Ο Θοδωρής Ηλιακόπουλος είναι ο άνθρωπος στον οποίο οφείλει η Γενιά του Χάους την πλειοψηφία των στίχων της αλλά και η φωνή και τα τύμπανα του συγκροτήματος. Συναντηθήκαμε στη Θεσσαλονίκη και μιλήσαμε για τις ημέρες της Γενιάς, για την σκηνή σήμερα και για τους μύθους γύρω από το συγκεκριμένο είδος μουσικής με αφορμή την έκδοση του βιβλίου “Είμαι παιδί της εποχής των κανιβάλων“. Και είχε να μας πει πολλά και ενδιαφέροντα!
Συνέντευξη στην Κατερίνα Μπακιρτζή
Δεκαετία του ’80, συναυλίες και πανκ. Πως ήταν τότε;
Η δεκαετία του ’80 ήταν κάθε άλλο παρά ρομαντική εποχή. Αυτό σημαίνει ότι όταν μια κατάσταση εξολοκλήρου καινούρια εμφανίζεται σε μια κοινωνική δομή που διατηρεί νωπές τις μνήμες της χούντας, όλα φαντάζουν εξωπραγματικά με συνέπεια να αντιμετωπίζονται ως τέτοια. Και το εξωπραγματικό προκαλεί εχθρότητα, κυρίως. Φαντάσου λοιπόν ανθρώπους να βιώνουν μια καθημερινή μάχη, στους δρόμους, στα σχολεία, στις οικογένειες. Φαντάσου να σε κατεβάζουν από λεωφορεία οι οδηγοί, να μην μπορείς να μπεις πουθενά, να σε πετάνε έξω από κλαμπ, να σε “κράζουν” στους δρόμους άγνωστοι. Υπήρχε μία έντονη περιθωριοποίηση που αναγκαστικά έφερε συσπείρωση σε όλους αυτούς τους ανθρώπους, πρώτα στη Πλάκα που ήταν τα στέκια, και λόγω μετά της “πολιτιστικής ανάπλασης” της Μερκούρη, όλη αυτή η σκηνή μετακόμισε στα Εξάρχεια όπου κυρίως αναπτύχθηκε και εκεί στην ουσία ολοκλήρωσε τον πρώτο της κύκλο γιατί μετά στη δεκαετία του ’90 η κατάσταση άλλαξε πολύ, διευρύνθηκε. Αλλά αυτό που μου έχει μείνει κυρίως είναι οι καθημερινές μάχες που δίναμε για να μπορέσουμε να “επιβάλλουμε” την παρουσία μας. Αν δεν είχες τα κότσια να είσαι κάτι και να το πιστεύεις αυτό, δεν άντεχες. Όπως πολλοί δεν άντεξαν. Για να το πας μέχρι το τέλος έπρεπε να τα βάλεις με όλους. Ήσουνα εσύ και απέναντί σου ήταν όλο αυτό που λέγεται “ελληνική κοινωνία”.
Η Γενιά του Χάους. Δηλαδή;
Η γενιά που μεγάλωνε μέσα σε μια απίστευτη υποκρισία. Τίποτα δεν ήταν αυτό που έδειχνε, αυτό που ήθελε να πείσει ότι ήταν. Με συνέπεια να μη μπορεί αυτή η γενιά να δει τίποτα και σαν μέλλον. Το να ζεις σε μία Αθήνα η οποία σε περιθωριοποιεί μόνο και μόνο επειδή μπορείς να δεις ποια είναι η αλήθεια, είναι αυτομάτως κάτι που σε τοποθετεί στο no future. Δηλαδή αν τώρα που είμαι στην εφηβεία -ανεπηρέαστος και ίσως πιο αγνός με μία έννοια- και βλέπω το ψέμα σας και εσείς μου λέτε ότι “έχεις σχέση με την αλήθεια; Κάτσε στην άκρη, δεν σε θέλουμε εδώ. Σε στοχοποιούμε, σε πετάμε έξω από οτιδήποτε έχεις ανάγκη για να ανδρωθείς και να ενταχθείς σε μια κοινωνία”. Αυτομάτως σου δημιουργεί μια χαοτική εσωτερική ψυχολογία αυτό. Δεν είναι τυχαίο ότι γύρω μας είχαν σπαρθεί όλα τα ναρκωτικά. Είμαστε ένα καλειδοσκόπιο σε πλήρη διάσπαση που όταν το γυρνάς στο φως δεν κάνει σχέδια πια, είναι εντελώς χαοτικό το αποτέλεσμα, κάτι που ίσχυε από τότε και είναι για μένα η αλήθεια. Να γνωρίζεις ότι δεν μπορείς να στηριχτείς πουθενά. Τότε γεγονός ήταν ότι το ΠΑΣΟΚ είχε δημιουργήσει ένα πελατειακό πολιτικό παιχνίδι μέσα στο οποίο καλούσε άπαντες να παίξουν αν ήθελαν να επιβιώσουν και σε όλους τους άλλους είχε κλεισμένη τη πόρτα. Αυτομάτως αυτό σε έκανε να συνειδητοποιήσεις ότι αν δεν θες να είσαι με αυτούς, δεν είσαι με κανένα, άρα είσαι μόνος σου. Ήσουν σε πλήρη σύγκρουση με αυτό το μοντέλο της έννοιας “ελληνική κοινωνία”.
Το συγκρότημα συνδέθηκε με μία ολόκληρη γενιά που διεκδικούσε την ελευθερία και χαρακτηριζόταν από τη μαχητικότητα ενάντια στο κράτος και την αστυνομία. Εσείς πως το βλέπατε αυτό;
Τότε δεν είχαμε σκοπό να εκφράσουμε κάποια συλλογικότητα γιατί και οι πανκς γενικά εκείνη την εποχή ήταν ένα μεμονωμένο τμήμα. Ανήκε σε έναν ευρύτερο χώρο αλλά λειτουργούσε με τους δικούς του κανόνες. Η πορεία όλων αυτών μέσα από την καλλιτεχνική έκφραση μας έχει προσδώσει αυτό το ρόλο. Να σου πω όμως την αλήθεια, προτιμώ να μεταδώσω ένα μήνυμα που να έχει impact στους ανθρώπους. Μπορώ να συμπεριλάβω και άλλα μηνύματα πέραν των μπάτσων γιατί αυτά είναι αποτελέσματα και όχι αιτίες. Προσπαθώ να κρατάω σε εγρήγορση τις συνειδήσεις των ανθρώπων να μην αποκοιμιούνται και να πιστεύουν ότι “εφόσον βγαίνω στους δρόμους και διαμαρτύρομαι, κάνω το καθήκον μου και τελειώσαμε”. Δεν είναι έτσι. Ούτε τότε ήταν. Τα προβλήματα είναι πολύ πιο πολύπλοκα αλλά και παγκοσμιοποιημένα. Μέσω της μουσικής προσπαθώ να δώσω ένα μήνυμα πιο οικουμενικό. Να καταλάβουμε όλοι ότι ο άνθρωπος είναι παντού ο ίδιος τελικά και ότι πρέπει όλοι μαζί να ανυψωθούμε πρώτα συνειδησιακά.
Το πανκ έχει συνδεθεί με τη βία. Έχει να κάνει με το είδος της μουσικής και τη κουλτούρα που το συνοδεύει;
Εξ ορισμού το πανκ είναι μία μουσική καταγγελίας. Δεν μιλάει για έρωτες και συναισθηματικές καταστάσεις. Προσεγγίζει το συναίσθημα από την οδό της οργής. Είμαι έξω φρενών για αυτά που συμβαίνουν και τα καταγγέλλω γιατί μπορώ και επειδή η μουσική είναι το κανάλι μέσα από το οποίο μπορώ να διοχετεύσω αυτή την οργή. Η οργή με τη βία απέχουν μία δρασκελιά. Μετά, έχεις να κάνεις με μια κοινωνική ομάδα που είναι στο περιθώριο. Είναι συνέχεια με τη πλάτη στον τοίχο, παλεύει διαρκώς για να επιβιώσει. Οπότε έχει μάθει να αμύνεται και να επιτίθεται σε οτιδήποτε προσπαθεί όχι μόνο να την στριμώξει αλλά και να την καθυποτάξει και να την εξαφανίσει. Έχεις λοιπόν να κάνεις με ανθρώπους που είναι πάρα πολύ καταπιεσμένοι και οργισμένοι. Στην ουσία κανείς δεν έχει σεβαστεί το δικαίωμα τους στην ελευθερία της έκφρασης. Η βία λοιπόν εξ ορισμού είναι μία συνθήκη γιατί αυτή η μουσική σε βάζει στη θέση του μάχιμου. Με την έννοια όμως και του δρόμου, του μαχητή των δρόμων. Επίσης έχεις να κάνεις και με την παρουσία των δυνάμεων καταστολής και με κάθε λογής απρόβλεπτων καταστάσεων μέσω προβοκάτσιας.
Τρόμαζε τότε το πανκ;
Πάρα πολύ. Νομίζω ότι τίποτα δεν είχε τρομάξει την ελληνική κοινωνία μέχρι τότε όσο το πανκ. Ξέρεις πόσα παιδιά τα κλείσανε σε ψυχιατρεία οι γονείς τους και τα τρελάνανε στα ψυχοφάρμακα επειδή τα θεωρούσαν ψυχασθενείς γιατί ήτανε πάνκηδες; Πόσα αυτοκτόνησαν; Δεν τα γράψανε αυτά οι εφημερίδες. Αφού τρόμαξε και τους αναρχικούς, τρόμαξε τα φρικιά, τους ροκάδες, οι οποίοι στη μεγάλη τους πλειοψηφία μας κάναν τρελό πόλεμο όταν εμφανιστήκαμε στους δρόμους. Είχαμε να αντιμετωπίσουμε και αυτούς και εκεί είναι το οξύμωρο. Άνθρωποι που είχαν διωχθεί για τα μακριά μαλλιά και τα σχισμένα τζιν, διώχναν τους επόμενους. Το πανκ είχε ιδεολογική πρόταση γιατί οι ροκάδες ήταν και μέσα στα drugs, είχαν ακόμα αυτό το πνεύμα του woodstock που είχε θαμπώσει εντελώς πια στη συνείδηση των ανθρώπων, είχε ακυρωθεί με μία έννοια. Οπότε εμφανίζεται το πανκ και είναι γροθιά στο στομάχι. Τα βάζει με όλους, χλευάζει τους πάντες και καταγγέλλει και την αλήθεια που βλέπει γιατί τη βιώνει στους δρόμους.
Το βιβλίο πως “στήνεται”;
Τρεις ενότητες στιχουργικής και μία ενότητα με πεζά. Οι τρεις πρώτες δείχνουν τη διαδρομή μέσα από το στίχο. Το τέταρτο μέρος είναι σαν έκθεση ιδεών, καθώς πεζά δεν έγραψα ποτέ παρά μόνο για αυτό το βιβλίο, και δίνει απαντήσεις στο γιατί και στο πως έγραψα όλους αυτούς τους στίχους σε τόσο πρώιμη ηλικία -είναι κάτι που με ρωτούσαν πολύ συχνά.
Δηλαδή πότε;
Από τα 16 μέχρι τα 22. Στα 16 το 1982 γράφω πρώτο κομμάτι το “Καμιά ελπίδα”. Στην ουσία μέσα από τα πεζά δίνω την επεξήγηση που δεν είχα μπορέσει να δώσω με τους στίχους μου άμεσα τουλάχιστον στην εποχή της “Γενιάς” γιατί στην εποχή από το 2010 και μετά που έχω φτιάξει το πρότζεκτ Άνοπτρον εκφράζομαι καθαρά προσωπικά, οπότε βγάζω μια άλλη πτυχή του εαυτού μου, μιλάω για άλλες εμπειρίες, για μία άλλη αντιληπτικότητα και για άλλη αναζήτηση.
Πως από την οργή των στίχων μέσω του βιβλίου και από το ’82 μέχρι σήμερα φτάνουμε στις πανανθρώπινες αξίες, στον άνθρωπο ως αυταξία;
Και στην εποχή της “Γενιάς” ο άνθρωπος είναι ο κεντρικός πυρήνας του στίχου. Πέρα από το ιδεολογικό υπόβαθρο που καταγγέλλει την εξουσία, ο πυρήνας είναι πάντα ο άνθρωπος. Όλα τα άλλα είναι οι εκδηλώσεις και οι εκφάνσεις του ανθρώπου σε κάθε κοινωνική δομή. Η αναζήτηση όμως είναι πανανθρώπινη, θέλουμε ειρήνη, μόρφωση, γιατί έχουμε μάθει να αναζητάμε. Εκεί λοιπόν, αναζητώντας πηγαίνω προς τα πίσω, καλύπτω μια ιστορική διαδρομή. Δεν φτάνει να στηλιτεύουμε μόνο τον εχθρό. Τον ξέρουμε. Είναι η αμάθεια που βλέπουμε στους φανατικούς, τους φασίστες και τους χουλιγκάνους. Για μένα η αναζήτηση είναι αυτή: Τι χρειαζόμαστε τελικά;
Ποιο είναι τελικά το μήνυμα;
Αυτό που προσπαθώ να δώσω σαν μήνυμα σε αυτό το βιβλίο είναι ότι έχει έρθει η εποχή να συνθέσουμε την ιστορία μας και μέσα από αυτή τη σύνθεση να βγάλουμε ένα απόσταγμα που θα χρησιμοποιήσουμε για να φτιάξουμε έναν άλλο κόσμο. Με αυτό το τρόπο που προσπαθούμε να διοικήσουμε ο ένας τον άλλο, τις κοινωνίες, οδηγούμαστε σε μία σύγκρουση που θα είναι ίσως και η τελευταία, με τα όπλα που έχουμε σήμερα θα το καταστρέψουμε το σπίτι μας. Να βρούμε ένα άλλο μονοπάτι. Να βάλουμε τα θεμέλια ενός κόσμου που θα βασίζεται στην αλήθεια και όχι στο ψέμα. Γιατί αυτό που ζούμε είναι ψέμα ακόμα και αν μας έχουν πείσει το αντίθετο. Επίσης, το θέμα της συνέπειας είναι μία μάχη που τη δίνεις καθημερινά. Το ζητούμενο είναι η αυτοσυνείδηση σου. Να ξέρεις ποιος είσαι, να μη χάνεις τον εαυτό σου πουθενά, να μη παρασύρεσαι από τις συνθήκες, να κρατάς την ακεραιότητά σου.
Σήμερα σε τι σημείο βρίσκεται η πανκ σκηνή στην Ελλάδα; Υπάρχουν συγκροτήματα;
Πάρα πολλά. Για εμένα όμως το πανκ σαν μουσικό ιδίωμα ήταν τελειωμένο από τότε. Εμείς ακόμα απορούμε μεταξύ μας γιατί έχουμε καταχωρηθεί σαν πανκ συγκρότημα. Στην πρώτη εποχή της “μπασταρδοκρατίας” παίξαμε πανκ. Μετά παίζαμε ένα δικό μας στυλ που είχε πολλές και ποικίλες επιρροές και dark wave είχε και λίγο από μέταλ στο δεύτερο δίσκο λόγω παραγωγής κυρίως -όχι επειδή το θέλαμε να βγει έτσι- επειδή είχαμε προσθέσει δεύτερη κιθάρα. Πανκ υπάρχει όμως δεν έχει να πει τίποτα καινούριο, ανακυκλώνει το ίδιο πράγμα και δεν μπορώ να το ακούσω πλέον.
Για μένα η μουσική είναι κυρίως συναισθήματα. Συναισθηματικά ωριμάζεις. Είναι αδύνατο να νιώθεις σαν έφηβος στα 40, πόσο μάλλον στα 50. Οι εμπειρίες που έχεις και η ζωή η ίδια σε τοποθετούν σε άλλο επίπεδο. Δεν σημαίνει ότι χάνουν την αίγλη τους κάποια πράγματα. Η αίγλη παραμένει, αλλά για το τότε. Δεν μπορείς να εκφραστείς με τον ίδιο τρόπο. Προχωρώντας βρίσκεις το σάουντρακ της κάθε εποχής σου. Βρίσκεις συναισθηματική ανταπόκριση σε μια μουσική που πραγματικά σου μιλάει για το εκεί που βρίσκεσαι κάθε φορά. Είχα πάντα με τα ηλεκτρονικά μια πολύ καλή σχέση, πρώτα άκουσα Kraftwerk και μετά Pistols. Και σε όλα τα χρόνια που υπήρχε η Γενιά ευτυχώς κανένας μας δεν άκουγε μόνο πανκ. Για αυτό μπορούσαμε να δημιουργήσουμε και άλλη μουσική. Για μένα το ηλεκτρονικό ήταν πάντα πιο ενδιαφέρον γιατί έχει πιο πλούσια ηχοχρώματα. Κιθάρα-μπάσο-ντραμς βγάζουν αυτό, ό,τι και να κάνεις το πλαίσιο είναι στενό.
Εσύ τι κάνεις σήμερα;
Ξεκίνησα το 1996 και μέχρι σήμερα κάνω ηλεκτρονική μουσική προσπαθώντας να διοχετεύσω όλο αυτό που βιώνω. Η αναζήτηση μου δεν τελειώνει ποτέ, είμαι εκεί δοσμένος με μία έννοια προσωπική κυρίως. Αναζητώντας όλα αυτά τα χρόνια ανακαλύπτω ότι έχω μονίμως περισσότερες ερωτήσεις από ό,τι απαντήσεις. Που σημαίνει ότι για μένα το ταξίδι δεν τελειώνει. Και μ` αρέσει που δεν τελειώνει εδώ γιατί με κρατά σε μια εγρήγορση και ξέρω ότι από τη στιγμή που κάτι απαντιέται με βάζει μονίμως σε μια νέα αναζήτηση που προσθέτει διάρκεια σε αυτό που συμβαίνει. Θα διευρύνω κι άλλο τους ορίζοντες, θα ανυψωθώ από όσα θέλουν να με κρατήσουν σε μια μουντή πραγματικότητα με τόση βία και τόσο μίσος μεταξύ των ανθρώπων, τη φτώχεια, την απαξίωση της ζωής και τη μιζέρια που επιβάλλονται. Δεν το λέω σαν διέξοδο αλλά σαν καθήκον, ο άνθρωπος οφείλει να μην παίρνει αυτή τη πραγματικότητα τόσο στα σοβαρά γιατί αργά ή γρήγορα θα βουλιάξει μέσα σε αυτή και μετά δεν θα μπορεί να κάνει τίποτα για να την αλλάξει. Ο άνθρωπος πρέπει πάση θυσία ν`ανυψωθεί.
*Μπορείτε να βρείτε περισσότερα για το έργο του Θ. Ηλιακόπουλου στους συνδέσμους anoptron.bandcamp.com και στο www.youtube.com/anoptron.
**Ευχαριστώ το συνεργατικό βιβλιοπωλείο Ακυβέρνητες Πολιτείες και τον Λευτέρη Καραμήτρου για τη βοήθεια ώστε να συμβεί αυτή η συνέντευξη. Στις Ακυβέρνητες Πολιτείες μπορείτε να βρείτε το βιβλίο του Θ. Ηλιακόπουλου.