατροπή.
Η αβεβαιότητα ανάμεσα στο «αληθινό» και το «χημικά προκληθέν» συναίσθημα είναι κεντρική στο έργο και συνδέεται άμεσα με σύγχρονες προκλήσεις στον τομέα της ψυχικής υγείας. Παράλληλα λειτουργεί και ως μεταφορά για το ερώτημα αν ο έρωτας είναι βιοχημική αντίδραση ή κάτι βαθύτερο. Πώς προσεγγίσατε αυτή τη διπλή ανάγνωση;
Ήταν ένα μεγάλο στοίχημα το πώς θα αποδοθεί σκηνικά. Πράγματι, το κείμενο κινείται ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες. Την επιστημονική/ερευνητική και την προσωπική/βιωματική. Για την Κόνι έχει μεγάλη σημασία να ξέρει τις επιδράσεις του φαρμάκου που λαμβάνει στον οργανισμό της για να δει αν ο έρωτας της είναι μία «παρενέργεια», ενώ για τον Τρίσταν «Δεν υπάρχει χάπι, τσιγάρο, πρέζα στον κόσμο που θα σε κάνει να κοιτάξεις κάποιον και να τον βρεις ελκυστικό… Ή να τον ακούσεις και να τον βρεις «ανθρωπολογικά» ενδιαφέρον ή να τον μυρίσεις και… να ξέρεις.»
Και οι τέσσερις χαρακτήρες κινούνται μέσα σε ένα ερευνητικό πλαίσιο, βιώνοντας όλες τις ανησυχίες που αυτό επιφέρει. Πολύ συχνά χρησιμοποιούν πράγματα που δεν λειτουργούν στο πείραμα για να μιλήσουν για το προσωπικό χάος που βιώνει ο καθένας τους κι αυτό είχε πολύ ενδιαφέρον για τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίσαμε υποκριτικά το κείμενο.
Αν ένα συναίσθημα προκαλείται χημικά, είναι λιγότερο «αληθινό»;
Καλώς ή κακώς τα συναισθήματα μας δεν είναι μόνο «χημεία». Η εμπειρία, οι αναμνήσεις, οι σχέσεις, το σώμα και οι σκέψεις μας αλληλεπιδρούν με αυτές τις χημικές διεργασίες. Δηλαδή η χημεία του εγκεφάλου επηρεάζει τα συναισθήματα, αλλά και τα συναισθήματα αλλάζουν τη χημεία του εγκεφάλου, πρόκειται για μία κυκλική διαδικασία.
Δεν ξέρω αν μια συναισθηματική αντίδραση που προκαλείται χημικά είναι λιγότερο «αληθινή», σίγουρα όμως είναι δεν έχει την καθαρότητα ενός συναισθήματος που γεννιέται από μέσα μας.
Η προηγούμενη σας δουλειά με τους Μεθυσμένους του Ivan Vyrypaev και το The Effect φαίνεται να συναντιούνται σε αυτή την κοινή υπαρξιακή αγωνία γύρω από τη φύση της ανθρώπινης εμπειρίας και του συναισθήματος — έστω μέσα από διαφορετικές «καταστάσεις» (μέθη vs φαρμακευτική επίδραση). Είναι μία θεματική που συνειδητά επιλέξατε να διαπραγματευτείτε;
Φανταστική συνειδητοποίηση! Δε το είχα σκεφτεί ποτέ με αυτά τα λόγια. Η αλήθεια είναι ότι μας απασχολούν πολύ τα κείμενα με υπαρξιακό στοχασμό. Νιώθω ότι ο ηθοποιός μπαίνει σε μία διαδικασία ενδοσκόπησης πολύ διαφορετική και όσο προχωράει η διαδικασία των προβών ανοίγονται συνεχώς περισσότερα πεδία ανάγνωσης. Στους «Μεθυσμένους» βλέπαμε ανθρώπους σε κρίσιμες στιγμές της ζωής τους να λύνονται μέσα από το αλκοόλ αναζητώντας την δική τους αλήθεια. Στο «The Effect» έχουμε τέσσερις χαρακτήρες που αναζητούν την έννοια της πραγματικότητας σε αυτά που βιώνουν οι ίδιοι και οι γύρω τους. Πιστεύω ότι δεν επιλέξαμε συνειδητά ένα κείμενο που συνδέονται τόσο οι νοηματικοί άξονες με το προηγούμενο, ωστόσο σίγουρα αυτή η επιλογή δείχνει κάτι για τα θέματα που μας εμπνέουν τα τελευταία χρόνια. Τι θα ακολουθήσει άραγε;
Η Bloom Theatre Group τα τελευταία χρόνια έχει κάνει τα τελευταία χρόνια ένα δυναμικό ξεκίνημα στο ελεύθερο θέατρο της Θεσσαλονίκης; Ποια είναι τα επόμενα βήματα;
Είμαστε πολύ χαρούμενοι για αυτή τη σύμπραξη και για τον τρόπο που ο κόσμος έχει αγκαλιάσει τις δουλειές μας, τόσο στη Θεσσαλονίκη, όσο και σε άλλες πόλεις που ταξιδέψαμε μέσα στο 2025. Ήταν μια πολύ γεμάτη χρονιά καλλιτεχνικά, τόσο για την ομάδα, όσο και για τον καθένα από τους τρεις μας. Συνεργαστήκαμε με νέους πολύτιμους συντελεστές, όπως η Δήμητρα Αλουτζανίδου που έχει αναλάβει τον σχεδιασμό φωτισμών στις φετινές παραστάσεις μας και με υπέροχους ηθοποιούς όπως ο Ιωάννης Καμπούρης, η Δήμητρα Κούρτη, ο Μίλτος Τσιάντος και ο Γιώργος Κωνσταντίνου.
Η τελευταία δουλειά της ομάδας «Επτά ημέρες από τη ζωή του Σιμόν Λαμπρός» σε σκηνοθεσία Ανδρέα Παράσχου και Μαρίνας Κωνσταντινίδου θα παρουσιαστεί από το φθινόπωρο στη Θεσσαλονίκη και έχουμε μία ακόμη παράσταση στα σκαριά που δεν έχουμε ανακοινώσει ακόμα, λίγη υπομονή!
