Παρόλο που τα μέσα ενημέρωσης δεν προβάλλουν το φαινόμενο και ενώ η κυβέρνηση Μελόνι ενέκρινε τα εντυπωσιακά σχέδια της οριστικής συμφωνίας -και τα σχετικά νομοσχέδια- για τις τέσσερις περιφέρειες του Βορρά που ζήτησαν αυτονομία, στον Νότο παρατηρούνται πολυάριθμα σημάδια κοινωνικής εξέγερσης.
Οι διαμαρτυρίες που σαρώνουν τους τομείς της γεωργίας και των οδικών μεταφορών πηγάζουν από την μεγάλη απόκλιση μεταξύ των τιμών πώλησης στην πηγή και του τελικού κόστους των τροφίμων σε επίπεδο κατανάλωσης. Ένας αγρότης λαμβάνει για βασικά προϊόντα όπως σιτάρι, γάλα ή φρούτα και λαχανικά αμοιβή που είναι χαμηλότερη από το κόστος που απαιτείται για την καλλιέργεια ή τη συγκομιδή τους, ενώ στα ράφια των μεγάλων αλυσίδων λιανικής, οι καταναλωτές πληρώνουν τιμές πέντε ή έξι φορές υψηλότερες.
Οι αιτίες βρίσκονται στα ενδιάμεσα στάδια της αγροδιατροφικής αλυσίδας, όπου οι μεσάζοντες, οι εφοδιαστικές πλατφόρμες και οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ (GDO) επιβάλλουν χαμηλές τιμές αγοράς μέσω πρακτικών ακραίου μειοδοτικού ανταγωνισμού και λεόντειων συμβάσεων, μετακυλίοντας το βάρος των επιχειρηματικών κινδύνων και του ενεργειακού πληθωρισμού στους αγρότες.
Σε αυτό το σενάριο εμπλέκεται η κινητοποίηση των μεταφορέων, ιδίως των μικρών εργολάβων και των ιδιοκτητών ενός οχήματος, οι οποίοι πνίγονται από την πρόσφατη ραγδαία αύξηση της τιμής του πετρελαίου και τη μείωση των ελαφρύνσεων στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης. Για έναν μικρό επιχειρηματία με λίγα φορτηγά, η συνεχής αύξηση της τιμής των καυσίμων μετατρέπει κάθε δρομολόγιο σε καθαρή ζημιά, καθώς δεν μπορεί να μετακυλήσει τα αυξημένα κόστη στους πελάτες ή στους κολοσσούς της εφοδιαστικής αλυσίδας, οι οποίοι επιβάλλουν σταθερές και άκαμπτες τιμές.
Η έκρηξη αυτής της κρίσης γίνεται ιδιαίτερα αισθητή στη Νότια Ιταλία για δομικούς, γεωγραφικούς και βιομηχανικούς λόγους. Η Νότια Ιταλία πλήττεται από μια σοβαρή έλλειψη υποδομών, μια σχεδόν απόλυτη εξάρτηση από τις οδικές μεταφορές και γεωργικές αγορές που ιστορικά υπόκεινται σε κερδοσκοπία για τις πρώτες ύλες που εισάγονται δια θαλάσσης.
Επιπλέον, στο Νότο, η διαμάχη συνδέεται στενά με την κρίση στην πρώην χαλυβουργία Ilva στην πόλη Τάραντα. Οι διαμαρτυρίες των εργατών και των εργαζομένων στον κλάδο της χαλυβουργίας, σε συνδυασμό με τα οδοφράγματα από τους οδηγούς φορτηγών, έχουν περικυκλώσει νευραλγικά σημεία, όπως το διυλιστήριο Eni στον Τάραντα και τις κύριες οδικές αρτηρίες του Νότου.
Η πρώην χαλυβουργία Ilva δεν αντιπροσωπεύει ένα ακόμη άλυτο εργασιακό και βιομηχανικό δράμα, αλλά και ένα θεμελιώδες στοιχείο της τοπικής οικονομίας, όπου οι εταιρείες μεταφορών σε συναφείς κλάδους αντιμετωπίζουν ανεξόφλητα χρέη. Αυτή τη στιγμή, η οργή του χαλυβουργικού τομέα ενώθηκε με εκείνη των αγροτών και των μεταφορέων. Ωστόσο, η οργή στη Νότια Ιταλία έχει τις ρίζες της σε μια ακόμη πιο ευρεία και πιο σύνθετη εικόνα οικονομικής δυσπραγίας.
Στην υπονόμευση της κοινωνικής σταθερότητας του Νότου προστίθενται η δραματική ερημοποίηση των τραπεζών και η συρρίκνωση των πιστώσεων προς τις μικρές επιχειρήσεις, οι οποίες στερούν από τους τοπικούς επιχειρηματίες τη ρευστότητα που είναι απαραίτητη για να επιβιώσουν.
Παράλληλα, η σταδιακή κατάργηση των μέτρων στήριξης του εισοδήματος και η έλλειψη επενδύσεων στην τεχνολογική καινοτομία και την οικολογική μετάβαση δημιουργούν ένα αίσθημα εγκατάλειψης εκ μέρους των θεσμών.
Η μακροχρόνια ανεργία των νέων και η επακόλουθη δημογραφική συρρίκνωση αποδυναμώνουν τον κοινωνικό ιστό, αφήνοντας μια περιοχή χωρίς εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και προοπτικές.
Σε όλα αυτά προστίθεται η μάστιγα της αδήλωτης εργασίας και η υπεργολαβία «μαύρης» εργασίας – η οποία στρεβλώνει τον αθέμιτο ανταγωνισμό και συνθλίβει τις εταιρείες που σέβονται τους κανόνες – και το κενό σε βασικές υπηρεσίες όπως η υγειονομική περίθαλψη και οι τοπικές μεταφορές.
Δεν είναι τυχαίο, λοιπόν, ότι ξεσπούν κοινωνικές αναταραχές, τις οποίες αυτή η πολιτική φαίνεται ανίκανη να εκπροσωπήσει. Μια σιωπηλή και σθεναρή εξέγερση που φέρνει στο φως την απουσία μιας πραγματικής δημοκρατίας σε περιοχές όπου ψηφίζει λιγότερο από το 40% των ψηφοφόρων, ένα μέρος των οποίων ανήκει άμεσα ή έμμεσα σε μια συγκεκριμένη κοινωνική τάξη
