Σαν σήμερα στις 23 Δεκεμβρίου του1909 γίνεται η πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Εργάτης του Βόλου από τις συνέχειες του Κομουνιστικού Μανιφέστου των Μαρξ και Ένγκελς, σε μετάφραση Κώστα Χατζόπουλου.
Ο Βόλος δεν είναι μεγάλη πόλη, ούτε ένα από τα σημαντικότερα βιομηχανικά κέντρα της Ελλάδας.15 Αλλά είναι μια από τις πιο εύπορες και κοινωνικά προοδευτικές ελληνικές πόλεις16 και το γειτόνεμα της με το Θεσσαλικό κάμπο – όπου το αγροτικό ζήτημα παρακίνησε κάποτε σε εξέγερση – εξηγεί το γεγονός ότι και οι εργάτες σ’ αυτή την πόλη διαφωτίστηκαν ευκολότερα σχετικά με την κοινωνική τους θέση. Πίσω από την εφημερίδα Εργάτη βρισκόταν η προσπάθεια μιας οργάνωσης η οποία περιλάμβανε περίπου 400 μισθωτούς και επεδίωκε να αποσπάσει τους εργάτες από τα συντεχνιακά σωματεία τους και να τους συνενώσει σε έναν καθαρά προλεταριακό σύνδεσμο.17 Η προσπάθεια ωστόσο δεν πέτυχε, επειδή οι εκμεταλλευτές γνώριζαν καλά το πώς να διεισδύσουν σαν φίλοι στο σύνδεσμο και χάρη στην παροιμιώδη αμάθεια του έλληνα εργάτη να εξαλείψουν το επαναστατικό πνεύμα από το κίνημα. Πρώτα ήρθε η εκκλησία, καθώς ένας αρχιμανδρίτης προθυμοποιήθηκε να βοηθήσει παριστάνοντας το χριστιανοσοσιαλιστή. Κατόπιν εμφανίστηκαν ο δήμαρχος και το δημοτικό συμβούλιο, που έδωσαν ένα ετήσιο βοήθημα από το δημοτικό ταμείο στον εργατικό σύνδεσμο. Ο μικροαστικός σοσιαλισμός κέρδισε το πάνω χέρι και έτσι ολόκληρο το κίνημα ισοπεδώθηκε.18
Ωστόσο, μέσα από αυτή την οργανωτική προσπάθεια – όπως επίσης και μέσα από την εφημερίδα, στην οποία δίπλα σε άλλα άρθρα διαφώτισης εμφανίστηκε και το Κομουνιστικό Μανιφέστο19 – δόθηκε στον προλετάριο μια ισχυρή ώθηση και σύντομα ήταν ορατή μια κάποια αναταραχή ανάμεσα στους εργάτες και άλλων βιομηχανικών κέντρων της Ελλάδας.
Σημειώσεις
15. (Σημείωση τον Χατζόπουλου). Η περσινή επίσημη στατιστική, η οποία εξάλλου δεν είναι πλήρης και εκτός τούτου είναι ελλιπής καθώς συμπίπτει μ’ ένα έτος πολέμου, περιγράφει στο Βόλο 53 μεγαλύτερες και μικρότερες εταιρείες με 1.767 εργάτες, μεταξύ των οποίων 402 γυναίκες. Το μεγαλύτερο κλάδο εργασίας αποτελούν 11 καπνεργοστάσια με 750 εργάτες (135 γυναίκες).
16. Λεπτομερειακή αναφορά στην οικονομική και κοινωνική κατάσταση του Βόλου αυτής της εποχής γίνεται στα, Νίτσα Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και ο Εργάτης τον Βόλου, 1988 καθώς και Γκιόλιας, 1996, σς. 251273.
17.. Για την ανάπτυξη του σοσιαλιστικού κινήματος στο Βόλο, βλ. Κορδάτος, 1972, σς. 135147, Νίτσα Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και ο Εργάτης του Βόλου, 1988 καθώς και Γκιόλιας, 1996, σς. 251273.
18.. Η κάπως πιο αναλυτική αναφορά του Χατζόπουλου στην κατάσταση του εργατικού κινήματος στο Βόλο έχει να κάνει με το γεγονός ότι ο ίδιος είχε άμεση επαφή με την ηγεσία του Πανεργατικού Συνδέσμου Βόλου και ήταν συνεργάτης της εφημερίδας Εργάτης. Πιο αναλυτικά γι’ αυτή τη σχέση, Γκιόλιας, 1996, σς. 270273.
19.. Ο Χατζόπουλος αναφέρεται εδώ στη μετάφραση του Κομουνιστικού Μανιφέστου των Marx και Engels, που έγινε από τον ίδιο και δημοσιεύτηκε υπό τον τίτλο «Κοινωνιστικόν Μανιφέστο» σε συνέχειες στην εφημερίδα Εργάτης του Βόλου. Για το Χατζόπουλο ως μεταφραστή των Marx και Engels, βλ. Γκιόλιας, 1996, σς. 222237.
από το περιοδικό Θέσεις, Τεύχος 58, περίοδος: Ιανουάριος – Μάρτιος 1997
Απόσπασμα από το άρθρο “Το εργατικό κίνημα στην Ελλάδα” του Κώστα Χατζόπουλου