Τη στιγμή που το εξορυκτικό έργο της Eldorado Gold στις Σκουριές εγκαινιάζεται, η ίδια εταιρεία υπογράφει σύμβαση για εξόρυξη χρυσού στο Πέραμα Έβρου και τις Σάπες Ροδόπης. Η κοινωνία και οι θεσμοί συνεχίζουν να βρίσκονται απέναντί της.
Όλα ξεκίνησαν στις 23 Σεπτεμβρίου, όταν δημοσιεύτηκε η απόφαση του Υπουργείου Ενέργειας και Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ) για την παραχώρηση μεταλλευτικών δικαιωμάτων στην εταιρεία «Μεταλλεία Θράκης ΑΕ», θυγατρική της καναδικής Eldorado Gold. Πρόκειται για την παραχώρηση μίας έκτασης- χονδρικά από το Πέραμα μέχρι τις Σάπες- στους νομούς Έβρου και Ροδόπης, στην οποία η εν λόγω εταιρεία πλέον διαθέτει τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης της, με τις επίσημες υπογραφές μεταξύ του ΥΠΕΝ και της εταιρείας να πέφτουν στις 13 Οκτωβρίου 2026.
Αυτό που ακολούθησε στη Θράκη ήταν μία σειρά αντιδράσεων στην παραχώρηση αυτή με δεδομένο ότι η η τοπική κοινωνία εναντιώνεται ήδη από τη δεκαετία του ‘90, όταν και πρωτοεκφράστηκε το ενδιαφέρον για μεταλλευτική εκμετάλλευση της περιοχής. Η Eldorado Gold, μέσω της θυγατρικής της εταιρείας Χρυσωρυχεία Θράκης, η οποία το 2024 μετονομάστηκε σε Μεταλλεία Θράκης, τα τελευταία χρόνια φαίνεται να έχει εντείνει τις προσπάθειες για υλοποίηση του εξορυκτικού έργου στις Σάπες και το Πέραμα μέσω της στρατηγικής της κοινωνικής διείσδυσης: με διαφημίσεις και δωρεές, καθώς και μέσω της υποστήριξης φορέων θεσμικών και ακαδημαϊκών για το επονομαζόμενο έργο της, παρουσιάζοντας κατά καιρούς Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων οι οποίες συνάντησαν σοβαρές αντιρρήσεις και ενστάσεις. Ωστόσο, μέχρι στιγμής και για παραπάνω από 30 έτη, ακόμη και μετά την απόφαση του ΥΠΕΝ, η κοινωνία δεν φαίνεται να έχει μετακινηθεί από την αρχική της άποψη σχετικά με τις καταστροφικές συνέπειες έναρξης μιας εξορυκτικής δραστηριότητας στην περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, στις 28 Σεπτεμβρίου το Περιφερειακό Συμβούλιο ήταν το πρώτο θεσμικό όργανο που συνεδρίασε ψηφίζοντας τη δημιουργία μίας συντονιστικής επιτροπής με τετραπλό ρόλο. Συνοπτικά, η Επιτροπή ανέλαβε τη συγκέντρωση και αξιολόγηση όλων των διαθέσιμων στοιχείων για την απόφαση, τη νομική διερεύνηση για κάθε δυνατότητα προσφυγής στη Δικαιοσύνη, ακόμη και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και τον συντονισμό των θεσμικών παρεμβάσεων της Περιφέρειας και των τοπικών φορέων. Στην Επιτροπή συμμετέχουν οι Δήμαρχοι Μαρωνείας- Σαπών, Κομοτηνής και Αλεξανδρούπολης καθώς και η Διανομαρχιακή Επιτροπή Ροδόπης-Έβρου κατά του Χρυσού. Ακολούθησαν δημοτικά συμβούλια στα οποία επικαιροποιήθηκε η αντίθεση των τοπικών κοινωνιών στο εξορυκτικό έργο.
Αν και έχει περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα από τις μεγάλες κινητοποιήσεις στους δρόμους, πόσο μάλλον από το τελευταίο ψήφισμα του Δήμου Αλεξανδρούπολης εναντίον των εξορύξεων το 2022, κοινό σημείο του τελευταίου Δημοτικού Συμβουλίου της Αλεξανδρούπολης αποτέλεσε πως πρέπει ο Δήμος να επιδείξει πλέον αντανακλαστικά ανάλογα αυτών που έχουν επιδείξει το Δημοτικό Συμβούλιο Διδυμοτείχου αλλά και Σουφλίου ενάντια στο εξορυκτικό έργο στο Ροζίνο της Βουλγαρίας.
Είναι γεγονός πως ο Έβρος βάλλεται συγχρόνως από την απειλή δύο εξορυκτικών έργων, με το ένα από αυτά να βρίσκεται στον νομό Ροδόπης και το δεύτερο στα βόρεια σύνορα του. Πρόκειται για την εξόρυξη χρυσού στο Ροζίνο, έργο που και πάλι βρίσκει αντίθετη τόσο την τοπική βουλγάρικη και ελληνική κοινωνία όσο και τους εμπλεκόμενους θεσμούς, αφού ενέχει τον κίνδυνο απορροής αποβλήτων, όπως αρσενικό, και μεταφοράς ρυπασμένων υδάτων μέσω του Ερυθροπόταμου.
Τόσο το Περιφερειακό Συμβούλιο της ΑΜ-Θ, όσο και οι Δήμοι Διδυμοτείχου και Σουφλίου κάλεσαν σε συνεδρίαση τον περασμένο Αύγουστο γνωμοδοτώντας αρνητικά για την εξόρυξη στο Ροζίνο, ενώ θέση επιπλέον πήρε και το ΤΕΕ Θράκης, το οποίο συγκρότησε ομάδα εργασίας για την αξιολόγηση της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου η οποία ουσιαστικά κατέληξε: «στην παρούσα μορφή του και με τα διαθέσιμα στοιχεία, το προτεινόμενο έργο δεν παρέχει την απαιτούμενη περιβαλλοντική και τεχνική ασφάλεια». Οι δύο Δήμοι, ανταποκρινόμενοι σε έγγραφο του ΥΠΕΝ που ζητούσε γνωμοδότηση επί του θέματος, επίσης επικαιροποίησαν τα ψηφίσματα τους, επικεντρώνοντας την αντίθεσή τους στο σοβαρό ενδεχόμενο μόλυνσης των υδάτων του Ερυθροπόταμου και υποβάθμισης της αγροτικής παραγωγής της περιοχής.
Ο Δήμος Σουφλίου, μάλιστα, προέβη σε ομόφωνο ψήφισμα κατά της επένδυσης στο Πέραμα στις 6 Οκτωβρίου, ζητώντας επιπλέον να τηρηθεί η δέσμευση του Πρωθυπουργού τον Νοέμβριο του περασμένου έτους στην Κομοτηνή, πως «δεν θα υπάρξει καμία εξόρυξη χωρίς τη σύμφωνη γνώμη της κοινωνίας. Η ανάπτυξη στη Θράκη θα προχωρήσει με σεβασμό στο περιβάλλον και στους ανθρώπους της, η κυβέρνηση δίνει προτεραιότητα σε βιώσιμες επενδύσεις που ενισχύουν την τοπική οικονομία χωρίς να επιβαρύνουν τη φύση ή την ποιότητα ζωής»
Η συγκεκριμένη δέσμευση αποτελεί ακόμη σημείο αιχμής, καθώς μετά την υπογραφή τηςαπόφασης αυτής του ΥΠΕΝ του Σεπτεμβρίου που παραχωρεί τα δικαιώματα έρευνας και εκμετάλλευσης στα Μεταλλεία Θράκης, ηχεί πλέον σαν εμπαιγμός. Σε σύνδεση με τα παραπάνω, αξίζει να σημειωθεί μία ακόμη χαρακτηριστική φράση, αυτή τη φορά του Δημάρχου Αλεξανδρούπολης, Ιωάννη Ζαμπούκη, στο προσυνέδριο της ΝΔ στην Αλεξανδρούπολη τον Φεβρουάριο, την οποία επανέφερε ως δέσμευση στο Δημοτικό Συμβούλιο πως «ως κοινωνία δεν μπορούμε να αποδεχθούμε επενδύσεις που θα μετατρέψουν την περιοχή μας, επιτρέψτε μου να πω, σε ενεργειακό βόθρο». Η δήλωσή αυτή αναφερόταν συγκεκριμένα στο έργο της εξόρυξης χρυσού στο Πέραμα αλλά και στα παράκτια αιολικά.
Εκτός των θεσμικών οργάνων των Δήμων και της Περιφέρειας, μια σειρά αντιδράσεων προήλθε και από εργατικά σωματεία της περιοχής που κάλεσαν σε κινητοποιήσεις σε Σάπες, Κομοτηνή και Αλεξανδρούπολη, ενώ για άλλη μία φορά την πάγια αντίθεσή του στις εξορύξεις επανέλαβε και ο πρώην Δήμαρχος Αλεξανδρούπολης, Βαγγέλης Λαμπάκης.
Μεταλλεία Θράκης ή Hellas Gold, παρόμοιες τακτικές σε Χαλκιδική και Θράκη
Είναι δύσκολο ν’ αγνοήσει κανείς την ομοιότητα των πρακτικών της εταιρείας με στόχο την κοινωνική διείσδυση σε Σκουριές και Πέραμα. Άλλωστε, πρόκειται και στις δύο περιπτώσεις για την ίδια εταιρεία. Ξεκινώντας με την ίδρυση Κέντρων Ενημέρωσης σε Αλεξανδρούπολη, Κομοτηνή και Σάπες μέσα στον Απρίλιο, τα Μεταλλεία Θράκης συνέχισαν με δράσεις Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, όπως η δημιουργία φυτωρίου στο Πέραμα, σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, ενώ προχώρησαν και σε εκπαίδευση των εργαζομένων της εταιρείας στην πυρασφάλεια σε συνεργασία με τις Πυροσβεστικές Υπηρεσίες Έβρου. Φυσικά, δεν λείπουν οι δωρεές σε νοσοκομεία και σχολεία των δύο νομών, σε αθλητικές ομάδες, ακόμη και στην Ελληνική Ομάδα Διάσωσης Έβρου. Έντονη παρουσία έχει η εταιρεία, επίσης, σε τοπικά ΜΜΕ, με διαφημίσεις, advertorials και μεγάλα banner σε γήπεδα και όχι μόνο. Ο βαθμός σύνδεσής της με ιδιωτικές εταιρείες και επιχειρήσεις είναι ιδιαίτερα αισθητός, ενώ το θετικό είναι πως μέχρι στιγμής κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τον Δήμο Αλεξανδρούπολης που στις διαφημιστικές του οθόνες δεν αναπαράγει διαφημίσεις της «Μεταλλεία Θράκης».
Κοινός παρανομαστής σε όλα αυτά παραμένουν οι κρατικές ελλείψεις. Τα προγράμματα Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, όπως ονομάζονται, θεωρητικά επιστρέφουν ανταποδοτικά οφέλη σε μία κοινωνία, τα οποία ωστόσο προσφέρουν βραχυπρόθεσμες και επιφανειακές λύσεις σε θεμελιώδη προβλήματα, όπως η υποβάθμιση των δημόσιων σχολείων και νοσοκομείων. Οι ιδιωτικές εταιρείες προσπαθούν να φανούν ως ένας «από μηχανής θεός» προκειμένου ν’ ανακουφίσουν πληγές, όπως οι πυρκαγιές στον Έβρο. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε που στο δελτίο τύπου για τη δημιουργία του φυτωρίου, η Εταιρεία αναφέρει πως τα φυτά θα δοθούν για αναδασώσεις και για την ενίσχυση του μελισσοκομικού και αγροτικού πληθυσμού της περιοχής. Μπορεί ευθέως να μην αναφέρεται, αλλά πίσω από τη πρόταση αυτή κρύβεται η κραυγή αγωνίας του αγροτικού και μελισσοκομικού κόσμου, που ακόμη δεν έχει λάβει αποζημιώσεις ούτε μπόρεσε να ανακτήσει ό,τι έχασε στις πυρκαγιές του 2023. Όταν οι πολίτες αντιμετωπίζουν την κρατική απαξίωση, έργα και δεσμεύσεις παραμένουν «σε τροχιά υλοποίησης» και ποτέ δεν ολοκληρώνονται, αποζημιώσεις δε δίνονται ποτέ και χάνονται προγράμματα, οι δωρεές και επεμβάσεις από ιδιωτικές εταιρείες, όπως η Eldorado Gold, ενδεχομένως να φαντάζουν σαν μοναδικές λύσεις. Οι υποσχέσεις, ωστόσο, αποκρύπτουν πως με την περιβαλλοντική υποβάθμιση θα χαθούν θέσεις εργασίας που αφορούν στην αγροτική παραγωγή, την κτηνοτροφία και την αλιεία, ενώ ο κίνδυνος της μόλυνσης του υδροφόρου ορίζοντα παραμένει υπαρκτός και είναι κάτι για το οποίο έχουν εκφραστεί ανησυχίες σχετικά και με την περιοχή των Μεταλλείων Κασσάνδρας, όπου δραστηριοποιείται η ίδια εταιρεία. Παρά τις διαρκείς προσπάθειες της εταιρείας να φανεί επιθυμητή στην περιοχή, η αλήθεια είναι ότι η τοπική κοινωνία συνεχίζει να βρίσκεται διαρκώς σε επαγρύπνηση και εξακολουθεί να είναι αντίθετη στην εξόρυξη χρυσού στο Πέραμα.
