«ΝΑΖΑ», ακρωνύμιο που χρησιμοποιεί ο Ισραηλινός στρατός για τις «παράπλευρες απώλειες», «Nezek Agavi» στα εβραϊκά. Δηλώνει τον εκτιμώμενο αριθμό αμάχων, οι οποίοι υπολογίζεται πως θα σκοτωθούν σε μια Ισραηλινή επίθεση στη Λωρίδα της Γάζας. Επισήμως, ο στόχος μιας επίθεσης είναι κάποιο μέλος (ή υποτιθέμενο μέλος) της Χαμάς, το οποίο συχνά επιλέγεται να χτυπηθεί όταν γυρίζει στο σπίτι του και βρίσκεται μαζί με την οικογένειά του. Στην Ισραηλινή στρατιωτική ιδιόλεκτο ο αριθμός των αμάχων που πλήττονται κάθε φορά μετρώνται σε ΝΑΖΑ, λ.χ. 50 ή 100 ΝΑΖΑ. Μία γυναίκα, ένα παιδί ή ένα βρέφος που δολοφονούνται από τον Ισραηλινό στρατό είναι απλά «1 ΝΑΖΑ».
«ΝΑΖΑ», o τίτλος του ντοκιμαντέρ (τρέιλερ) που σκηνοθέτησαν οι δύο Ισραηλινο- Εβραίοι ερευνητές δημοσιογράφοι και κινηματογραφιστές Yuval Abraham και Rachel Szor. Το ντοκιμαντέρ βασίζεται σε συνεντεύξεις εικοσιτεσσάρων στρατιωτικών, εφέδρων αξιωματικών και στρατιωτών, γυναικών και αντρών, οι οποίοι υπηρέτησαν στις μονάδες ελίτ του Ισραηλινού στρατού, στην Υπηρεσία Πληροφοριών.
Αποστολή τους η πραγματοποίηση επιχειρήσεων βομβαρδισμού ενάντια σε πολιτικούς στόχους στη Γάζα. Στρατιωτικές επιχειρήσεις που κατά ένα σημαντικό μέρος είναι αυτοματοποιημένες. Οι στρατιωτικοί αυτού του τύπου είναι ικανότατοι προγραμματιστές, αναλυτές δεδομένων και υψηλής εκπαίδευσης χειριστές λογισμικών για τη λεπτομερή χαρτογράφηση του αστικού χώρου και τη συνεχή παρακολούθηση του πληθυσμού της Γάζας. Αποφασίζουν την επιλογή του «στόχου» και τον κοινοποιούν στις μονάδες του Ισραηλινού στρατού που είναι σε ετοιμότητα για να βομβαρδίσουν.
«Δεν υπάρχουν ΝΑΖΑ στη Γάζα»
Οι κάτοικοι της Γάζας, μηδενός εξαιρουμένου, παρακολουθούνται αδιάκοπα με τις κάμερες των ντρόουν και μέσω των κινητών τους τηλεφώνων, μέσα κι έξω από το σπίτι τους. Όταν ακόμη υπήρχαν στη Γάζα πολυκατοικίες που στέκονταν όρθιες -και όχι οι 61 εκατομμύρια τόνοι ερειπίων, μετά από τρία χρόνια καταστροφής- όσοι υπηρετούσαν στις θέσεις των στρατιωτικών που καταθέτουν στο ντοκιμαντέρ, είχαν πολλούς τρόπους να γνωρίζουν τα ονόματα και τις ασχολίες των ενοίκων των κατοικιών που ήταν πιθανοί στόχοι, μπορούσαν να ακούν ό,τι συμβαίνει σε κάθε διαμέρισμα, να υποκλέπτουν σε πραγματικό χρόνο τις συνομιλίες των μελών μιας οικογένειας, τα μηνύματα που ανταλλάσσονταν στα κινητά τους, και ό,τι δεδομένα ήταν αποθηκευμένα σε αυτά.
Άκουγαν τις συνομιλίες των οικογενειών μέχρι ένα δευτερόλεπτο προτού δώσουν την έγκριση για βομβαρδισμό με ένα κλικ. Και κατόπιν, μετά την επίθεση, μπορούσαν να ακούσουν τους τραυματισμένους να ουρλιάζουν, να ζητούν βοήθεια, να φωνάζουν τα ονόματα των συγγενών τους κάτω από τα ερείπια.
Η Υπηρεσία Πληροφοριών έχει στήσει μια τεράστια μηχανή θανάτου μέσω ενός συστήματος αυτοματοποιημένης ταξινόμησης των πιθανών στόχων. Πραγματοποιείται ταυτόχρονη επεξεργασία και ανάλυση δεδομένων για εκατοντάδες περιπτώσεις στόχων, σε πραγματικό χρόνο, χάρη στη χρήση προηγμένων τεχνολογιών και αλγορίθμων, καθώς και της Τεχνητής Νοημοσύνης, όπως το σύστημα «Lavender» που ανέπτυξε ειδικά ο Ισραηλινός στρατός.
Οι «παράπλευρες απώλειες» τύπου ΝΑΖΑ προκαλούνται συχνά από επιθέσεις στον σωρό, χωρίς πολλή σκέψη, με στόχο την ισοπέδωση ολόκληρων οικοδομικών συμπλεγμάτων. Οι επιλογές των στόχων που παρέχονται από τα αυτοματοποιημένα συστήματα λογισμικού, και οι αποφάσεις που παίρνονται μέσα σε ελάχιστο χρόνο, έχουν ως συνέπεια την εξόντωση αδιευκρίνιστου στην πραγματικότητα αριθμού αμάχων. Αριθμός που είναι έτσι κι αλλιώς εντελώς αδιάφορος για όλη την ιεραρχία.
Μπορεί την τελική ευθύνη για τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα να την έχει η ανώτερη πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του Ισραήλ, όμως, όσοι υπηρετούν στην Υπηρεσία Πληροφοριών είναι χωρίς αμφιβολία συνένοχοι στην υλοποίηση μιας εξ αποστάσεως γενοκτονίας χάι-τεκ. Οι στρατιωτικοί που καταθέτουν στο ντοκιμαντέρ μπορούν βέβαια να εφεύρουν για τον εαυτό τους δικαιολογίες του τύπου «ήμουν μόνον ένας τεχνικός», «επέλεγα τον στόχο, δεν βομβάρδιζα», «έκανα τη δουλειά που μου ανατέθηκε», αλλά με απίστευτες επινοήσεις και προσχήματα δεν καταφέρνουν να κρυφτούν ούτε πίσω από το δάκτυλό τους.
Όσοι και όσες υπηρετούν σε αυτές τις επίλεκτες μονάδες προέρχονται από τα μεσαία κοινωνικά στρώματα του Ισραηλινο-Εβραϊκού πληθυσμού. Δεν τρέφουν απαραίτητα κάποιο ιδιαίτερα αναπτυγμένο ρατσιστικό μίσος για τους Παλαιστίνιους, στα πολιτικά πλαίσια του Ισραήλ, δε, μπορεί να δηλώνουν μετριοπαθείς και φιλελεύθεροι. Διαθέτουν υψηλά τεχνικά προσόντα και συναγωνίζονται σκληρά με άλλους υποψήφιους για μια θέση στις συγκεκριμένες μονάδες. Η προϋπηρεσία στην περιβόητη μονάδα 8200, των Υπηρεσιών Πληροφοριών, είναι περιζήτητο εφαλτήριο για μια λαμπρή επαγγελματική σταδιοδρομία.
«Στα χρόνια που θα έρθουν», γράφουν οι δύο δημιουργοί του ντοκιμαντέρ σε άρθρο τους στο ανεξάρτητο ισραηλινό-παλαιστινιακό ηλεκτρονικό περιοδικό «+972 Magazine», «ίσως σε μια μετά-Νετανιάχου εποχή, αν ποτέ έρθει μια τέτοια εποχή, τμήματα του ισραηλινού φιλελεύθερου στρατοπέδου ενδέχεται να προσπαθήσουν να αποστασιοποιηθούν από τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν στη Γάζα, αποδίδοντάς τα στην ακροδεξιά κυβέρνηση. […] Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος αυτών των δολοφονιών πραγματοποιήθηκαν από στρατιώτες που προέρχονται από την καρδιά του ισραηλινού φιλελεύθερου στρατοπέδου: αξιωματικοί που υπηρετούσαν στις πιο περίβλεπτες μονάδες του στρατού, στην Υπηρεσία Πληροφοριών και την Πολεμική Αεροπορία.»
Και στη συνέχεια του άρθρου: «Οι πιλότοι της Πολεμικής Αεροπορίας ίσως ισχυριστούν ότι απλώς ακολουθούσαν διαταγές, πως λάμβαναν συντεταγμένες στόχων, βομβάρδιζαν και επέστρεφαν στη βάση τους χωρίς να γνωρίζουν τι ακριβώς είχαν πλήξει. Οι στρατιώτες του Πεζικού θα υπερασπιστούν τους εαυτούς τους λέγοντας ότι δεν ήξεραν πάντα ποιους χτυπούσαν, εν μέρει εξαιτίας της σύγχυσης που επικρατεί στη μάχη. Όσο αμφισβητήσιμοι κι αν είναι τούτοι οι τρόποι αυτουπεράσπισης, ουδεμία αμφιβολία μπορεί να υπάρξει για το τι γνώριζε το προσωπικό των μονάδων της Υπηρεσίας Πληροφοριών. Με τα ίδια τους τα μάτια και τα αυτιά, οι υπηρετούντες στην Υπηρεσία Πληροφοριών αντιλαμβάνονταν ότι οι κατοικίες που «ενοχοποιούσαν» ήταν γεμάτες με οικογένειες. Γνώριζαν ότι τεράστιος αριθμός «εγκρίσεων ΝΑΖΑ» δεν σχετίζονταν με στόχους που είχαν οιαδήποτε στρατιωτική αξία. Ωστόσο, αποδέχτηκαν τον ρόλο τους στη μηχανή του θανάτου, ουσιαστικά δίχως πράξη άρνησης ή αντίστασης.»
Πίσω από οθόνες, με την ασφάλεια ενός βιντεοπαιχνιδιού, έδιναν την έγκριση να καταστραφούν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, να εξοντωθούν ή να μείνουν ακρωτηριασμένοι δεκάδες, συχνά εκατοντάδες, ανυπεράσπιστοι άμαχοι μετά από κάθε χτύπημα.
Ήταν σε γνώση τους το σλόγκαν της Υπηρεσίας τους «δεν υπάρχουν NAZA στη Γάζα», κάθε φορά που συμμετείχαν στις συστηματικές επιχειρήσεις κονιορτοποίησης της Λωρίδας και αφανισμού του πληθυσμού της. Στην ερώτηση, που θέτει ο Abraham σε κάποιους από αυτούς, αν μπορούν να υπολογίσουν τον αριθμό των απωλειών αμάχων για τις οποίες ευθύνονται προσωπικά, αποφεύγουν να απαντήσουν συγκεκριμένα. Από τα μισόλογα φαίνεται πως γνωρίζουν πολύ καλά ότι πρόκειται για εκατοντάδες ή και χιλιάδες αθώα θύματα.
Φεστιβάλ Βενετίας και προβολές του ντοκιμαντέρ στις αίθουσες
Η πρεμιέρα του ντοκιμαντέρ έγινε στο 83ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, στις αρχές του Σεπτέμβρη. Οι επευφημίες του κοινού μετά την προβολή της ταινίας διήρκεσαν εικοσιπέντε λεπτά. Το φιλμ, όμως, τιμήθηκε μόνον με το (ελάσσον) ειδικό βραβείο της Κριτικής Επιτροπής.
Το ντοκιμαντέρ είναι μια συμπαραγωγή με το τμήμα ντοκιμαντέρ της βρετανικής εφημερίδας «The Guardian», με διευθυντή παραγωγής τον Jonathan Glazer, σκηνοθέτη της ταινίας «Ζώνη Ενδιαφέροντος». Από τις 24 Σεπτέμβρη, η ταινία προβάλλεται σε πενήντα χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Μετά την ολοκλήρωση των πρώτων αυτών προβολών, ο Guardian θα προβάλει το ντοκιμαντέρ δωρεάν, στα τέλη Νοέμβρη, στο theguardian.com.
Οι δύο δημιουργοί του ντοκιμαντέρ, πριν ακόμη πέσει η αυλαία στο φεστιβάλ της Βενετίας, δέχτηκαν καταιγισμό απειλών από όλο το πολιτικό φάσμα του Ισραηλινού καθεστώτος και από τα μμε. Ο Ισραηλινός υπουργός Πολιτισμού τους απείλησε με αφαίρεση της υπηκοότητάς τους. Θυμίζουμε ότι οι Abraham και Szor μαζί με τους Παλαιστίνιους Basel Adra και Hamdan Ballal αποτέλεσαν τη σκηνοθετική τετράδα του πολυβραβευμένου ντοκιμαντέρ «No Other Land» (2024), που κατήγγειλε την καθημερινή και συστηματική εποικιστική βία, στα πλαίσια του Ισραηλινού εποικιστικού σχεδιασμού, στα κατεχόμενα εδάφη της Δυτικής Όχθης.
Γιατί δέχτηκαν να μιλήσουν;
Ποια είναι τα κίνητρα των εικοσιτεσσάρων στρατιωτικών της Υπηρεσίας Πληροφοριών που δέχτηκαν να μιλήσουν; Οι δημιουργοί του ντοκιμαντέρ εξηγούν:
«Κάποιοι από αυτούς είχαν συνειδητοποιήσει ότι είχαν λάβει μέρος σε σοβαρά εγκλήματα και ήλπιζαν ότι μιλώντας ανοιχτά θα βοηθούσαν να διαπεραστούν τα τείχη της άρνησης και των δικαιολογιών και να υποχρεωθεί η ισραηλινή κοινή γνώμη να έρθει αντιμέτωπη με αυτό ακριβώς για το οποίο ο στρατός είχε σταλεί να κάνει στο όνομά της. Άλλοι συμφώνησαν να μιλήσουν μόνο μετά από μήνες προβληματισμού: από ενοχές, από ντροπή ή ακόμα και από υπερηφάνεια για όσα θεωρούσαν ως δικές τους επαγγελματικές επιτυχίες».
Η ταυτότητα όσων καταθέτουν τις μαρτυρίες τους αποκρύφτηκε με ψηφιακή αλλοίωση των φυσικών χαρακτηριστικών και της φωνής τους. Αυτός ήταν ο όρος που οι ίδιοι έθεσαν ώστε να προστατευτούν από τα αντίποινα διώξεων από τις αρχές του Ισραήλ. Μα δεν είναι στις προθέσεις των Abraham και Szor να αναλυθούν τα κίνητρα των συγκεκριμένων στρατιωτικών. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για άτομα που αποδέχτηκαν, εν γνώσει τους, να πάρουν μέρος σε εγκλήματα πολέμου ξανά και ξανά.
«Από συνειδητή επιλογή η ταινία μας», γράφουν οι δύο δημιουργοί στο ίδιο άρθρο στο +972 Magazine, «δεν εστιάζει στα κίνητρα των στρατιωτών. Μας απασχολεί, κυρίως, η ίδια η σφαγή και τι κατέστησε δυνατή τη σφαγή. Αν αναλώναμε υπερβολικό χρόνο στις πηγές των ηθικών και πολιτικών διαθέσεων των στρατιωτών, θα υπήρχε ο κίνδυνος να μετατοπιστεί το κέντρο βάρους μακριά από τα θύματα, πράγμα που δεν θέλαμε να το κάνουμε.»
Οι αποκαλύψεις του «ΝΑΖΑ»
Η συλλογή των μαρτυριών ξεκίνησε το 2023 και συνεχίστηκε μέχρι το 2025. Κάποιες από τις πληροφορίες που αποκτήθηκαν στο μεταξύ κρίθηκαν εξαιρετικά επείγουσες και σημαντικές που έχουν ήδη δημοσιευτεί. Πρόκειται για τις δημοσιεύσεις, τον Νοέμβρη του 2023, σχετικά με τον συστηματικό μαζικό βομβαρδισμό πολιτικών στόχων, και για το σύστημα ΤΝ «Lavender», τον Απρίλη του 2024.
Στο ντοκιμαντέρ, εντούτοις, δεν θα βρεθεί κάποια νέα ηχηρή αποκάλυψη για την ολική καταστροφή που έχει προκαλέσει το Ισραήλ στη Γάζα: τους ασταμάτητους βομβαρδισμούς, τους σκοτωμένους, τους ακρωτηριασμένους, τους θαμμένους κάτω από τα ερείπια και την εξόντωση ολόκληρων οικογενειών. Την ολική ή μερική καταστροφή του 82% των κτιρίων της Γάζας (συνολικά 200 χιλιάδες κτίρια, εκ των οποίων 130 χιλιάδες πλήρως κατεστραμμένα), τον ασφυκτικό αποκλεισμό της Λωρίδας, την πείνα, την έλλειψη πρόσβασης σε πόσιμο νερό, τη διαβίωση σε πλαστικές αυτοσχέδιες σκηνές, την ανυπαρξία αποχετευτικού δικτύου. Τη διάλυση και την εκκένωση των νοσοκομείων, τις εκατοντάδες συλλήψεις νοσηλευτικού προσωπικού, την ισοπέδωση σχολείων, πανεπιστημίων και δημόσιων κτιρίων. Και πάνω από όλα, τη συστηματική επιχείρηση του Ισραήλ με σκοπό τη διαγραφή της συλλογικής μνήμης και της κοινής πολιτισμικής κληρονομιάς στη Λωρίδα.
Την πληροφόρησή μας για όλα αυτά την οφείλουμε κύρια, όπως οι Abraham και Szor δηλώνουν κάθε φορά που καλούνται να μιλήσουν για την ταινία τους, στην αυτοθυσία των Παλαιστίνιων δημοσιογράφων και ρεπόρτερ, επαγγελματιών και ερασιτεχνών, απλών ανδρών και γυναικών, που το πληρώνουν με τη ζωή τους. Από την 7η Οκτώβρη 2023 μέχρι σήμερα, 263 Παλαιστίνιοι δημοσιογράφοι έχουν δολοφονηθεί από τον Ισραηλινό στρατό στη Γάζα.
Οι πληροφορίες, όμως, από το εσωτερικό των μονάδων Πληροφοριών του Ισραηλινού στρατού αναδεικνύουν τη λειτουργία ενός προσεκτικά σχεδιασμένου συστήματος για τη σκόπιμη ισοπέδωση της Λωρίδας της Γάζας.
Οι λήψεις είναι νυχτερινές, πάνω σε ταράτσες κτιρίων του Τελ Αβίβ. Οι μαρτυρίες των στρατιωτικών για τον ρόλο τους στην αυτοματοποιημένη μηχανή δολοφονίας δεκάδων και εκατοντάδων ανθρώπων σε κάθε χτύπημα ακούγονται συχνά στο φόντο εικόνων από τη βραδινή ζωή και την αθώα ρουτίνα των κατοίκων του Τελ Αβίβ. Τα πλάνα των συνεντεύξεων εναλλάσσονται με εικόνες δρόμων με συνεχή νυχτερινή κίνηση αυτοκινήτων, και με λήψεις στις προσόψεις πολυκατοικιών, όπου φαίνονται οι φωτισμένοι εσωτερικοί χώροι των διαμερισμάτων. Διακρίνονται φιγούρες που κινούνται στα δωμάτια αμέριμνα, ήσυχα και νωχελικά. Άνθρωποι που ασχολούνται με τις δουλειές του σπιτιού, κάνουν γιόγκα, χαζεύουν στην τηλεόραση. Σχεδόν κάθε φωτισμένο σπίτι έχει μια τηλεόραση να παίζει.
Είναι γνωστό ότι τα ισραηλινά τηλεοπτικά κανάλια δεν ασχολούνται με τη Γάζα. Οι Ισραηλινοί δεν θα δουν στην τηλεόραση τίποτα από την καταστροφή που ο στρατός τους έχει προκαλέσει στη Γάζα. Όμως οι Ισραηλινοί είναι από τους πιο ενεργούς πληθυσμούς στο διαδίκτυο και στα σόσιαλ. Ο Ισραηλινός στρατός απαρτίζεται από κληρωτούς και έφεδρους, γυναίκες και άντρες, οι οποίοι στέλνονται να υπηρετήσουν, για μεγάλα ή μικρότερα χρονικά διαστήματα, στα κατεχόμενα εδάφη της Δυτικής Όχθης, στα εκατοντάδες στρατιωτικά σημεία ελέγχου, στις μονάδες της Υπηρεσίας Πληροφοριών και παρακολούθησης, στις στρατιωτικές φυλακές, στη Γάζα. Κάθε ισραηλινή οικογένεια έχει πολλούς τρόπους να μάθει. Και ασφαλώς γνωρίζει.
Στα πλάνα του ντοκιμαντέρ, στο Τελ Αβίβ, οι Ισραηλινοί κάνουν μια κανονική ζωή. Εξήντα χιλιόμετρα νοτιότερα, πάνω στην ίδια ακτή, η ενεργή συνενοχή τους ή και η παντελής, κυνική αδιαφορία τους έχουν καταστήσει τη Γάζα μη κατοικήσιμη.
