Ιωάννα Μπουραζοπούλου: Φτερούγες κι οπλές στο Αστικό Δάσος, σπονδυλωτή μυθιστορία, εκδόσεις Καστανιώτη, Οκτώβριος 2026
Αν πάψουμε να αναζητούμε το αξιοθαύμαστο, τότε σίγουρα θα μας καταπιεί ο κουρνιαχτός , αλλιώς, Καμία αντίσταση δεν είναι μάταιη!
Φαίνεται πως ο γερο-Αίσωπος κάτι ήξερε. Μιλούσε με τα ζώα, τα έβαζε να έχουν ρόλο και να αναπτύσσουν χαρακτήρα. Αυτήν τη μακραίωνη παράδοση ακολουθεί και η Ιωάννα Μπουραζοπούλου δίνοντας φωνή στα ζώα και πλάθοντας ένα παραμύθι για τα συμβαίνοντα στο Αστικό Δάσος.
Η Μπουραζοπούλου σε όλα της τα έργα είναι πολιτική. Εδώ η πολιτική της ανησυχία και το νoιάξιμο για το παρόν και το μέλλον που αυτό το παρόν γεννά είναι τόσο δυνατά που πολλές φορές δεν αφήνει τον αναγνώστη/την αναγνώστρια να αναπνεύσει. Και, επίσης, αναγνωρίζει την ευθύνη του δημιουργού απέναντι στην εποχή του και η ίδια την αναλαμβάνει.
Το έργο είναι παραμύθι. Στον πρόλογο μπαίνει το πλαίσιο εντός του οποίου θα κινηθεί η ιστορία, η αφήγηση δηλαδή της εικοσάχρονης συγγραφικής πορείας της Αστροχελώνας των Ινδιών που συγγράφει κείμενα ανταποκρινόμενη στην πρόσκληση του Ορνιθόρυγχου της βιβλιοθήκης και ταυτόχρονα περιγράφει και σχολιάζει σε πρώτο πρόσωπο την κάθε χρονική περίοδο, που συνδέεται με το καθένα κείμενο. Είναι μια κατασκευή σπονδυλωτή-αρθρωτή που περιλαμβάνει την εξέλιξη της ιστορίας της Αστροχελώνας όλα αυτά τα χρόνια με σαφείς χρονικούς προσδιορισμούς, και κείμενα της Μπουραζοπούλου, «η λογοτεχνική πρόσληψη της κάθε εποχής», όπως λέει ο Ορνιθόρυγχος στην Αστροχελώνα, που γράφτηκαν και δημοσιεύτηκαν σε διάφορα έντυπα πριν, στην διάρκεια αυτής της εικοσαετίας, κατά παραγγελία άλλων παραγγελιοδοτών, και τα οποία είναι οι ανταποκρίσεις της Αστροχελώνας στην πρό(σ)κληση του Ορνιθόρυγχου. Ένα σφιχτό στόρυ με αυτοβιογραφικό χαρακτήρα.
Η συγγραφέας συγκεντρώνει όλα αυτά τα σκόρπια κείμενα -«ίχνη που αφήνεις»- που αποτυπώνουν την εποχή και την πρόσληψή της και πλάθει μια ιστορία που τα περιέχει. Το παραμυθικό περιβάλλον είναι αυτή η εικοσαετία στον κόσμο των ζώων στο δάσος: εξερευνητές, ανάμεσα στους οποίους είναι και η Αστροχελώνα με τον αραμπά της, ψάχνουν τα τέρατα που διαταράσσουν την ζωή του δάσους. Και, εμβόλιμα, εμφανίζονται κάθε φορά οι ιστορίες του κόσμου των ανθρώπων. Έτσι, εκτός από τους ψιθύρους της ιτιάς και το μουρμούρισμα της δρυός, το λάλημα των πουλιών και τις συνομιλίες των ζώων ακούμε τον ήχο των αυτοκινήτων, τις κραυγές των ανθρώπων, τα τρένα ενός μακρινότατου μέλλοντος και βλέπουμε τα τέρατα που εμφανίζονται και στους δυο κόσμους. Ό,τι συμβαίνει στο Δάσος (φυσικά δεν έβαλε τυχαία το επίθετο Αστικό δίπλα του η συγγραφέας) είναι ένας κατοπτρισμός αυτού που συμβαίνει στο Άστυ, στον κόσμο των ανθρώπων. Μιλάμε για αλληγορία, εκτεταμένη μεταφορά ευανάγνωστη, αφού υπάρχει πάντα συγκεκριμένος χρόνος, π.χ. Χειμώνας 2013, πολλές φορές τόσο συγκλονιστικά μεταφερόμενη στον κόσμο των ζώων, που σε ανατριχιάζει. Ιστορία και παραμύθι μαζί μέσα από την εμπειρία της συγγραφέα στο πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα.
Η ποικιλία των ζώων που παρελαύνει είναι απίστευτη: όλου του πλανήτη τα ζωντανά περνούν από μπροστά μας, και το Κοράκι και ο Κυανόσκουρος Κριός και ο Αρμαντίλλο, η Καπιμπάρα, ο Παγκολίνος, ο Κόνδορας κι ο Πελαργός κι άλλα πολλά, υπομιμνήσκοντας, νομίζω, την απίστευτη ποικιλία των συνειδήσεων, των αντιλήψεων και των οπτικών. ( Έχει ενδιαφέρον να μπορούσε κανείς να βρει κατά πόσον οι επιλογές των ζώων από την συγγραφέα σε σχέση με τους πραγματικούς παραγγελιοδότες, ανθρώπους γνωστούς στον χώρο των γραμμάτων, έχουν κάποια αντιστοιχία.) Οι χρόνοι είναι η εικοσαετία 2005-2025. Οι πολιτικές παρατηρήσεις της συγγραφέα πάνω σ’αυτή την περίοδο των αναταράξεων και κρίσεων και στον νέο κόσμο που γεννήθηκε εντός της είναι ιδιαίτερα εύστοχες. «Οι θηρευτές μας άλλαξαν. Έγιναν ξεδιάντροποι… Κάποτε φοβόμασταν τα δόντια τους κι αυτό είχε μια λογική, τώρα τρέμουμε την αλαζονεία τους».
Οι «Φτερούγες κι Οπλές στο Αστικό Δάσος» αποτελoύν υβρίδιο: υπάρχει, βεβαίως παραμύθι. Άλλωστε η Αστροχελώνα, το alter ego της Μπουραζοπούλου, που καλείται να παραγάγει κείμενα διαφορετικού είδους υπερασπίζεται την διστακτικότητά της γι’αυτό το εγχείρημα λέγοντας «είμαι παραμυθού». Υπάρχει αστυνομική λογοτεχνία. Υπάρχει νουάρ. Υπάρχει επιστημονική φαντασία. Υπάρχει λογοτεχνία στα όρια του φανταστικού. Υπάρχει θέατρο. Και υπάρχει και φιλολογικό δοκίμιο (εξαιρετικός στοχασμός για τον χαρακτήρα και τα όρια της επιστημονικής φαντασίας ως είδους στην σημερινή εποχή). Επιπλέον η διαρκής διακειμενικότητα και συνομιλία με άλλες τέχνες, το θέατρο πρωτίστως, αλλά και τη μουσική και τη ζωγραφική, καθιστά την κουλτούρα μια διαρκή παρουσία σε κάθε γραμμή: Κάφκα και Καβάφης, Δάντης, Τσελλίνι, Πικάσο, Ρούμπενς, Λειβαδίτης, Λιούις Κάρολ. Φανταστείτε όλα αυτά με το γνώριμο άγγιγμα μιας λαμπρής ευφυίας που προκαλεί την ικανότητα κατανόησής μας¨οξύ βλέμμα, ταυτόχρονα, που δεν διστάζει να διερευνήσει την «Ρίζα του Κακού» και να ξύσει όλων μας τις συνειδήσεις.
Όμως είπαμε πως η Μπουραζοπούλου είναι πρωτίστως πολιτική. Αυτό σημαίνει ότι όχι μόνον η πρόσληψη του κόσμου και η κατανόησή του είναι πολιτική, αλλά και ότι η αντιμετώπιση των κρίσεων ή της ενδεχόμενης καταστροφής του είναι πολιτική. Έτσι η βαθιά μελαγχολία της συγγραφέα μπροστά στην αυτοκαταστροφικότητα του ανθρώπινου είδους ( μέρους του, εννοείται) αίρεται, όταν συναντιούνται τρεις μουσικοί, ένας θεατρώνης, ένας ηχολήπτης κι ένας συγγραφέας και επαναβεβαιώνουν την εμπιστοσύνη τους στον Άνθρωπο (εξαιρείται το παραπάνω μέρος) φωνάζοντας δυνατά «Με το ένα, με το δύο, με το τρία. Καμία αντίσταση δεν είναι μάταιη!»
