Του Γιάννη Γκλαρνέτατζη
Στις αρχές Δεκέμβρη του 1932 η κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη (η πρώτη του Λαϊκού Κόμματος μετά από μια δεκαετία κυριαρχίας των βενιζελικών) διήνυε τους πρώτους ασταθείς μήνες στην εξουσία, μετά τη μικρή εκλογική νίκη του Σεπτεμβρίου. Άλλωστε σε λίγο θα έπεφτε για να επανέλθει ισχυρότερη μετά τις εκλογές του Μάρτη 1933, ελέω πλειοψηφικού. Η διεθνής οικονομική κρίση είχε χτυπήσει και τη χώρα μας που λίγους μήνες πριν είχε κηρύξει χρεωστάσιο, δηλ. διακοπή πληρωμής των χρεών της. Η ανεργία, η φτώχεια και η πείνα εξουθένωναν τους φτωχούς των πόλεων.
Απέναντι σ’ αυτή την κατάσταση η εργατική τάξη αγωνίζονταν κυριολεκτικά για την επιβίωσή της. Στις 7.12.1932 απεργούσαν στην Αθήνα οι τροχιοδρομικοί, οι αρτεργάτες και οι εργαζόμενοι στο φωταέριο, ενώ επικρατούσε αναβρασμός και σε άλλους κλάδους.[1] Στη Θεσσαλονίκη ήταν έντονες οι ζυμώσεις μεταξύ των εργατών, όμως ο γεν. διοικητής Φ. Δραγούμης «ερωτηθείς εν σχέσει με την απειλουμένην απεργίαν των διαφόρων Οργανώσεων, ανεκοίνωσεν ότι η Γεν. Διοίκησις έχει γνώσιν όλων των κινήσεων των διαφόρων Οργανώσεων και λαμβάνει τα κατάλληλα μέτρα προς αντιμετώπισιν κάθε ενδεχόμενης απεργίας. Η Κοινή Γνώμη, είπε, πρέπει να μείνη απολύτως ήσυχος, διότι ουδενός θα στερηχθή. Άλλωστε, έχομεν μεγάλον αριθμόν ανέργων, οι οποίοι αμέσως θα χρησιμοποιηθούν εν ενδεχομένη απεργία».[2] Απλά πράγματα! Εντούτοις στις 5.12 έξω από τα γραφεία του Ταμείο Ασφαλίσεως Καπνεργατών υπήρξαν συγκρούσεις μεταξύ καπνεργατριών και αστυνομίας,[3] ενώ σε κινητοποίηση βρίσκονταν και οι φοιτητές της Φυσικομαθηματικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.[4]
Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες από τη μια το πρωτοσέλιδο του «Ριζοσπάστη» κραύγαζε: «Κάτω τα μέτρα της πείνας! Κάτω η φασιστική τρομοκρατία! Κάτω η κυβέρνηση του Τσαλδάρη! Αύξηση μεροκάματου. 8ωρο. Συσσίτια επιδόματα στους άνεργους. Να αποσυρθούν οι στρατιωτικές και αστυνομικές δυνάμεις. Απελευθέρωση των φυλακισμένων απεργών, της Πανυπαλληλικής, των Κόκκινων Βουλευτών. Ελευθερία συγκεντρώσεων. Ελεύθερη κυκλοφορία του τύπου. Γενική Αμνηστεία».[5] Από την άλλη το εκδοτικό σημείωμα των «Μακεδονικών Νέων» (που ακολουθούσαν τον στρατηγό Κονδύλη στη μεταστροφή του από βενιζελικό σε βασιλικό) ζητούσε απροσχημάτιστα την επιβολή φασιστικής δικτατορίας: «Κτυπήσατέ τους αμειλίκτως. Η κατάστασις, η οποία εδημιουργήθη κατά τας τελευταίας ημέρας κατόπιν της ωργανωμένης κουμμουνιστικής επιθέσεως κατά του κράτους και της κοινωνίας, είναι πανομοιότυπος προς εκείνη η οποία συνετάρρασε και ανεστάτωνε την Ιταλίαν […] κατά τα παραμονάς της επιβολής του φασιστικού καθεστώτος […] Αλλ’ αν η Ιταλία δεν μας έδειξε που ημπορούν να οδηγήσουν οι τοιαύτης φύσεως απεργίαι μας εδίδαξεν όμως τον τρόπον δια του οποίου πατάσσεται και εκριζούται δια παντός το κακόν αυτό: Είναι ο πλήρης εξοβελισμός των τύπων που καταστρέφουν την ουσίαν, ο πλήρης εξοβελισμός του κοινοβουλευτισμού, που έπαυσε να σώζη και ήρχισε να καταστρέφη […] Ας μη διστάση λοιπόν ούτε προς στιγμήν η κυβέρνησις και ας χωρήση με αποφασιστικότητα και δύναμιν εις την εξόντωσιν των εχθρών του Κράτους και της Κοινωνίας, εις την πλήρη εξόντωσιν, δια να ησυχάσωμεν πλέον […] Το Κράτος δε και η Κοινωνία έχουν απόλυτον ανάγκην μακροχρονίου τάξεως και ησυχίας αλλά και σιδηράς πειθαρχίας, δια να σωθούν από τον οικονομικόν όλεθρον ο οποίος τους απειλεί σοβαρώς».[6]
Η κυβέρνηση Τσαλδάρη, αν και δεν έφτασε στο σημείο να καταλύσει πλήρως τον κοινοβουλευτισμό, έστειλε την αστυνομία εναντίον των απεργών με αποτέλεσμα να υπάρχουν νεκροί,[7] ενώ χρησιμοποιεί κατά κόρον το Ιδιώνυμο, νομικό κατασκεύασμα των Φιλελεύθερων. Εκτός από τις συλλήψεις των απεργών, έχουμε και τις συλλήψεις βουλευτών του Ενιαίου Μετώπου (του εκλογικού σχηματισμού του ΚΚΕ). Στις 7.12 μάλιστα ο Στυλ. Σκλάβαινας (που προφυλακίστηκε εκείνη τη μέρα) κι ο Βασ. Νεφελούδης (που είχε ήδη φυλακιστεί λίγες μέρες νωρίτερα) ξεκίνησαν απεργία πείνας.[8] Στη Θεσσαλονίκη, παράλληλα, η αστυνομική διεύθυνση απαγόρευε συγκέντρωση κομμουνιστών στο καφενείο του Πεντζίκη, την άδεια για την οποία είχε ζητήσει ο βουλευτής Καζές,[9] ενώ έκλεινε «μετά μεγάλης βιαιότητος και καθ’ ην στιγμήν συνεδρίαζον […] μέλη της επιτροπής των φοιτητών» τα γραφεία της Φοιτητικής Συντροφιάς.[10]
Ενώ, όμως, βουλευτές, συνδικαλιστές, εργάτες και φοιτητές έμπαιναν στη φυλακή ένας κατάφερε να βγει κι όχι από την κύρια είσοδο. Ο Βασίλης Δούκας ή Ντούκας ήταν ηγετικό στέλεχος του Συνδέσμου Τροχιοδρομικών Υπαλλήλων και Ηλεκτροτεχνικών Θεσσαλονίκης κι υποψήφιος δήμαρχος του ΚΚΕ στις δημοτικές εκλογές του 1930, οπότε ήρθε τέταρτος συγκεντρώνοντας 2.547 ψήφους (7,92%). Στις βουλευτικές εκλογές του Σεπτεμβρίου 1932 εκλέχθηκε βουλευτής Θεσσαλονίκης, δεύτερος σε σταυρούς μετά τον Σκλάβαινα. Σ’ αυτές τις εκλογές το Ενιαίο Μέτωπο είχε τριπλασιάσει (σε τοπικό επίπεδο) τα ποσοστά του παίρνοντας το 15,5% των ψήφων, ενώ τέσσερα χρόνια νωρίτερα είχε μόλις το 5%.[11] Κι ο συγκεκριμένος βουλευτής ήταν εκείνη την περίοδο φυλακισμένος, αλλά όπως αναφέρει η «Μακεδονία»: «Χθες το απόγευμα απέδρασεν εκ του νοσοκομείου των φυλακών Επταπυργίου όπου ενοσηλεύετο από ημερών, ο κομμουνιστής τροχιοδρομικός Βασ. Ντούκας άλλοτε υποψήφιος Δήμαρχος του Ενιαίου Μετώπου. Εις το Επταπύργιον εξέτιε ποινήν δια παράβασιν του Ιδιωνύμου. Περί της αποδράσεώς του ειδοποιήθησαν η Εισαγγελία και η Αστυνομική Διεύθυνσις, παρ’ όλας όμως τας έρευνας και ανακρίσεις το κρησφύγετον του δραπέτου δεν κατέστη δυνατόν να ευρεθή μέχρι της νυκτός».[12]
Σαφώς διαφορετικός είναι ο τόνος της σχετικής είδησης στον «Ριζοσπάστη»: «Ένας καινούργιος μπάτσος δόθηκε σήμερα στην κεφαλαιοκρατία που κρατάει τους βουλευτές του Ενιαίου Μετώπου, τους βουλευτές του εργαζόμενου λαού στις φυλακές. Ο σ. Δούκας, βουλευτής Θεσσαλονίκης, τον οποίο η Κυβέρνηση σ’ επανειλημμένα διαβήματα δήλωσε ότι δεν είνε διατεθειμένη να τον αφήσει ελεύθερο, δραπέτευσε απ’ εκεί όπου κρατιούνταν. Η είδηση γνωσθείσα ανάμεσα στους προλετάριους της πόλης μας προκάλεσε μεγάλο ενθουσιασμό».[13]
Παραπομπές:
[1] Μακεδονία, Μακεδονικά Νέα, Νέα Αλήθεια, Ο Νέος Ριζοσπάστης, 7.12.1932.
[2] Μακεδονικά Νέα, 7.12.1932.
[3] Ο Νέος Ριζοσπάστης, 7.12.1932.
[4] Το Φως, 8.12.1932.
[5] Ο Νέος Ριζοσπάστης, 7.12.1932.
[6] Μακεδονικά Νέα, 7.12.1932.
[7] Νέα Αλήθεια, 9.12.1932.
[8] Μακεδονικά Νέα, Ο Νέος Ριζοσπάστης, 7.12.1932• Το Φως, 8.12.1932.
[9] Νέα Αλήθεια, 7.12.1932.
[10] Το Φως, 8.12.1932.
[11] Ευάγγελος Χεκίμογλου, Ο Νικόλαος Μάνος και ο Μεσοπόλεμος στη Θεσσαλονίκη, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών – University Studio Press, Θεσσαλονίκη 2010, σ. 491, 525.
[12] Μακεδονία, 8.12.1932.
[13] Ο Νέος Ριζοσπάστης, 9.12.1932.