Τάκης Σιμώτας, Τα βιβλία που θα γράψω, Πανοπτικόν 2026
Από το 2016 που εξέδωσε το Ηρόδοτος Θουκυδίδης, Η ιστορία ως θέαμα και ως όργανο πολιτικού προσανατολισμού, o Τάκης Σιμώτας μας είχε λίγο λησμονήσει. Είχε προηγηθεί, βέβαια, το δίτομο έργο του Περί Φαντασίας, μνημειώδους κόπου, συλλογιστικής ευστοχίας και θεωρητικής επάρκειας, δίνοντάς μας υλικό, ενδεχομένως για όλη μας την ζωή.
Τώρα μας ευλόγησε με ένα πονημάτιο που έχει τον εξαγγελτικό και υποσχετικό τίτλο Τα βιβλία που θα γράψω. Παρότι υποσχετικός, ο τίτλος είναι στην ουσία του εξαπατητικός. «Πρώτα πρώτα, γιατί έχοντας ξεκινήσει μόλις την ένατη δεκαετία, δεν προλαβαίνω… κι έπειτα, είναι και το ζήτημα της ζωικής ορμής που προϊούσης της ηλικίας φθίνει ολοένα…» , μας λέει στο προοίμιο. Παίζων και όχι σπουδάζων, λοιπόν, ο συγγραφέας μας εξαγγέλλει τα βιβλία που θα γράψει και μας χαρίζει 16 κείμενα, το ένα καλύτερο από το άλλο, και μας αφήνει να φαντασιωθούμε τα βιβλία που θα γίνονταν, αν ο συγγραφέας συμπαθούσε τους αναγνώστες του λίγο παραπάνω. Είναι κείμενα, αδέσποτα τα χαρακτηρίζει, που μέσα από στοίβες χειρογράφων συγκροτούν ένα σώμα που διεκδικεί την ύπαρξη και επιτάσσουν θαρρείς τη δημοσίευσή τους. Το έργο αποτελείται επίσης από ένα προοίμιο, έναν πρόλογο, το κύριο μέρος, που επιμερίζεται σε εισαγωγή και στα ήδη αναφερθέντα 16 κείμενα, και, αντί επιλόγου «υποσημειώσεις σε ορισμένα κεντρικά θέματα του προοιμίου», επιλεγμένα αποσπάσματα από τα έργα του «Ο κυνηγός», «Λοιπός οπλίτης», «Περί Φαντασίας», «Ηρόδοτος Θουκυδίδης, Η ιστορία ως θέαμα και ως όργανο πολιτικού προσανατολισμού» και «Για την απορία» (ανέκδοτο).
Τα βιβλία που θα γράψει ο Σιμώτας είναι ό,τι περίσσευσε από την εργώδη προσπάθεια του συγγραφέα να τιθασεύσει μέσα του έναν αδάμαστο νου. Τα θέματά του είναι ποικίλα: πολιτική, λαογραφία, ανθρωπολογία, συγγραφή και ερμηνεία, ζώσα και ασπαίρουσα φύση και ζωή. Ανάμεσά τους κείμενα με ξεκάθαρο βιωματικό χαρακτήρα. Προπάντων, όμως, και κυρίως, καθαρός στοχασμός πάνω σε καίρια ζητήματα της σκέψης και της πράξης, του ατόμου και των κοινωνιών, του χαοτικού εγώ και του χρόνου. Ακόμα και το βίωμα επιστέφεται ή διατρέχεται από στοχασμό ωσάν ο συγγραφέας να αδυνατεί να παραγάγει αυθεντική μυθοπλασία, γιατί τον κατατρώγει το σαράκι της σκέψης. Ή ενδεχομένως γιατί «Ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα είναι πεπαιδευμένος». Ο Σιμώτας είναι ένας άνθρωπος που στοχάζεται, λοιπόν, ανεξάρτητα από το θέμα του. Π.χ. όταν «λαογραφεί» περί ξωτικών, καλικάντζαρων και άλλων αιθέριων υπάρξεων, με ανατρεπτική νοητική γυρισιά μεταφέρει τον παγανισμό των παραδοσιακών κοινωνιών στο διαδίκτυο των σημερινών. Ή όταν, φιλολογώντας περί πρόσληψης των κειμένων και, άρα, περί ερμηνείας με κλειδιά τον Μπουβάρ και τον Πεκυσέ, χοροπηδά προς τον Σάντσο Πάντσα, για να μας αποκαλύψει την κρυμμένη μπουρλέσκα και απεγνωσμένη της διάσταση. Επιβεβαιώνει, έτσι, ότι «Τα κείμενα γράφονται στον αφρό».
Το γενικό χαρακτηριστικό του Σιμώτα είναι η ειρωνεία, η οποία διέρχεται όλες τις οδούς: πικρή, καυστική, απελπισμένη, παιχνιδιάρα, μελαγχολούσα. Και παρούσα με τρόπο που το κείμενο εκτείνεται σε χώρο συναισθηματικό, τις περισσότερες φορές, προκαλώντας, εκτός από θυμηδία, ένα απροσδιόριστο αίσθημα ακύρωσης. Για τους εξαφανισθέντες Νεάντερταλ: «Κι όμως τι θα γινόταν αν κατόρθωναν να επιβιώσουν άλλες 25.000 χρόνια; Στην περίπτωση αυτή θα προλάβαιναν τις χρυσές εποχές της γεωργίας και της κτηνοτροφίας. Και τότε είναι σφόδρα πιθανό ότι θα αναλαμβάναμε τη συστηματική εκτροφή τους, βλέποντας στα πρόσωπά τους τους ιδανικούς δούλους», Μια υποθετική ιστορία δουλείας εκτυλίσσεται από κει και πέρα, πρακτικής που, ειρήσθω εν παρόδω, μέρος του είδους μας, του homo sapiens sapiens, διακρίθηκε μετά πολλών επαίνων.
Είναι δοκιμιακός ο λόγος και τα γραπτά του Σιμώτα. Ανήκουν σ’αυτό το λογοτεχνικό είδος της πιο καθαρής προσπάθειας να ερμηνευτεί ο κόσμος με εργαλεία που αντλούνται από όλες τις περιοχές, γεωγραφικές, γνωστικές, νοητικές, ανθρωπολογικές και οντολογικές του πολιτισμού, αλλά ταυτόχρονα απευθύνονται και στον μέσο μορφωμένο αναγνώστη. Και στην περίπτωσή μας ο συγγραφέας ανταποκρίνεται με πολύ ισχυρά αντανακλαστικά: πληθωρική θεωρητική κατάρτιση, βαθιά διερευνητική ματιά, δυνατότητα χρήσης μιας καίριας, μη περιορίσιμης από τον χρόνο και τις εποχές γλώσσα, προσωπικό ύφος, πλούτο αναφορών και δριμεία οξύνοια, με σαφή και ορατή πρόθεση να κοινωνήσει τις σκέψεις του στους αναγνώστες σε περιβάλλον υψηλού και λεπτού γούστου.
Για το τέλος αφήνω το εξής (μεταφέροντας τα αισθήματά μου αλλά και τις φάσεις της δικής μου πρόσληψης). Υπάρχει κάτι που μπορεί να το προσπεράσει ο αναγνώστης: Μια σημείωση στο τέλος σχεδόν του βιβλίου του, που μας αφήνει με μια υπόσχεση. Η χαρά της ανάγνωσης τέτοιων κειμένων, των οποίων μια ακροθιγής προσέγγιση πραγματοποιήθηκε στα προηγούμενα έργα του συγγραφέα, αν δεν είναι ένα αστείο, θα συνεχίσει να μας προσφέρεται.
