in

Οι ΗΠΑ του Τραμπ και η Αριστερά. Του Χρήστου Λάσκου

Cole Stangler, Μπροστά στη καθρέφτη της Αμερικής. Έρευνα για τη ριζοσπαστικοποίηση της αριστερής ιδεολογίας και το μέλλον της Αριστεράς, Πόλις 2026, σελ. 228 (μετάφραση: Βάλια Καϊμάκη)

Κέρδισα τις περιοχές που αντιπροσωπεύουν τα δύο τρίτα του ΑΕΠ της Αμερικής […] κέρδισα τις περιοχές που είναι αισιόδοξες, ανοιχτές στη διαφορετικότητα, δυναμικές και προχωρούν μπροστά

Χίλαρι Κλίντον, 2016

Η δήλωση της Κλίντον μετά από τις πρώτες εκλογές, στις οποίες επικράτησε ο Τραμπ, είναι ενδεικτικές του πώς αντιλαμβάνονται τον κόσμο οι Δημοκρατικοί των ΗΠΑ.

Το μήνυμα είναι σαφές· σαφέστερο δεν γίνεται.

Άλλωστε, η υποψήφια των Δημοκρατικών είχε φροντίσει, ήδη από την προεκλογική περίοδο, να χαρακτηρίσει του δυνητικούς ψηφοφόρους του Τραμπ ως μίζερους, αποτυχημένους, σκουπίδια· ενώ οι δικοί της ψηφοφόροι ήταν έλλογοι, μορφωμένοι, έξυπνοι και δικαίως εύποροι, με ανοιχτό πνεύμα. Οι ψηφοφόροι της, με άλλα λόγια, είναι αυτοί που δικαιούνται να επιλέγουν την ηγεσία της χώρας. Γιατί αυτοί ξέρουν, σε αντίθεση με τους άλλους.

Μετά την ήττα του 2016 και ενώ, μάλιστα, η εκστρατεία της Κλίντον είχε υποστηριχθεί πολύ από τους μεγάλους χρηματοδότες και τα περισσότερα μέινστριμ Μέσα, ξέσπασε ένας οχετός επίπληξης ενάντια στους ανίκανους και άξεστους.

Με μια εντυπωσιακή, σε σχέση με παλιότερες εποχές, μεταστροφή, οι Δημοκράτες, από κόμμα του working people, έγιναν η παράταξη των επιτυχημένων, των ευνοημένων από τη ζωή, των άξιων.

Το κόμμα του Ρούζβελτ μιλούσε, όλο και περισσότερο, τη γλώσσα όσων τη δεκαετία του ’30 θεωρούσαν τον Ρούζβελτ παρανοϊκό – και τον θεωρούσαν παρανοϊκό γιατί πίστευε πως η εργατική τάξη που είχε κάθε δικαίωμα να απαιτεί τα «φυσικά» της δικαιώματα. Ότι ήταν ο εργαζόμενος λαός αυτός που έπρεπε να καθορίζει τις πολιτικές προτεραιότητες.

Η περίοδος της μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης του 1929 ήταν μια εποχή μεγάλης δυσφήμησης των ειδικών, ιδίως των οικονομολόγων, οι οποίοι είχαν αποτύχει σε όλες τους τις προγνώσεις· αλλά και σε όλες τις προτεινόμενες θεραπείες. Ο Ρούζβελτ είχε πλήρως αντιληφθεί ότι τα να βασιστεί στις υπηρεσίες των «έγκυρων και ευυπόληπτων» οδηγούσε κυριολεκτικά στον γκρεμό. Και επέλεξε τον άλλο δρόμο, όταν οι αντίπαλοί του, μανιασμένοι εχθροί αυτού του ταξικού αποστάτη, τον κατηγορούσαν πως προτεραιοποιούσε τις ανάγκες των ανίκανων και τεμπέληδων.

Οι Δημοκρατικοί σήμερα συνεχίζουν να επιπλήττουν τους αυθάδεις, αμόρφωτους και ανίκανους, την  πλέμπα, που κάνει συνήθως τις λάθος επιλογές. Ακόμη και μετά το 2008, όταν για άλλη μια φορά αποδείχτηκε πως αυτοί που «ξέρουν», την τύφλα τους ξέρουν.

Η απέχθεια προς την «πλέμπα» είχε ήδη εκδηλωθεί στις εφαρμοσμένες πολιτικές των Δημοκρατικών από την εποχή του Μπιλ Κλίντον. Ο οποίος είχε συγκεκριμένες προτεραιότητες: Ενέκρινε μια σημαντική μεταρρύθμιση του συστήματος κοινωνικών παροχών, περιορίζοντας τα κριτήρια πρόσβασης και μειώνοντας τα επιδόματα. Περιέστειλε τις κοινωνικές δαπάνες […] για να εξισορροπήσει τον προϋπολογισμό μέσω της λιτότητας. Απελευθέρωσε το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ο κατώτατος μισθός συνέχισε να αντιστοιχεί σε ψίχουλα…

Όπως γράφει ο Κόουλ Στάνγκλερ, καίριος λόγος για την άσκηση μιας τέτοιας πολιτικής ήταν και η «νέα αντίληψη» για το πού θα έπρεπε να αναζητηθούν, μετά από δώδεκα χρόνια ρεπουμπλικανικής  κυριαρχίας, οι κατάλληλοι ψηφοφόροι. Οι οποίοι ήταν οι «μετριοπαθείς». Το μέλλον δεν παίζονταν στις λαϊκές συνοικίες, αλλά στα προάστια.

«Αν η εργατική βάση των Δημοκρατικών αποδυναμώνονταν, δεν υπήρχε λόγος ανησυχίας: έτσι κι αλλιώς, από δημογραφική άποψη, ήταν καταδικασμένη σε εξαφάνιση […] [Χαρακτηριστικά], κατά την προεκλογική εκστρατεία του 1996 ο Μπιλ Κλίντον υιοθέτησε και διέδωσε τον όρο soccer moms – οι γυναίκες που, στο συλλογικό φαντασιακό, ζουν στα προάστια και περνούν τις μέρες τους μεταφέροντας τα παιδιά τους από τη μια αθλητική δραστηριότητα στην άλλη» (σελ. 30). Από την άλλη, είναι διεθνώς διαπιστωμένο πως τα χαμηλότερα στρώματα προσέρχονται πολύ λιγότερο τις κάλπες.

Ενδεικτικό παράδειγμα της αναδιάταξης της εκλογικής βάσης των Δημοκρατικών είναι, μεταξύ πολλών άλλων, το Νιού Κάνααν.

«Για δεκαετίες, το Νιου Κάνααν, αυτή η πλούσια πόλη του Κονέκτικατ, ψήφιζε Ρεπουμπλικάνους, πιστή στην αστική της ταυτότητα. Διόλου παράξενο για μια κοινότητα όπου το διάμεσο ετήσιο εισόδημα των νοικοκυριών αγγίζει τα 163000 δολάρια. Όλα, όμως, άλλαξαν με τον Τραμπ […] Το 2024 η Κάμαλα Χάρις συγκέντρωσε το 56% των ψήφων, 21 μονάδες παραπάνω από το ποσοστό που είχε λάβει ο Μπαράκ Ομπάμα κατά την επανεκλογή του» (σελ. 151). Και η Κάμαλα έχασε την προεδρία.

Για να κάνω μια γενικότερη παρατήρηση, οι ανά τον κόσμο -και όχι μόνο στις ΗΠΑ- Κεντρώοι είναι οι κατεξοχήν «αντιλαϊκιστές». Ενώ ιστορικά ο αντιλαϊκισμός ήταν μια σαφώς δεξιά έως ακροδεξιά στάση, σήμερα υπηρετείται από κόμματα, όπως οι Δημοκρατικοί.

Οι Κεντρώοι έχουν εγκολπωθεί όλα τα στερεότυπα απέναντι στους φτωχούς εργαζόμενους, που, σταθερά και διαχρονικά, εμφιλοχωρούσαν στις θεωρήσεις της ελίτ -και της φιλελεύθερης -ιδίως αυτής πολύ συχνά. Ήδη, στη δεκαετία του ’50, ο εξαιρετικά επιδραστικός κοινωνιολόγος Σέιμουρ Λίπσετ, διαπίστωνε, περιγράφοντας τον «αυταρχισμό της εργατικής τάξης», πως τα «άτομα χαμηλότερης τάξης» δεν ήταν κατάλληλα για τη δημοκρατική αυτοκυβέρνηση.

Όπως σημειώνει ο Τόμας Φρανκ, στο Λαός δίχως εξουσία[1], ο Λίπσετ υποστήριζε πως «[ο]ι «κανόνες της δημοκρατίας» μπορούν να εκτιμηθούν μόνο από κάποιον με «υψηλό επίπεδο καλλιέργειας και αυτοεκτίμησης». Οι άνθρωποι της εργατικής τάξης εξ ορισμού δεν ήταν «εκλεπτυσμένοι» και αυτό οδηγούσε σε κάθε είδους προβλήματα: πείθονταν από δημαγωγούς, μισούσαν τις μειοψηφίες, ήταν καχύποπτοι με τους διανοούμενους…». Ακόμα και για τη φιλελεύθερης κοπής αντικουλτούρα των 60s[2], ο χειρώνακτας εργάτης έρεπε προς τον φασισμό: «Δεν είχε παρά ελάχιστη αγάπη, ή ποίηση, ή μουσική, ή φύση, ή χαρά. Ο φόβος είχε κυριαρχήσει πάνω του […] Είναι θυμωμένος, ζηλιάρης, πικρόχολος […] Σε όλη του τη ζωή δραπετεύει από τη συνείδηση και την ευθύνη».

Ο Στάνγκλερ αφιερώνει μεγάλο μέρος του βιβλίου σε ένα είδος ανθρωπολογίας στο πεδίο. Επισκέπτεται περιοχές, όπου ο Τραμπ καταγράφει μεγάλα ποσοστά, συνομιλεί με ανθρώπους που τον ψηφίζουν, εργάτες υποβαθμισμένων μικρών πόλεων, αλλά και παραδοσιακούς «μεσαίους» -οι οποίοι, όπως αναφέρει ο ίδιος κατέληγαν: «Είμαι επιχειρηματίας, επομένως η Αριστερά δεν είναι επιλογή για μένα» (σελ. 89). Έχουν σημασία αυτές οι επισημάνσεις γιατί μια ορισμένη επιφανειακή «εκλογική κοινωνιολογία» τείνει να θεωρεί πως η βάση του Τραμπ είναι οι εργάτες· πράγμα που, έτσι ειπωμένο, δεν ισχύει. Όπως δεν ισχύει και για την κοινωνική βάση της γαλλικής Ακροδεξιάς, την περίπτωση της οποίας επίσης αναλύει ο Στάνγκλερ με συγκριτικό τρόπο.

Το βιβλίο παρουσιάζει μια ιστορική περιγραφή της πορείας, η οποία οδήγησε στη σημερινή συνθήκη, φωτίζει πλευρές, παράδοξες, αλλά όχι ανεξήγητες, όπως αυτές των μαύρων τραμπιστών ή των Αράβων λεπενιστών. Αναλύει την καθοριστική βαρύτητα των μέσων τύπου Fox News, στις ΗΠΑ  ή CNews στη Γαλλία. Υπογραμμίζει την διανοητική «ευλυγισία» της χριστιανικής Δεξιάς, η οποία συγχωρεί τον Τραμπ για όλες του τις αμαρτίες, αρκεί που προωθεί την απονομιμοποίηση των αμβλώσεων. Τονίζει το πόσο λειτούργησαν ως χορηγοί της Ακροδεξιάς, ιδίως στη Γαλλία, ο Μιτεράν ή ο Μακρόν.

Επιμένει -και σωστά- στο ότι η τόσο αναγκαία στροφή προς τα άμεσα ταξικά ζητήματα παράγει ήδη αποτελέσματα για την  Αριστερά. Οι μεγάλες εκλογικές επιδόσεις του Σάντερς, αλλά -και πιο πρόσφατα- οι εκλογικές επιτυχίες των Δημοκρατών Σοσιαλιστών και των εν γένει «μη Κεντρώων» Δημοκρατικών είναι ενδεικτικές. Και συνδεδεμένες με μια επανακτημένη  συνήθεια:

[Σ]ε αντίθεση με την πλειονότητα των Αμερικανών πολιτικών που αναφέρονται στη «μεσαία τάξη» -αυτή τη φαντασιακή middle class, που έχει ταυτιστεί με το αμερικάνικο όνειρο [αυτοί] προτιμούν να μιλούν για τη working class -όρος που χρησιμοποιήθηκε ιστορικά από τα κομμουνιστικά και σοσιαλιστικά κόμματα (σελ. 141).

Επισημαίνω, όμως, την προσοχή σε δύο ζητήματα.

Νομίζω πως η επιμονή στις άμεσες και χειροπιαστές «λύσεις», στο «απλό» μήνυμα, στα «πολύ συγκεκριμένα» μέτρα με «υλικό» περιεχόμενο – κάντο όπως ο Ρούσβελτ με το Νιου Ντιλ-, ενώ πιάνει κάτι πολύ σημαντικό,  μπορεί να γίνει παραπλανητική. Χωρίς έναν μεγαλύτερο στρατηγικό ορίζοντα, αυτά τα πολύ αναγκαία, θα αποδειχτούν αναποτελεσματικά.

Επιπλέον, θα πρέπει να έχουμε πάντα υπόψη την «περίπτωση Βάγκενκνεχτ», όταν ένας ορθά ταξικός λόγος γίνεται «αντιγουόκ». Η ριζοσπαστική Αριστερά μπορεί να είναι αδιάλλακτα ταξική, χωρίς να εκχωρήσει τον ιδρυτικό «δικαιωματισμό» της. Το 1917 και το 1968 αποτελούν αδιαίρετα την ιδιοπροσωπία της.

Την Κυριακή 22 Νοεμβρίου, στις 8:00 μ.μ., η Ανταγωνιστική Αριστερά και η Ανυπακοή (συνέλευση Θεσσαλονίκης) οργανώνουν διαδικτυακή εκδήλωση-συζήτηση, με τίτλο «Δημοκρατικοί Σοσιαλιστές (DSA) και η Αμερικανική Αριστερά», με θέμα τις εξελίξεις στην Αριστερά στις ΗΠΑ. Θα μιλήσουν οι: Δέσποινα Λαλάκη, Καθηγήτρια Κοινωνιολογίας (City University of NY/CUNY) * Κάτυα Νικολάου- DSA Queens. Παρεμβαίνουν: Γιάννης Ανδρουλιδάκης, δημοσιογράφος * Αντώνης Νταβανέλος, ΔΕΑ * Δημήτρης Στεργιόπουλος, Διδάκτωρ Ιστορίας ΕΚΠΑ, Ανυπακοή Συντονίζει η Αλέκα Κρασοπούλου, εκ μέρους της Ανταγωνιστικής Αριστεράς Ο σύνδεσμος (λινκ) για την παρακολούθηση θα αναρτηθεί τις επόμενες μέρες.

______________

[1] Τόμας Φρανκ, Λαός δίχως εξουσία -Μια σύντομη ιστορία του αντιλαϊκισμού, Εκκρεμές 2021 (μετάφραση: Αντώνης Γαλανόπουλος, πρόλογος: Γιάννης Σταυρακάκης), σελ. 210

[2] Charles Reich, The Greening o America, 1971, από το: Τόμας Φρανκ, όπ.π., σελ. 244

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Για τη Μαμά Κοράλ (Ιστορίες για να αντικαταστήσουμε τις ενέσεις)