Από τον Απρίλιο του 2025 μέχρι σήμερα, 23.214 δημότες και δημότισσες της Θεσσαλονίκης έχουν υποβάλει αίτημα στη σχετική ιστοσελίδα της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος για τη ΔΕΘ, προκειμένου να διενεργηθεί τοπικό (δημοτικό) δημοψήφισμα με αντικείμενο τη μετεγκατάσταση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης και τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου υψηλού πρασίνου.
Η προκήρυξη δημοτικού δημοψηφίσματος για κάθε θέμα εκτός από ζητήματα σχετικά με την εθνική ασφάλεια, την εξωτερική πολιτική, τη μεταναστευτική πολιτική, την ερμηνεία και εφαρμογή διεθνών συνθηκών, ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα, την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης και λατρείας ή τη θεσμική οργάνωση όλων των γνωστών θρησκειών κατοχυρώνεται στο άρθρο 133 παρ. 1 του Ν. 4555/2018. Τα άρθρα 133 επ. εντάσσονται στο Κεφάλαιο Η΄ του ανωτέρω Νόμου που περιλαμβάνει ρυθμίσεις για την ενίσχυση των θεσμών συμμετοχής στην τοπική αυτοδιοίκηση μέσω της διενέργειας δημοτικών και περιφερειακών δημοψηφισμάτων. Δημοτικό δημοψήφισμα δύναται να προκηρυχθεί με δύο τρόπους, είτε με απόφαση αυξημένης πλειοψηφίας των 2/3 του συνόλου των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου ή μετά από αίτηση τουλάχιστον του 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων του οικείου δήμου, όπως προβλέπεται ρητά στο άρθρο 134 παρ. 1 του Ν. 4555/2018.
Όπως ορθά αναφέρουν οι συνταγματολόγοι Ιφιγένεια Καμτσίδου, Ακρίτας Καϊδατζής και Χαράλαμπος Κουρουνδής, ήτοι η ομάδα νομικής υποστήριξης της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος, στη δημόσιά τοποθέτησή τους επί των εγειρόμενων ζητημάτων νομιμότητας προκήρυξης του επίμαχου δημοψηφίσματος, «η προκήρυξη δημοψηφίσματος δεν συνιστά έκδοση διοικητικής πράξης κατά την έννοια του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας, καθόσον με αυτή δεν κινείται οποιαδήποτε διοικητική, αλλά μια πολιτική συμμετοχική διαδικασία», άρα εμπίπτει στην κατηγορία των κυβερνητικών πράξεων, ως εκ τούτου δεν βρίσκουν πεδίο εφαρμογής οι διατάξεις του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας.
Ως πολιτική-συμμετοχική διαδικασία, το δημοψήφισμα αποτελεί άσκηση τόσο του δικαιώματος αναφοράς των πολιτών προς τις αρμόδιες αρχές (άρθρο 10 Συντ.) όσο και του δικαιώματος συμμετοχής των προσώπων (ατόμων, πολιτών και μελών του κοινωνικού συνόλου) στην κοινωνική και πολιτική ζωή της χώρας ως συστατικό στοιχείο του θεμελιώδους δικαιώματός τους στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους (άρθρο 5 παρ. 1 Συντ.). Η προστασία και η διευκόλυνση άσκησης των δημοκρατικών, πολιτικών-συμμετοχικών δικαιωμάτων των πολιτών τελούν υπό την εγγύηση του Κράτους, άρα όλων ανεξαιρέτως των καθ’ ύλην και κατά τόπο αρμόδιων (κυβερνητικών ή διοικητικών) οργάνων, σύμφωνα με το άρθρο 25 παρ. 1 Συντ.
Ο πολιτικός, συμμετοχικός χαρακτήρας της προκήρυξης και διενέργειας δημοτικού δημοψηφίσματος επιβεβαιώνεται και από την ειδικότερη διάταξη του άρθρου 139 του Ν. 4555/2018 που αφορά στην οργάνωση και προαγωγή του δημόσιου διαλόγου επί του ερωτήματος που τίθεται δημοψηφισματικά στην κρίση των δημοτών. Η συμμετοχή στον θεσμισμένο δημόσιο διάλογο είναι η ευρύτερη δυνατή, καθώς «μπορούν να συμμετέχουν πολιτικά κόμματα, δημοτικές και περιφερειακές παρατάξεις, συνδυασμοί που έλαβαν μέρος στις τελευταίες δημοτικές και περιφερειακές εκλογές ανεξαρτήτως της εκπροσώπησής τους στο δημοτικό συμβούλιο, τοπικές και περιφερειακές ενώσεις προσώπων, τοπικές και περιφερειακές επιστημονικές ενώσεις, επαγγελματικές ή συνδικαλιστικές οργανώσεις και κάθε άλλος φορέας της κοινωνίας των πολιτών» (άρθρο 139 παρ. 1 Ν. 4555/2018). Από την επίσημη ιστοσελίδα της Οργανωτικής Επιτροπής Δημοψηφίσματος parkodeth.gr προκύπτει ότι 29 φορείς και συλλογικότητες συμμετέχουν ή στηρίζουν την Οργανωτική Επιτροπή στην εν λόγω πρωτοβουλία υποβολής αιτήματος προκήρυξης δημοψηφίσματος προς τη δημοτική αρχή της Θεσσαλονίκης, ενώ στη «Σύμπραξη-Όλη η ΔΕΘ ένα Πάρκο» συμμετέχουν 44 συλλογικότητες και φορείς της κοινωνίας των πολιτών της Θεσσαλονίκης.
Στον αντίποδα, ο Γενικός Γραμματέας του Δήμου Θεσσαλονίκης Μιχάλης Μήττας επιχειρηματολόγησε υπέρ της ακυρότητας του υποβαλλόμενου αιτήματος των 23.214 πολιτών-δημοτών της Θεσσαλονίκης, επικαλούμενος διαφοροποίηση του τοπικού δημοψηφίσματος των άρθρων 133 επ. του Ν. 4555/2018 σε σχέση με το εθνικό δημοψήφισμα για κρίσιμο εθνικό θέμα ή σοβαρό κοινωνικό ζήτημα (άρθρο 44 παρ. 2 εδ. α΄ και β΄ Συντ.). Το βασικότερο επιχείρημα στο οποίο θεμελίωσε την απορριπτική γνωμοδότησή του προς το Δημοτικό Συμβούλιο είναι ότι η προκήρυξη δημοψηφίσματος συνιστά διοικητική πράξη του Δημοτικού Συμβουλίου, το οποίο είναι (αυτο)διοικητικό και όχι κυβερνητικό όργανο, άρα κρίνει ότι υφίσταται πεδίο εφαρμογής του άρθρου 3 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας που αφορά στις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις σύννομης αίτησης προς τη Διοίκηση. Εν προκειμένω, επικαλείται τη μη συνδρομή των όρων του άρθρου 3 παρ. 4 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας αναφορικά με την ταυτοποίηση των ενδιαφερόμενων προσώπων που απευθύνουν αίτημα προς τις αρμόδιες αρχές, κρίνοντας ότι «Η εισαγωγή στοιχείων σε μια ηλεκτρονική φόρμα (ενν. την ιστοσελίδα της Οργανωτικής Επιτροπής της συλλογής υπογραφών), χωρίς διαδικασία ταυτοποίησης ή υποβολής οποιουδήποτε συνοδευτικού, αυτονόητα δεν παρέχει κανένα εχέγγυο για το ποιος τη συμπλήρωσε ούτε για το αν ήθελε πράγματι να απευθυνθεί ενώπιον οποιασδήποτε αρμόδιας αρχής, με σκοπό την έκδοση της απόφασης, η οποία αποτελεί διοικητική πράξη».
Όπως, όμως, έχει κριθεί νομολογιακά από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ 2524/2003), «Η ανυπόγραφη αίτηση πληροί την απαίτηση του νόμου για υποβολή έγγραφης αίτησης, όταν από τα υπόλοιπα στοιχεία προκύπτει η ταυτότητα και η σοβαρότητα της βούλησης του ενδιαφερομένου». Πάνω απ’ όλα, η ταυτότητα και η σοβαρότητα της βούλησης των ενδιαφερόμενων μερών δεν μπορούν να αμφισβητηθούν, καθώς η ηλεκτρονική φόρμα της Οργανωτικής Επιτροπής του Δημοψηφίσματος περιλαμβάνει όλα τα κρίσιμα στοιχεία ταυτοπροσωπίας, δηλαδή ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, μητρώνυμο, έτος γέννησης, «τικάρισμα» εν είδει υπεύθυνης δήλωσης ότι το πρόσωπο είναι εγγεγραμμένο στους εκλογικούς καταλόγους του Δήμου Θεσσαλονίκης και, πάνω απ’ όλα, ότι οι αιτούντες και οι αιτούσες συναινούν ρητά στη χρήση των παραπάνω προσωπικών δεδομένων τους κατά τους όρους του Κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 (GDPR) αποκλειστικά για τον σκοπό για τον οποίο συλλέγονται και υφίστανται επεξεργασία, ήτοι την υποβολή του ενυπόγραφου αιτήματος προκήρυξης του εν λόγω δημοψηφίσματος. Άρα, πέραν πάσης τυπολατρικής αμφισβήτησης, η εκδήλωση της πρόθεσής τους είναι σοβαρή και ταυτοποιήσιμη.
Όσον αφορά στην κατά το δυνατόν μεγαλύτερη πληρότητα και σαφήνεια του ερωτήματος, την οποία θέτει ως βασική προϋπόθεση προκήρυξης δημοτικού ή περιφερειακού δημοψηφίσματος το άρθρο 136 παρ. 3 του Ν. 4555/2018, είναι αυτονόητο ότι ένα -τόσο αναλυτικά διατυπωμένο ως προς τις προκείμενές του και συγκεκριμένο ως προς τις συνέπειες του «ναι» και του «όχι»- αίτημα δημοψηφίσματος πληροί και με το παραπάνω τις απαιτήσεις του παραπάνω άρθρου. Το ερώτημα, το οποίο συνυπέγραψε πάνω από το 10% των εγγεγραμμένων δημοτών και δημοτισσών της Θεσσαλονίκης και στήριξαν ενεργά πολυάριθμες οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών της πόλης, είναι το εξής: «Συμφωνείτε το εκθεσιακό κέντρο της ΔΕΘ να μετατραπεί με αποκλειστικά δημόσια χρηματοδότηση σε Μητροπολιτικό Πάρκο υψηλού πρασίνου, πολιτισμού και άθλησης, χωρίς νέες κατασκευές, και ταυτόχρονα α) να διατηρηθούν μόνο τα περίπτερα με θεσμικά αποδεδειγμένη ιστορική αξία και μνήμη, ώστε να αποκατασταθούν και να φιλοξενούν ήπιες εκθεσιακές και πολιτιστικές δραστηριότητες, και β) οι μεγάλες εκθέσεις να μεταφερθούν σε νέες εγκαταστάσεις σε δημόσια έκταση στη Σίνδο;».
Μάλιστα, προκειμένου να μην μείνει η παραμικρή σκιά για τον σύννομο χαρακτήρα του υποβαλλόμενου αιτήματος προκήρυξης δημοψηφίσματος, η Οργανωτική Επιτροπή Δημοψηφίσματος στις 16.03.2026 προέβη στην κατάθεση του πρωτογενούς συνόλου των υπογραφών που συγκεντρώθηκαν, μαζί με συμπληρωματικά στοιχεία τεκμηρίωσης, όπως η χρονοσήμανση και η διεύθυνση IP στις ηλεκτρονικές εγγραφές. Όπως αναφέρει στη σχετική ανακοίνωσή της, το σύνολο διαμορφώθηκε ως εξής: 23.214 έγκυρες και 9.516 άκυρες υπογραφές. Το συγκεκριμένο γεγονός αποτελεί ισχυρή ένδειξη ότι ο έλεγχος της ταυτοπροσωπίας και της ιδιότητας του/της δημότη/δημότισσας διεξαγόταν από την Οργανωτική Επιτροπή εν είδει εσωτερικού ελέγχου καθ’ όλη τη διάρκεια της καμπάνιας.
Πάντως, πέραν των ζητημάτων αμφισβήτησης της νομιμότητας που εκατέρωθεν έχουν εγερθεί στο δημόσιο διάλογο, τίθεται ένα αμείλικτο ερώτημα που οφείλουμε ως ελεύθεροι και υπεύθυνοι πολίτες να απευθύνουμε προς τη δημοτική αρχή της Θεσσαλονίκης. Ακόμα κι εάν κριθεί ότι δεν συνέτρεχαν οι τυπικοί όροι και προϋποθέσεις υποβολής ενός (συμμετοχικού και όχι ατομικού) αιτήματος προς τις καθ’ ύλην αρμόδιες αρχές της πόλης, για ποιον λόγο ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης κ. Αγγελούδης δεν θέτει σε εφαρμογή την προεκλογική του δέσμευση σχετικά με την αξιοποίηση των 2/3 της σημερινής έκτασης της ΔΕΘ για τη δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου και τη μετεγκατάσταση της ΔΕΘ στην περιαστική ζώνη της πόλης;
Εν κατακλείδι, ας μιλήσουμε με άρθρα και διατάξεις, μιας και οι κρατούντες της πόλης, διά στόματος του Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Βούγια, μας απειλούν εξουσιαστικά ότι «θα μας ταράξουν στη νομιμότητα», σε πλήρη αντιστροφή-διαστρέβλωση του αντιεξουσιαστικού νοήματος της περίφημης φράσης του ιστορικού ηγέτη της ΕΔΑ, Ηλία Ηλιού, εν μέσω πολιτικών διώξεων από το μετεμφυλιακό παρακράτος. Σύμφωνα με το άρθρο 134 παρ. 1 του Ν. 4555/2018, δημοτικό δημοψήφισμα προκηρύσσεται όχι μόνο με αίτηση του 10% των εγγεγραμμένων δημοτών, αλλά και με απόφαση των 2/3 των εκλεγμένων μελών του Δημοτικού Συμβουλίου. Γιατί, λοιπόν, ο Δήμαρχος, ο οποίος επικαλείται τυπικούς λόγους για την απόρριψη της προκήρυξης δημοψηφίσματος με τον θεσμικά προβλεπόμενο τρόπο της λαϊκής πρωτοβουλίας, δεν αναλαμβάνει ο ίδιος την πρωτοβουλία των κινήσεων θέτοντας ενώπιον του Δημοτικού Συμβουλίου αυτούσιο το ερώτημα που συνυπέγραψαν 23.214 δημότες και δημότισσες της Θεσσαλονίκης;
Ιδού η αναπάντητη απορία, ο κοινωνικός-πολιτικός «ελέφαντας» στην τσιμεντοποιημένα ολιγαρχική δημόσια σφαίρα της Σαλονίκης…
*Ο Θωμάς Ψήμμας είναι Διδάκτορας Φιλοσοφίας του Δικαίου Νομικής Σχολής ΑΠΘ
