«Αλήθεια κάτω από τους σωρούς ερειπίων: Μέσα Ενημέρωσης στον καιρό γενοκτονίας» είναι ο τίτλος της πρόσφατα δημοσιευμένης Έκθεσης του ΟΗΕ, με συγγραφέα την Ειδική Εισηγήτρια του ΟΗΕ σχετικά με την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα υπό κατοχή Παλαιστινιακά εδάφη από το 1967, Φραντσέσκα Αλμπανέζε.
Στην 29σέλιδη Έκθεση, τεκμηριωμένη με σχεδόν 300 παραπομπές, δείχνεται ότι η φυσική εξόντωση Παλαιστίνιων δημοσιογράφων, η αποσιώπηση και η παραμόρφωση της πληροφορίας, μάλιστα με τη συνεργασία δυτικών Μέσων Ενημέρωσης, έχουν κεφαλαιώδη ρόλο στην υλοποίηση της γενοκτονίας στη Γάζα.
Μιντιακτονία (mediacide) είναι ακριβώς ο όρος που θέλει να αποδώσει τους ασφυκτικούς περιορισμούς στην ενημέρωση, την απροκάλυπτα προκατειλημμένη και μονομερή κάλυψη των γεγονότων, την εσκεμμένη και σχεδιασμένη εξόντωση δημοσιογράφων, την εξάλειψη πηγών ενημέρωσης, και την καταστροφή τεχνικών μέσων και εγκαταστάσεων επικοινωνίας. Η μιντιακτονία, στο μέρος που της αναλογεί, έχει καταστήσει δυνατή τη συνέχιση της γενοκτονίας και της εθνοκάθαρσης, με τις λιγότερες δυνατές αντιδράσεις από τη διεθνή κοινή γνώμη.
Στην Έκθεση καταγράφεται και τεκμηριώνεται αυτό το φαινόμενο, παρουσιάζοντας τις τρεις πτυχές του και τη μεταξύ τους αλληλοτροφοδότηση, που είναι:
α. η εξόντωση Παλαιστίνιων δημοσιογράφων και εργαζομένων στη δημοσιογραφία στη Γάζα, με σκοπό την εξαφάνιση των άμεσων μαρτυριών και της απουσίας ρεπορτάζ από το πεδίο·
β. ο ασφυκτικός έλεγχος της πληροφορίας, η απόλυτη απαγόρευση εισόδου ανεξάρτητων διεθνών δημοσιογραφικών συνεργείων στη Γάζα, το καθεστώς λογοκρισίας στο εσωτερικό του Ισραήλ. Η υποκίνηση ρατσιστικού μίσους και της αποανθρωποποίησης των Παλαιστινίων από τα Ισραηλινά μέσα ενημέρωσης·
γ. η συνένοχη στάση των δυτικών Μέσων Ενημέρωσης, ιδιαίτερα των πιο γνωστών και φερόμενων ως αξιόπιστων και αντικειμενικών, τα οποία νομιμοποιούν το αφήγημα του Ισραήλ και το προωθούν στο διεθνές ακροατήριο.
Ακολουθεί μια σύντομη σταχυολόγηση των ευρημάτων της Έκθεσης της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ.
Απειλές, φυλακίσεις και εξόντωση Παλαιστίνιων δημοσιογράφων
Στη Λωρίδα της Γάζας, από τον Οκτώβριο του 2023, έχουν καταγραφεί 240 επιθέσεις εναντίον δημοσιογραφικών συνεργείων. Περίπου 300 δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι στην ενημέρωση έχουν δολοφονηθεί και 400 έχουν τραυματιστεί. Περισσότερα από 150 σπίτια δημοσιογράφων έχουν καταστραφεί από βομβαρδισμούς και 710 συγγενείς δημοσιογράφων και συνεργατών τους έχουν σκοτωθεί. Ο Ισραηλινός στρατός έχει επιχειρήσει να παρουσιάσει τους δημοσιογράφους που έχουν γίνει θύματα των επιθέσεων του ως μέλη ή συνεργάτες της Χαμάς, θέλοντας έτσι να νομιμοποιήσει την σχεδιασμένη εγκληματική τακτική του. Σε κάθε περίπτωση, βάσει της διεθνούς νομοθεσίας, αν δεν παρουσιάζονται αποδείξεις πως δημοσιογράφοι και συνεργαζόμενο προσωπικό παίρνουν ενεργά μέρος στις εχθροπραξίες, αυτοί τελούν πάντα και χωρίς εξαίρεση υπό πολιτικό καθεστώς προστασίας. Οι επιθέσεις εναντίον δημοσιογράφων είναι έγκλημα πολέμου.
Τα περισσότερα θύματα, δημοσιογράφοι και εργαζόμενοι, κατά τις επιθέσεις εναντίον τους, έφεραν ορατά και καθαρά τα διακριτικά της ιδιότητάς τους («PRESS»). Πολλοί δημοσιογράφοι απειλήθηκαν να σταματήσουν να κάνουν ρεπορτάζ πριν τελικά γίνουν στόχοι του Ισραηλινού στρατού.
Οι επιθέσεις κατά δημοσιογράφων συνεχίζονται και μετά την υποτιθέμενη εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025. Τρεις Παλαιστίνιοι δημοσιογράφοι σκοτώθηκαν από Ισραηλινό χτύπημα, την 21η Ιανουαρίου 2026. Στις 8 Απριλίου 2026, ο Mohammed Washah, που εργαζόταν για το Al-Jazeera, έγινε θύμα στοχευμένης επίθεσης του Ισραηλινού στρατού.
Αρκετοί δημοσιογράφοι εργάζονταν για λογαριασμό διεθνών μέσων ενημέρωσης, όπως το Al-Jazeera και το Reuters χωρίς όμως αυτό να τους προσφέρει ασφάλεια. Το αντίθετο. Μάλιστα, το πρακτορείο Reuters σταμάτησε να κοινοποιεί το στίγμα των δημοσιογράφων του στις αρχές του Ισραήλ, με την ελπίδα να τους προστατέψει.
Η Παλαιστίνια δημοσιογράφος και φωτογράφος Fatima Hassouna δολοφονήθηκε μαζί με πέντε μέλη της οικογένειάς της, στις 16 Απριλίου 2025, όταν βομβαρδίστηκε το διαμέρισμά της, μία μέρα ακριβώς μετά την ανακοίνωση ότι το ντοκιμαντέρ της σχετικά με τη ζωή στη Γάζα εν μέσω γενοκτονίας είχε επιλεγεί να προβληθεί στο Διεθνές Φεστιβάλ των Καννών.
Ιδιαίτερα αποτρόπαιη είναι η τακτική του Ισραηλινού στρατού να εξαπολύει τα λεγόμενα «διπλά χτυπήματα» (double taps). Σε ένα από αυτά τα χτυπήματα με στόχο δημοσιογράφους, στις 25 Αυγούστου 2025 στο Νοσοκομείο Νάσερ, κατά την πρώτη επίθεση δολοφονήθηκε ο κάμεραμαν του Reuters, Hussam Al-Masri, και στο δεύτερο διαδοχικό χτύπημα, λίγο αργότερα, σκοτώθηκαν εργαζόμενοι του συνεργείου και διασώστες, οι οποίοι έσπευσαν στο σημείο για βοήθεια, με συνολικό απολογισμό 22 νεκρούς.
Το 81% των εγκαταστάσεων τηλεπικοινωνιών στη Γάζα έχει καταστραφεί και το 12% έχει υποστεί ζημιές. Το Ισραήλ επανειλημμένως έχει διακόψει τη σύνδεση του διαδικτύου στη Λωρίδα.
Στη Δυτική Όχθη και την Ανατολική Ιερουσαλήμ, από τον Οκτώβριο του 2023, οι δημοσιογράφοι έχουν γίνει θύματα συστηματικών επιθέσεων από εποίκους και τον Ισραηλινό στρατό. Έχουν τεκμηριωθεί 139 επιθέσεις με στόχο δημοσιογράφους.
Από τον Οκτώβριο του 2023, περισσότεροι από 100 Παλαιστίνιοι δημοσιογράφοι και συνεργάτες τους συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν. Τριάντα από αυτούς παραμένουν ακόμη φυλακισμένοι. Οι αποφυλακισμένοι περιέγραψαν, κατά τη διάρκεια της κράτησής τους στις Ισραηλινές φυλακές, βίαιες επιθέσεις, σεξουαλική βία, συμπεριλαμβανομένου του βιασμού, εξαναγκασμό σε επώδυνες στάσεις, αισθητηριακή στέρηση, ανεπαρκή σίτιση και στέρηση ιατρικής περίθαλψης. Απειλήθηκαν ότι θα ξαναγίνουν στόχος αν εξακολουθήσουν να κάνουν ρεπορτάζ.
Το τοπίο της ενημέρωσης στο Ισραήλ
Στη διετία 2024-2025, οι αρχές λογοκρισίας του Ισραήλ απαγόρευσαν 2.388 άρθρα, ενώ άλλα 11.239 άρθρα δημοσιεύτηκαν με περικοπές, για λόγους εθνικής ασφάλειας. Ως σύγκριση, κατά την περίοδο 2011-2023, υπήρξαν κατά μέσον όρο 6 λογοκριτικές παρεμβάσεις την ημέρα, ενώ τη διετία 2024-2025 ο μέσος ημερήσιος αριθμός τους ξεπέρασε τις 18.
Από τον Οκτώβριο του 2023, έχει επιβληθεί απόλυτη απαγόρευση εισόδου στους διεθνείς ανταποκριτές και στα διεθνή μέσα ενημέρωσης στη Λωρίδα της Γάζας, με εξαίρεση ελάχιστες ενσωματωμένες στον Ισραηλινό στρατό δημοσιογραφικές αποστολές, πλήρως ελεγχόμενες ως προς τις κινήσεις τους και το περιεχόμενο που μετέδωσαν.
Ίσως είναι περιττό να υπογραμμιστεί ότι το Ισραήλ δεν επιτρέπει την είσοδο στο Ισραήλ και στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ.
Σε κάποιους ξένους δημοσιογράφους απαγορεύτηκε η πρόσβαση στη Δυτική Όχθη, ενώ με πρόσχημα λόγους Κρατικής Ασφάλειας απαγορεύτηκε πλήρως η λειτουργία ενημερωτικών φορέων, όπως το Al-Jazeera. Τον Φεβρουάριο του 2026, απαγορεύτηκε η λειτουργία πέντε Παλαιστινιακών μέσων ενημέρωσης στην Ανατολική Ιερουσαλήμ.
Η κυβέρνηση του Ισραήλ, την άνοιξη του 2025, υπέγραψε συμβόλαια ύψους περίπου 50 εκατομμυρίων δολαρίων με ψηφιακές πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων η Google και η X, για να προβάλει μεταξύ άλλων διαφημιστικά μηνύματα που αρνούνταν πως υπήρχε λιμός στη Γάζα, με μηνύματα όπως: «Υπάρχει τροφή στη Γάζα. Κάθε άλλος ισχυρισμός είναι ψέμα.» .
Δυτικά Μέσα Ενημέρωσης
Στην Έκθεση της Αλμπανέζε αναλύεται η στάση μεγάλων Μέσων Ενημέρωσης της Δύσης, δημόσιων και ιδιωτικών, όπως το BBC, η New York Times, το CNN και άλλων. Το κριτήριο επιλογής τους στην έρευνα είναι ότι πρόκειται για φορείς ενημέρωσης που δεν είναι δηλωμένοι και ακραιφνείς υποστηρικτές της Ισραηλινής πολιτικής, όπως για παράδειγμα το Fox News. Η έρευνα της Έκθεσης περιορίστηκε, λοιπόν, σε ορισμένα Μέσα Ενημέρωσης που φέρονται να έχουν φήμη υψηλού κύρους, αξιοπιστίας και αντικειμενικότητας στην ενημέρωση του δυτικού και του διεθνούς ακροατηρίου.
Ειρήσθω εν παρόδω, έχει αξία να σημειωθεί η παντελής απουσία οποιασδήποτε σοβαρής καταγγελίας από τη μεριά των λεγόμενων αντικειμενικών δυτικών Μέσων Ενημέρωσης σχετικά με τον αποκλεισμό τους από τη Γάζα και την απαγόρευση της ελεύθερης διεθνούς δημοσιογραφικής δραστηριότητας εντός της Λωρίδας που έχει επιβληθεί από το Ισραήλ.
Τα εν λόγω Μέσα διαμορφώνουν την επιλογή των ειδήσεων και την προσέγγισή τους στηριζόμενα κατά κύριο λόγο σε Ισραηλινές πηγές: της κυβέρνησης, του στρατού και των Ισραηλινών μμε. Πληροφορίες που είναι είτε σχεδιασμένες για την εξυπηρέτηση της Ισραηλινής προπαγάνδας, είτε στην πλειοψηφία τους πλήρως ελεγχόμενες, είτε επίσημα λογοκριμένες, όπως είδαμε στην προηγούμενη παράγραφο σχετικά με τον τεράστιο αριθμό επεμβάσεων της Ισραηλινής λογοκρισίας.
Ακόμα χειρότερα, είναι συνήθης πρακτική των μεγάλων δυτικών Μέσων Ενημέρωσης να αναμεταδίδουν μη επιβεβαιωμένες ή και ακόμα ψευδείς ισραηλινές πληροφορίες και να επιμένουν σε αυτές ακόμη κι όταν το ψευδές των πληροφοριών έχει αποκαλυφθεί και καταγγελθεί δημόσια. Χαρακτηριστικά παραδείγματα: η διάδοση της «είδησης» για τα «αποκεφαλισμένα βρέφη» κατά την επίθεση της Χαμάς, και η καμπάνια, που ξεκίνησε η Ισραηλινή προπαγάνδα, σχετικά με τα υποτιθέμενα πολυάριθμα μέλη της Χαμάς καμουφλαρισμένα ως μέλη της UNRWA (της «Υπηρεσίας Αρωγής και Έργων του ΟΗΕ για τους Παλαιστινίους Πρόσφυγες στην Εγγύς Ανατολή»). Ειδικά το τελευταίο συνέβαλε στο Ισραηλινό σχέδιο να επιβληθεί στον πληθυσμό της Γάζας, , για χρονικό διάστημα μηνών, απόλυτη στέρηση της λιγοστής ανθρωπιστικής βοήθειας που μέχρι τότε επιτρεπόταν να διαθέσει η UNRWA .
Επιπλέον, Ισραηλινές ομάδες πίεσης και επιρροής έχουν προνομιακή πρόσβαση στα μεγάλα δυτικά Μέσα Ενημέρωσης. Είναι χαρακτηριστικές οι εσωτερικές οδηγίες σύνταξης και οι κατευθυντήριες γραμμές που απευθύνονται προς τους δημοσιογράφους των Μέσων αυτών σχετικά με την ορολογία που οι δημοσιογράφοι οφείλουν να χρησιμοποιούν στη δουλειά τους.
Σε δημοσιεύσεις του BBC, λόγου χάρη, η Δυτική Όχθη και η Γάζα αναφέρονται ως «αμφισβητούμενα εδάφη», υιοθετώντας έτσι την ορολογία του Ισραήλ. Στις Οδηγίες προς τους δημοσιογράφους της, η New York Times απαιτεί μεγάλη προσοχή στη (μη) χρήση των όρων «γενοκτονία», «εθνοκάθαρση», «κατεχόμενα εδάφη, συμβουλεύοντας τους δημοσιογράφους να τους χρησιμοποιούν «σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις».
Οι κατευθυντήριες γραμμές σύνταξης του Γερμανικού ραδιοτηλεοπτικού φορέα ARD θέλουν οι απώλειες αμάχων στη Γάζα να οφείλονται στο ότι πρόκειται για «ανθρώπινες ασπίδες» της Χαμάς. Πολυάριθμες περιπτώσεις παπαγαλισμού της Ισραηλινής προπαγάνδας περί «ανθρώπινων ασπίδων» ανευρίσκονται σε δημοσιεύσεις της New York Times και του BBC.
Οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, όπως Meta, X και Alphabet (Google), διαδραματίζουν το δικό τους υποστηρικτικό ρόλο στην υλοποίηση της γενοκτονίας από το Ισραήλ. Με την ενεργό συνεργασία τους με τις Ισραηλινές υπηρεσίες και με μεθόδους όπως την αναστολή λογαριασμού «ενοχλητικών» χρηστών, τις διαγραφές περιεχομένου και τον περιορισμό της ορατότητας λογαριασμών («shadow banning») χωρίς ειδοποίηση, οι ψηφιακές πλατφόρμες αναπτύσσουν και προωθούν περαιτέρω την ισραηλινή προπαγάνδα, παράλληλα με την αποσιώπηση ή τη συσκότιση των αντίθετων φωνών και πηγών.
Συμπερασματικά, στην Έκθεση της Ειδικής Εισηγήτριας του ΟΗΕ δείχνεται ότι από τον Οκτώβριο του 2023 και για τρία συνεχή χρόνια το Ισραήλ, με όλα τα μέσα που διαθέτει, έχει εφαρμόσει τη φίμωση της Παλαιστινιακής δημοσιογραφίας, συμπεριλαμβανομένης πρωτίστως της φυσικής εξόντωσης των δημοσιογράφων, της ατομικής τιμωρίας τους με φυλακίσεις και της συλλογικής τιμωρίας με τις δολοφονίες μελών των οικογένειών τους, της καταστροφής των τεχνικών μέσων και εγκαταστάσεων. Έχει επιβάλλει καθολική απαγόρευση εισόδου στη Λωρίδα της Γάζας των διεθνών Μέσων Ενημέρωσης.
Εντός του Ισραήλ επικρατεί καθεστώς στρατιωτικής λογοκρισίας, ενώ η επίσημη κρατική προπαγάνδα μαζί με τα κυρίαρχα Ισραηλινά μμε προωθούν τον ρατσιστικό λόγο, την αποανθρωποποίηση των Παλαιστινίων, εν ολίγοις, τη νομιμοποίηση της γενοκτονίας.
Τεκμηριώνεται ο ρόλος των πιο γνωστών ως θεωρούμενων ανεξάρτητων και αντικειμενικών δυτικών Μέσων Ενημέρωσης και των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών ως απολογητικός των αφηγημάτων και ουσιαστικά υποστηρικτικός των στόχων της Ισραηλινής πολιτικής και στρατιωτικής δράσης εναντίον των Παλαιστινίων.
Η συνεχιζόμενη γενοκτονία στη Γάζα και η εθνοκάθαρση στη Δυτική Όχθη και στην Ανατολική Ιερουσαλήμ διευκολύνονται μπροστά στη διεθνή κοινή γνώμη με τη σχεδιασμένη διαστρέβλωση, την καταστροφή της δημοσιογραφικής αλήθειας και την εξάλειψη των μαρτυριών.
Παραπομπές
– “Truth under the rubble: media in the time of genocide”: Report of the Special Rapporteur on the situation of human rights in the Palestinian territories occupied since 1967, Francesca Albanese
https://www.un.org/unispal/document/truth-under-the-rubble-francesca-albane-report-21jul26/
– Παρουσιάσεις της Έκθεσης από την Φ. Αλμπανέζε στα Ηνωμένα Έθνη:
https://www.youtube.com/watch?v=4iJB_64u8X4
https://www.youtube.com/watch?v=OLlVRUby-Jo
– “Israel’s genocide, the media and global systems that enable it”, συνέντευξη της Φ. Αλμπανέζε στο Middle East Eye, https://www.youtube.com/watch?v=7xxq1c4WXv8
