Η μεγάλη μετανάστευση άλλαξε το κοινωνικό τοπίο, αλλά το εργατικό και διεθνιστικό κίνημα δεν κατάφερε να επαναπροσδιορίσει την προοπτική του. Γι’ αυτό χάσαμε.
Ο Vincent Pestiau, περιφερειακός γραμματέας του βελγικού συνδικάτου FGTB στο Σαρλερουά, υπερασπίστηκε τη δράση που ανέλαβε μια ομάδα Βέλγων εργαζομένων με αφορμή την παρουσία ενός φασίστα ονόματι La Russa.*
«Όλοι οι σύντροφοι του FGTB γύρισαν την πλάτη, επειδή είμαστε εναντίον της παρουσίας φασιστικών κομμάτων, και για εμάς, το FDI είναι ένα ακροδεξιό κόμμα. Είμαστε κατά της παρουσίας όλων των φασιστικών κομμάτων. Η παρουσία τους δεν είναι αποδεκτή, ειδικά σε έναν τόπο τόσο σημαντικό για την ιταλική μετανάστευση», δήλωσε ο σύντροφος Pestiau.
Αν βρισκόμουν στο Bois du Cazier, όπου γινόταν η τελετή μνήμης** για την σφαγή που συνέβη πριν από εβδομήντα χρόνια, θα είχα γυρίσει την πλάτη μου σε αυτό το άτομο του οποίου η παρουσία και μόνο αποτελεί προσβολή στη μνήμη των ανθρακωρύχων εκείνης της εποχής και προσβολή στη θυσία χιλιάδων μεταναστών εργατών που ρισκάρουν κάθε μέρα τη ζωή τους στην Ιταλία για άθλια μεροκάματα.
_______________
Ο DISERTORE γυρίζει την πλάτη του στους φασίστες που, σήμερα όπως και το 1956, είναι στην υπηρεσία των εκμεταλλευτών και, σήμερα όπως και τότε, φέρουν την ευθύνη για τα βάσανα και τον θάνατο των μεταναστών εργατών, που τότε ήταν Ιταλοί, σήμερα Αφρικανοί, Αφγανοί ή Μπενγκαλέζοι.
Στην Ιταλία, το 2025, έχασαν τη ζωή τους στους χώρους εργασίας 1.093 άνθρωποι, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που συγκέντρωσε το INAIL.
Φέτος, μέχρι τον Ιούνιο, έχασαν τη ζωή τους 482 άτομα, αλλά τους τελευταίους δύο μήνες, με τον αφόρητο καύσωνα, κάθε μέρα πεθαίνει κάποιος εργάτης στα χωράφια και στα εργοτάξια. Οι περισσότεροι από αυτούς είναι αλλοδαποί.
Πώς μπορούμε να χαρακτηρίσουμε τους φασίστες που εκδιώκουν τους μετανάστες, τους αναγκάζουν να διασχίσουν τη θάλασσα υπό επικίνδυνες συνθήκες και, τέλος, τους κρατούν σε καθεστώς παρανομίας για να εκμεταλλευτούν στο έπακρο την εργασία τους, αν όχι «τσακάλια»;
Αυτά τα τσακάλια σήμερα εργαλειοποιούν ένα περιστατικό που, στη Θέουτα, κόστισε τη ζωή σε εκατόν πενήντα Μαροκινούς και Αφρικανούς οι οποίοι προσπαθούσαν να φτάσουν στις ισπανικές ακτές.
Ακολουθεί ένα άρθρο του Gustavo Zagrebelski που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Il Manifesto πριν από λίγες ημέρες.
_______________
Ένα κείμενο του Gustavo Zagrebelski
« Αγαπητή Τζιόρτζια,
Σου γράφω ξανά, μετά από λίγες εβδομάδες, ενώ καταμετράται ο αριθμός των νεκρών στη Θέουτα, και εσύ, αντί να τους θρηνήσεις, βγάζεις πολιτικό λόγο πάνω στα σώματά τους.
Αυτό που κάνεις έχει ένα συγκεκριμένο όνομα και δεν είναι «υπεράσπιση των συνόρων». Ονομάζεται πολιτικός καιροσκοπισμός εις βάρος των φτωχών.
Ψεύδεσαι, γνωρίζοντας ότι ψεύδεσαι.
Ανακοίνωσες την αναστολή της Συνθήκης Σένγκεν με την Ισπανία λες και οι λίγες χιλιάδες που εισήλθαν στη Θέουτα ήταν έτοιμοι να χτυπήσουν την πόρτα της Βεντιμίλια αύριο το πρωί.
Ξέρεις πολύ καλά ότι αυτό δεν είναι αλήθεια. Η Θέουτα είναι ένας θύλακας σε μαροκινό έδαφος. Όσοι φτάνουν εκεί δεν εισέρχονται στην ηπειρωτική Ευρώπη, ταυτοποιούνται επί τόπου.
Οι δικοί σου αξιωματούχοι στο Υπουργείο Εσωτερικών παραδέχτηκαν ότι πρόκειται για «τυχαίους» ελέγχους. Με άλλα λόγια: ένα συμβολικό, αναποτελεσματικό μέτρο που εξυπηρετεί μόνο εσένα και τον Στρατηγό Vannacci, που σε πιέζει από τα δεξιά.
Το τίμημα το πληρώνουν οι τουρίστες που κάνουν ουρά στα λιμάνια, οι επιχειρηματίες και, πάνω απ’ όλα, η αλήθεια.
Αγαπητή Τζιόρτζια, ο πραγματικός σκηνοθέτης της Θέουτα ονομάζεται ο Ντόναλντ Τραμπ.
Ο πρώην φίλος σου, τον οποίο συνεχίζεις να υπερασπίζεσαι. Εσύ κάνεις το τσακάλι εναντίον του Σάντσεθ, αλλά το σπίρτο το άναψε ο ένοικος του Λευκού Οίκου.
Θα σου τα πω εν συντομία:
- Ο Τραμπ, το 2020, χάρισε στο Ραμπάτ την αναγνώριση της μαροκινής κυριαρχίας στη Δυτική Σαχάρα —η συμφωνία επιβεβαιώθηκε το καλοκαίρι του 2025 — εδραιώνοντας τον άξονα Ουάσινγκτον–Ραμπάτ κόντρα στο διεθνές δίκαιο.
- Η επίσκεψη του Σάντσεθ στο Αλγέρι πυροδότησε τα αντίποινα: Το Μαρόκο άνοιξε τους κρουνούς των μεταναστών προς τη Θέουτα. Δεν το λέω εγώ. Το γράφουν εφημερίδες που δεν ανήκουν στον Angelucci.
- Στις 29 Ιουνίου 2026, ο Τραμπ ανέστειλε για οκτώ μήνες τους δασμούς στα μαροκινά φωσφορικά άλατα.
Η εικόνα που προσποιείσαι ότι δεν βλέπεις είναι η εξής: Ο Τραμπ ανταμείβει το Μαρόκο με φωσφορικά άλατα, τη Σαχάρα και στρατιωτικές βάσεις.
Το Μαρόκο χρησιμοποιεί τους μετανάστες ως όπλο εκβιασμού εναντίον μιας Ισπανίας, που είναι «ένοχη», επειδή προσέγγισε το Αλγέρι.
Χιλιάδες νεαρών ανθρώπων -πολλοί ανήλικοι- ρίχνονται στο νερό και δεκάδες πνίγονται. Και εσύ παίρνεις αυτά τα σώματα και τα χρησιμοποιείς ως φόντο για μια ανάρτηση στο X.
Αυτό δεν είναι διακυβέρνηση.
Αυτό είναι πολιτική τυμβωρυχία.
Δεν είναι συμπεριφορά σοβαρού πολιτικού ηγέτη — γιατί ένας σοβαρός ηγέτης δεν κλείνει το Σένγκεν για χάρη μιας θεατρικής παράστασης για εσωτερική κατανάλωση, ενώ στη Μεσόγειο πεθαίνουν άνθρωποι. Τηλεφωνεί στις Βρυξέλλες, καλεί τον πρέσβη των ΗΠΑ, ζητά εξηγήσεις από τον Τραμπ για τον εκβιασμό του Μαρόκου, διαμορφώνει μια ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική.
Δεν είναι κάτι που θα έκανε μια Ιταλίδα – επειδή η Ιταλία είναι η Χώρα της Lampedusa, του don Puglisi, του don Milani, του don Bosco.
Η Χώρα που εισήγαγε τη λέξη «αλληλεγγύη» στο Σύνταγμά της.
Δεν είναι κάτι που θα έκανε μια μητέρα — γιατί εκείνα τα παιδιά που πνίγηκαν στο Ταραχάλ είναι παιδιά κάποιας μητέρας.
Τα παιδιά μου, η κόρη σου, είχαν την τύχη να γεννηθούν στην Ιταλία.
Εκείνα όχι.
Αυτή είναι η μόνη διαφορά.
Μια μητέρα το ξέρει.
Όσο για το χριστιανή, δεν το συζητάμε καν.
Εμείς που υποδεχόμαστε τους ανθρώπους, ξέρουμε τι σημαίνει να βρίσκεσαι στα πραγματικά σύνορα.
Όχι τα ρητορικά σύνορα των tweet σου.
Σου ζητάμε μόνο ένα πράγμα: σταμάτα.
Σταμάτα να λες ψέματα στους Ιταλούς για τα αίτια.
Σταμάτα να επιτίθεσαι στον Σάντσεθ για να καλύψεις τον Τραμπ.
Σταμάτα να μετατρέπεις τα δεκάδες πτώματα σε ποσοστιαίες μονάδες.
Και αν δεν το κάνεις για λόγους πολιτικής στάσης, κάν’ το τουλάχιστον επειδή — όπως είπες εσύ η ίδια — είσαι μητέρα.
Και είσαι χριστιανή.»
________________
Ένας προβληματισμός για τη μεγάλη μετανάστευση και την ήττα του διεθνισμού
Ενώ οι ρατσιστές χρησιμοποιούν τη ζωή και τον θάνατο για τους – υβριδικούς ή άλλους – πολέμους τους, ενώ ο φασισμός καταλαμβάνει την εξουσία σε όλη τη Δύση (με εξαίρεση την Ισπανία) εκμεταλλευόμενος τον φόβο για το μεταναστευτικό κύμα, εμείς οι διεθνιστές, εδώ και τριάντα χρόνια, ψάχνουμε στο σκοτάδι.
Όταν η εργατική αυτονομία καθιστούσε δυνατή τη κοινωνική δημοκρατία, δεν υλοποιήσαμε (ούτε καν το σκεφτήκαμε) την ενσωμάτωση του μεταναστευτικού εργατικού δυναμικού στην εργατική τάξη. Καταφέραμε μόνο, περιστασιακά, να επιτελέσουμε έναν ρόλο κοινωνικής πρόνοιας.
Μόνο σε μερικές περιπτώσεις (όπως αυτή των αγώνων στον τομέα της εφοδιαστικής αλυσίδας) οι μετανάστες ταυτίστηκαν με τους αγώνες του εργατικού κινήματος.
Η μετανάστευση δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο. Στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, η ευρωπαϊκή βιομηχανία είχε ανάγκη από εργατικό δυναμικό. Τα βρετανικά εργοστάσια αυτοκινήτων εισήγαγαν Τζαμαϊκανούς εργάτες, τα γαλλικά εργοστάσια προσλάμβαναν Άραβες εργάτες, τα γερμανικά εργοστάσια καλούσαν Τούρκους εργάτες και τα εργοστάσια στη βόρεια Ιταλία γέμισαν με εργάτες από την Καλαβρία.
Σε πολλές περιπτώσεις, εκείνοι οι μετανάστες ενσωματώθηκαν μέσα από την επαφή με τους συντρόφους τους, και η ταξική αλληλεγγύη σάρωσε τον ρατσισμό. Οι Καλαβρέζοι υπήρξαν η πρωτοπορία στη Mirafiori, οι Άραβες του Mouvement des travailleurs arabes (Αραβικού Εργατικού Κινήματος) ηγήθηκαν των αγώνων στη Renault, και οι Τζαμαϊκανοί άλλαξαν για πάντα το πολιτισμικό και κοινωνικό τοπίο της περιφέρειας του Λονδίνου. Η συγχώνευση των αντι-αποικιακών κινημάτων και του εργατικού κινήματος μετέτρεψε τη μετανάστευση σε μια διαδικασία πολιτισμικού μετασχηματισμού.
Αλλά στον νέο αιώνα, η σχέση μεταξύ μεταναστών και καπιταλιστικής μητρόπολης αντιστράφηκε.
Μετά τη δεκαετία του 1990, η παγκοσμιοποίηση της αγοράς εργασίας διέλυσε την ταξική αλληλεγγύη και χρησιμοποίησε τις μεταναστευτικές ροές ως παράγοντα επισφάλειας, προκαλώντας ρατσιστικές αντιδράσεις σε ευρέα τμήματα του πληθυσμού.
Δεν καταφέραμε να επεξεργαστούμε σε θεωρητικό επίπεδο το νέο γιγάντιο μεταναστευτικό κύμα, ούτε καταφέραμε να το οργανώσουμε σε κοινωνικό επίπεδο. Το μόνο που καταφέραμε ήταν μια ηθική και ανθρωπιστική διαμαρτυρία εναντίον της ρατσιστικής βίας. Είναι καλύτερο από το τίποτα, αλλά δεν αρκεί.
Το πολιτικό αποτέλεσμα της αποτυχίας μας να αντιμετωπίσουμε το μεταναστευτικό ζήτημα μπορούμε να το δούμε ξεκάθαρα: διάλυση της κοινωνικής αλληλεγγύης, φυλετική σύγκρουση και φασισμός, τέλος της δημοκρατίας.
Η μαρξιστική σκέψη, εξ αρχής, δεν κατανόησε την έννοια την αποικιοκρατίας (ο Μαρξ χαιρέτιζε τον αποικισμό της Ινδίας, ο οποίος θα έφερε τους σιδηροδρόμους, τη βιομηχανία και θα δημιουργούσε την εργατική τάξη). Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, τα σταλινικά κόμματα υποστήριξαν τα εθνικά συμφέροντα ενάντια στη διαδικασία της απο-αποικιοποίησης, όπως συνέβη στη Γαλλία κατά τη διάρκεια του πολέμου της Αλγερίας.
Ταυτόχρονα, τα κινήματα για την απελευθέρωση από την αποικιοκρατία παρέμεναν, συχνά, παγιδευμένα στον εθνικισμό και στον φυλετικό ή θρησκευτικό ταυτοτισμό.
Πάνω σε αυτή την αποσύνδεση -μεταξύ του εργατικού κινήματος και του αντιαποικιακού κινήματος- βασίστηκε η παγκόσμια ιμπεριαλιστική αντεπίθεση, η οποία είχε ως στόχο να διασπάσει το εργατικό μέτωπο με την επαγγελματική ένταξη του μεταναστευτικού δυναμικού, και η οποία χρησιμοποίησε τον κοινωνικό αποκλεισμό και την παρανομία για να αναγκάσει τους μετανάστες να εργάζονται με ολοένα και χαμηλότερους μισθούς.
Ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός χρησιμοποίησε τη μετανάστευση για να καταστρέψει τις εργατικές οργανώσεις και να μειώσει τους μισθούς, ενώ οι ρατσιστικές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παγίδευσαν τους μετανάστες με την παρανομία και τη δουλεία, ή τις απελάσεις. Θάνατοι στη θάλασσα, στρατόπεδα συγκέντρωσης.
Το γιγαντιαίο μεταναστευτικό κύμα άλλαξε την κοινωνική ζωή και το αστικό τοπίο, αλλά δεν έχουμε καταφέρει να το ενσωματώσουμε στην αγορά εργασίας.
Δεν αρκεί να κατανοήσουμε την ιστορική γένεση της μετανάστευσης. Δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι η αποικιοκρατία φτωχοποίησε τα εδάφη και ανάγκασε τους πληθυσμούς να μεταναστεύσουν. Ούτε αρκεί να γνωρίζουμε ότι η κλιματική αλλαγή έχει επιδεινώσει τις συνθήκες σε μεγάλο μέρος του παγκόσμιου Νότου, εντείνοντας την μεταναστευτική πίεση.
Ούτε αρκεί να διακηρύσσουμε το ηθικό καθήκον της υποδοχής, ούτε να επαναλαμβάνουμε ότι κανένας άνθρωπος δεν είναι παράνομος, ούτε να διεκδικούμε το δικαίωμα των ανθρώπων να μετακινούνται με την ίδια ελευθερία όπως τα κεφάλαια.
Ούτε η ιστορική κατανόηση ούτε η ηθική αντίδραση ήταν αρκετές για να καταστήσουν το μεταναστευτικό εργατικό δυναμικό μέρος της εργατικής τάξης. Δεν κατέστη, σχεδόν ποτέ, εφικτή η αυτόνομη και αλληλέγγυα συγκρότηση σε συλλογικό υποκείμενο των διαφορετικών πολιτισμικών, θρησκευτικών και εθνοτικών ομάδων του μεταναστευτικού ρεύματος. Κατά συνέπεια, η μετανάστευση είχε αποσταθεροποιητική επίδραση στην κοινωνική αλληλεγγύη, ωθώντας ένα μεγάλο μέρος των εργαζομένων προς τα δεξιά.
Η κύρια αιτία για την ήττα μας, ο κύριος λόγος για την επιστροφή της ρατσιστικής και φασιστικής βαρβαρότητας έγκειται στην αδυναμία μας να ενσωματώσουμε την μεταναστευτική εργασία (όχι στην πολυπολιτισμική Δύση), στην αλληλέγγυα σύνθεση της μισθωτής εργασίας.
Θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί διαφορετικά; Θα μπορέσει να εξελιχθεί διαφορετικά στο μέλλον;
Δεν έχω απάντηση σε αυτό το ερώτημα, αλλά πρέπει να το θέσουμε, όχι μόνο για ιστορικούς λόγους.
Από την απάντηση σε αυτό το ερώτημα εξαρτάται το μέλλον των πάντων: της δημοκρατίας, της ειρήνης, της κοινωνικής αλληλεγγύης.
*Ignazio La Russa, Ιταλός πολιτικός, κορυφαίο στέλεχος της άκρας δεξιάς και πρόεδρος της Ιταλικής Γερουσίας από τον Οκτώβριο του 2022. Συνιδρυτής του κυβερνώντος κόμματος Αδέλφια της Ιταλίας (Fratelli d’Italia)
*Marcinelle – Αύγουστος 1956: Στην τραγωδία του Marcinelle στις 8 Αυγούστου 1956 στο Βέλγιο, συνολικά 262 ανθρακωρύχοι έχασαν τη ζωής τους έπειτα από πυρκαγιά που ξέσπασε στο ορυχείο Bois du Cazier. Οι 136 ήταν Ιταλοί, 95 ήταν Βέλγοι, 8 Πολωνοί, 6 Έλληνες, 5 Γερμανοί, 5 Γάλλοι, 3 Ούγγροι, 1 Βρετανός, 1 Ολλανδός, 1 Ρώσος και 1 Ουκρανός. Μόνο 12 επέζησαν.
Πηγή: francoberardi.substack.com
