του Γιάννη Γκλαρνέτατζη
Ο τίτλος προέρχεται από δημοσίευμα των Μακεδονικών Νέων (31.5.1925) και αναφέρεται σε μια από τις πολλές δίκες μελών του ΚΚΕ στη διάρκεια του Μεσοπόλεμου με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας, με βάση τις θέσεις του κόμματος για το Μακεδονικό και τη δημιουργία βαλκανικής ομοσπονδίας, και της πρόκλησης σε εμφύλιο σπαραγμό. Η δίκη διεξήχθη στο Γ΄ Διαρκές Στρατοδικείο και είχε διάρκεια δύο ολόκληρων ημερών (30.5 και 1.6, η ενδιάμεση μέρα ήταν Κυριακή).[1]
Κατηγορούμενοι ήταν οι: «1) Παπαδόπουλους Αριστ. εκ Κων/πόλεως καπνεργάτης 2) Αναστ. Γεωργάκης εκ Λευκάδος ηλεκτροτεχνίτης 3) Α. Χαΐνογλου εκ Κιοσκλή φοιτητής χημείας 4) Γ. Παπανικολάου εκ Μπάλτζης γραμματεύς του εργατικού Κέντρου Θ/νίκης 5) Γ. Κουρτίδης εξ Αδριανουπόλεως 6) Γ. Μαραγκός εκ Κύμης φοιτητής Νομικής 7) Ν. Ζαχαριάδης εξ Αδριανουπόλεως (φυγοδικών) 8) Η. Τούβας [ή Ντούβας] εξ Αγρινίου 9) Φιτσιώρης [ή Βιτσιώρης] Τίμως εξ Αθηνών 10) Γ. Μακρόπουλος εκ Βόλου 11) Α. Αγγελάκης [ή Αγγελούκας] εκ Θ/νίκης 12) Χ. Σαπόρτας Δ/ντης της εφημερίδος “Αβάντι” εκ Θεσ/νίκης».[2] Τα ονόματα στις αγκύλες προέρχονται από τα δημοσιεύματα των άλλων εφημερίδων. Όλοι αυτοί είχαν πιαστεί στα μέσα Φεβρουαρίου και οι κατηγορίες σχετίζονταν με άρθρα στις εφημερίδες Αβάντι και Φωνή του Εργάτου, καθώς και ομιλίες σε εργατικές συγκεντρώσεις. Όπως βλέπουμε οι κατηγορούμενοι ήταν πολλοί και μερικοί απ’ αυτούς είναι γνωστά στελέχη του κομμουνιστικού κινήματος. Εκτός, λοιπόν, από τον Νίκο Ζαχαριάδη που είχε δραπετεύσει από το Γεντί Κουλέ[3] (γι’ αυτό και ήταν φυγόδικος)· έχουμε τον Χαΐμ Σαπόρτα που διευθύνει την Αβάντι· τον Γιώργο Μαραγκό που αμέσως μετά την αποφυλάκισή του τον επόμενο χρόνο βρέθηκε σε αντιπαράθεση με τον Ζαχαριάδη (σύμφωνα με τη μαρτυρία του τελευταίου), ενώ ο αδελφός του Δημήτρης (συνήγορος υπεράσπισης στη δίκη) ήταν μέλος της τριμελούς διοίκησης του κόμματος·[4] και τους Γρηγόρη Παπανικολάου και Τάσο (Αναστάσιο) Χαΐνογλου (συμμαθητή του Ζαχαριάδη στο γυμνάσιο),[5] που στο 3ο συνέδριο του ΚΚΕ (Μάρτης 1927) εξελέγησαν μέλη της Κεντρικής Επιτροπής και του Πολιτικού Γραφείου, ανήκαν στην τάση των «κεντριστών» που είχε επικεφαλής τον Σεραφείμ Μάξιμο, και όπως τα υπόλοιπα μέλη της τάσης, παραιτήθηκαν από το Πολιτικό Γραφείο (26.9.1927), υπέγραψαν κοινή δήλωση (4.11.1927) με την ομάδα Πουλιόπουλου ως «Ενωμένη Αντιπολίτευση» και συμμετείχαν στην έκδοση του Σπάρτακου στις αρχές του 1928, ενώ κατόπιν καθαιρέθηκαν από μέλη της Κεντρικής Επιτροπής από την ολομέλειά της (15-18/2/1928) και διαγράφηκαν από μέλη του κόμματος στο 4ο συνέδριό του (10-15/12/1928).[6]
Η δίκη ήταν επεισοδιακή καθώς «υπό ισχυράν συνοδείαν και δεδεμένοι ανά δύο δια χειροπεδών οι κατηγορούμενοι οδηγούνται εις τας φυλακάς οπότε οι εκτός του στρατοδικείου αναμένοντες κομμουνισταί επιχειρούν να τους επευφημήσουν δια των λέξεων. – Ζήτω οι φυλακισμένοι. Οι φρουροί στρατιώται αναλαμβάνουν όπλα και επιτίθενται κατά των αποθρασυνθέντων κτυπώντες αγρίως δια των υποκοπάνων των μέχρι τελείας διαλύσεως αυτών».[7]
Βασικοί μάρτυρες κατηγορίας υπήρξαν αστυνομικοί της Ασφάλειας και αξιωματικοί του 2ου επιτελικού γραφείου, ενώ από την πλευρά των κατηγορουμένων αυτός που σήκωσε το βάρος (και κέρδισε ευμενή σχόλια των δημοσιογράφων) ήταν ο Χαΐνογλου που, αφού εξήγησε τη σημασία του διεθνισμού, είπε μεταξύ άλλων: «μου φαίνεται ότι τα επιχειρήματα της κατηγορίας δεν στέκουν. Μου φαίνεται ότι η πολιτική ενός κόμματος δεν κρίνεται στα δικαστήρια αλλά μέσα στην θέλησιν των μαζών. Με ποιον θα πάνε οι λαϊκές μάζες; αυτό είναι το πραγματικόν δικαστήριον. Πρόκειται να υποβληθή ένστασις ότι για την Μακεδονία δεν υπάρχει ζήτημα εθνικών μειονοτήτων. Πράγματι η “Μπουρζουαζί” και της Ελλάδος και της Βουλγαρίας και των λοιπών Βαλκανικών Κρατών ήθελε να αγνοή το Μακεδονικόν ζήτημα. Όταν το κόμμα μας ανεφάνη βγήκαν οι διάφοροι να πουν ότι δεν υπάρχει τοιούτον τι και ακολούθως η ίδια η Μπουρζουαζία υπέγραφε την συνθήκην δι’ ης ανεγνωρίζοντο αι Βουλγαρικαί μειονότητες».[8] Η τελευταία φράση αναφέρεται στο σύμφωνο Πολίτη – Καλφώφ που ξεσήκωσε γιουγκοσλαβικές αντιδράσεις και τελικά ποτέ δεν εφαρμόστηκε.
Ο επίτροπος του στρατοδικείου Βυζάς αφού χαρακτήρισε τον Λένιν «μέγα εγκληματία» κι έκανε μια κοινωνιοβιολογική προσέγγιση δηλώνοντας πως «ο πόλεμος δεν είνε δυνατόν να εκλείψη, διότι είνε αναγκαίον κακόν, παρατηρείται δε όχι μόνο εις τους ανθρώπους, αλλά και εις πάσαν ζωικήν κίνησιν»,[9] πρότεινε να κηρυχθούν ένοχοι όλοι οι κατηγορούμενοι και να καταδικαστούν σε ισόβια δεσμά, επειδή τους αναγνώρισε το ελαφρυντικό της «μέτριας συγχύσεως» και γι’ αυτό δεν ζήτησε τη θανατική καταδίκη.[10] Το στρατοδικείο αθώωσε τους Γεωργάκη και Μακρόπουλο ενώ καταδίκασε τους Παπαδόπουλο, Παπανικολάου, Σαπόρτα και Χαΐνογλου σε 18 χρόνια και τους Βιτσιώρη, Κουρτίδη, Μαραγκό, Ντούβα και Αγγελούκα σε 12 χρόνια φυλακή.[11] Τελικά, μετά από κάποιο διάστημα οι καταδικασμένοι αμνηστεύτηκαν.[12]
Είναι, πάντως, αξιοσημείωτο ότι ενώ οι φιλοβασιλικές εφημερίδες Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος και Το Φως κάλυψαν εκτενώς τη δίκη και ενίοτε εξέφρασαν κάποια συμπάθεια προς τους κατηγορούμενους (ειδικά προς τον μορφωμένο Χαΐνογλου), τα βενιζελικά Μακεδονικά Νέα είχαν σαφώς μικρότερη κάλυψη ενώ σχολίασαν την καταδικαστική απόφαση ως εξής: «Βαρεία αυτή καθ’ εαυτήν η ποινή, εις την οποίαν κατεδικάσθησαν χθες οι κομμουνιστεί, είναι ελαφρά απέναντι του αδικήματος, το οποίον εβάρυνε τους κατηγορουμένους. Και αν είναι εξόχως λυπηρόν ότι Έλληνες εδικάσθησαν και κατεδικάσθησαν διότι ηθέλησαν να υπονομεύσουν την ανεξαρτησίαν και την ελευθερίαν της Πατρίδος των είναι όμως βαθέως ανακουφιστικόν ότι επατάχθησαν ούτοι και η τιμωρία των θα χρησιμεύση προς παραδειγματισμόν και των άλλων τυχόν δηλητηριασμένων Ελλήνων. Από την ελευθερίαν και την ιδεολογίαν (;) παντός έλληνος –δια να μεταχειρισθώμεν την λέξιν, την οποίαν αρκετά εκοπάνισαν οι χθεσινοί συνήγοροι– πολυτιμοτέρα είναι η ελευθερία και η ζωή της Ελλάδος…».[13]
Παραπομπές:
[1] Μακεδονικά Νέα, Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος και Το Φως, 31.5 και 2.6.1925.
[2] Το Φως, 31.5.1925.
[3] Κώστας Τομανάς, Χρονικό της Θεσσαλονίκης 1921-1944, Νησίδες, Θεσσαλονίκη 1996, σ. 63.
[4] Νίκος Ζαχαριάδης, Ιστορικά διλήμματα, Ιστορικές απαντήσεις: Άπαντα τα δημοσιευμένα, 1940-1945, Καστανιώτης, Αθήνα 2011, στο http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.article&id=10898.
[5] Ν. Ζαχαριάδης, Ιστορικά διλήμματα, Ιστορικές απαντήσεις…, ό.π.
[6] Γιώργος Λεοντιάδης – Μποριάνα Μπουζάσκα, Το ΚΚΕ μέσα από τα αρχεία του Κομμουνιστικού Κόμματος Βουλγαρίας, τ. Α΄ 1920-1935, Νόβολι, Αθήνα 2010, σ. 194, 200.
[7] Το Φως, 31.5.1925.
[8] Το Φως, 2.6.1925.
[9] Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος, 2.6.1925.
[10] Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος και Το Φως, 2.6.1925.
[11] Μακεδονικά Νέα, Ταχυδρόμος Βορείου Ελλάδος και Το Φως, 2.6.1925.
[12] Κ. Τομανάς, Χρονικό της Θεσσαλονίκης 1921-1944, ό.π., σ. 63.
[13] Μακεδονικά Νέα, 2.6.1925.