Γίνεται πολύς λόγος για την αλλαγή του συστήματος εισαγωγής στα ΑΕΙ (ΣΕΑ). Ενίοτε υπάρχει και επωδός που αναφέρεται στην «ελεύθερη πρόσβαση στα ΑΕΙ» (!;). Το άρθρο τοποθετείται σε σχέση με το μείζον αυτό θέμα με συγκεκριμένη πρόταση ενώ σκιαγραφεί τα θετικά και αρνητικά του υπάρχοντος συστήματος και επιμένει στην αναπαραγωγή των θετικών (ικού) του σημείων (ου).
Ο νέος τρόπος εισαγωγής στα ΑΕΙ θα έχει ως κορμό τα τεστ κριτικής σκέψης (ΤΚΣ). Τα τεστ κριτικής σκέψης θα αποτελούν τη βάση πανελληνίων εξετάσεων τα αποτελέσματα των όποιων θα συνδυάζονται με λυκειακές αξιολογήσεις. Τα ΤΚΣ αποσυνδέονται από την στείρα λογική μιας ερώτησης η απάντηση της οποίας βρίσκεται σε συγκεκριμένη σελίδα του διδακτικού βιβλίου και ελέγχουν την κριτική ικανότητα (θεωρώντας την διδαχθείσα υλη ως το γενικό πεδίο αναφοράς) . Εξάλλου περιέχουν και ελέγχους ικανοτήτων αντιμετώπισης προβλημάτων οι όποιοι δεν σχετίζονται με τη διδακτική υλη αλλά με την ικανότητα συλλογισμού ή/και επίλυσης ενός προβλήματος. Τα τεστ κριτικής σκέψης θα διαφέρουν ως προς το περιεχόμενο των ερωτήσεων για 2 έως 3 υποσύνολα (συγγενών) επιστημών. Στο τέλος της τρίτης λυκείου όλοι οι μαθητές, υποψήφιοι πανεπιστημίου, δίνουν πανελλήνιες εξετάσεις σε όλα ανεξαιρέτως τα μαθήματα και αποκτούν το απολυτήριο του λυκείου. Στην τελική αξιολόγηση για την είσοδο στα πανεπιστήμια θα συνεκτιμώνται οι επιδόσεις στο ΤΚΣ και η προαναφερθείσα βαθμολογία με μεγαλύτερο συντελεστή στην πρώτη αξιολόγηση.
Όταν πρόκειται να αλλάξει ένας θεσμός το πρώτο προφανές βήμα είναι η αποτίμηση του. Ο τρόπος εισαγωγής στα ελληνικά ΑΕΙ, σήμερα, συνδέεται με ένα και μόνο , υψίστης αξίας, θετικό χαρακτηριστικό και πολλά αρνητικά (μέχρι και καταστροφικά ) χαρακτηριστικά. Το θετικό, το οποίο και πρέπει να διαφυλαχτεί ως κόρη οφθαλμού σε οποιαδήποτε νέα προσέγγιση είναι το (κατά μεγάλη προσέγγιση) αδιάβλητο του διαγωνισμού. Τα αρνητικά εξάλλου συνδέονται με την αποστήθιση, τις επιπτώσεις στο χαρακτήρα του λυκείου και την ανάπτυξη νέων ατόμων με μονομερή ενδιαφέροντα, γνώσεις και δεξιότητες. Συνδέονται επίσης με τα φροντιστηριακή φρενίτιδα και τα πολλαπλά αρνητικά της συγκείμενα.
Το ισχύον ΣΕΑ στηρίζεται στην εξ αντικείμενου μετατροπή του λυκείου σε προθάλαμο εισαγωγής στα πανεπιστήμια , ματαίωση της αυτονομίας του και ακύρωση του θεμελιακού του εκπαιδευτικού ρόλου. Είναι γνωστό στους μαθητές , καθηγητές και τους γονείς τους ότι οι τελευταίες τάξεις του λυκείου μετατρέπονται σε οντότητες ξένες προς την έννοια της γενικής παιδείας της συλλογικής παρουσίας και της αγάπης για το θεσμό υπηρετώντας εξ ολοκλήρου ένα εξωτερικό στόχο. Μέρος μόνο αυτού του προβλήματος είναι η μονομέρεια στα ενδιαφέροντα των υποψηφίων και περιφρόνηση μιας κατηγορίας μαθημάτων που δεν αφορούν την δέσμη την κατεύθυνση, την ειδικότητα που ο μαθητής έχει επιλέξει.
Το ότι το ισχύον ΣΕΑ ενισχύει την αποστήθιση είναι κοινός τόπος. Η αποστήθιση – βασικό εργαλείο για την επίτευξη του στόχου εισαγωγής στα ελληνικά ΑΕΙ – είναι συντελεστής καταστροφής της γόνιμης, δημιουργικής σκέψης και σε τελευταία ανάλυση “καταστροφής” μεγάλου μέρους του ίδιου του νεαρού ανθρώπινου δυναμικού.
Σε ένα άρθρο ημερησίου τύπου δεν μπορει παρά να σκιαγραφηθεί (μόνο) ένα ζήτημα τεράστιων διαστάσεων και απαιτήσεων περαιτέρω επεξεργασίας. Η αρθρογράφος , σε αυτή τη φάση, τονίζει το γεγονός ότι η εισαγωγή στα ΑΕΙ με τα τεστ κριτικής σκέψης, της παρούσας πρότασης, μπορεί με την κατάλληλη, ενδελεχή επεξεργασία
- να συνεισφέρει τα μάλλα στην θεραπεία του καρκινώματος της απώλειας της εκπαιδευτικής αυτονομίας του λυκείου
- να ακυρώσει την άγονη πρακτική της αποστήθισης συγκεκριμένης ύλης και την πνευματική “κακοποίηση” των νέων ανθρώπων
- να εξασφαλίσει το αδιάβλητο και να αναπαράγει επομένως το ένα και μόνο θετικό σημείο του ισχύοντας ΣΕΑ
Ενδεικτικά αναφέρονται τα παρακάτω: Το περιεχόμενο των τεστ κριτικής σκέψης και το περιεχόμενο της απάντησης – για διευκόλυνση του εξεταστή και επίτευξη ομογένειας στις κρίσεις / βαθμολογήσεις – ορίζεται την ημέρα των εξετάσεων . Το περιεχόμενο, και ο χειρισμός του ΤΚΣ χρήζουν ευρείας και βαθειάς επεξεργασίας για να διασφαλιστεί τόσο η ποιότητα όσο και η βάσει αυτού (του ΤΚΣ) αξιολόγηση/ βαθμολόγηση των υποψηφίων καθώς και το αδιάβλητο.
Οποιαδήποτε συζήτηση για την λεγομένη «ελεύθερη πρόσβαση» στα ΑΕΙ και διαδικασία επιλογής , μέσα σε αυτά, στο τέλος κάποιας προκαταρκτικής περιόδου μικρής διάρκειας είναι προβληματική αφού προσκρούει τόσο στο κριτήριο του αδιάβλητου όσο και στην λειτουργική αδυνατότητα των πανεπιστημίων, σχολών και τμημάτων να υπηρετήσουν ένα τέτοιο στόχο. Έτσι όπως συνήθως διατυπώνεται προσκρούει και στην έννοια του κοινωνικού και οικονομικού προγραμματισμού στο πλαίσιο του οποίου (και μόνο) προκύπτουν οι αριθμοί των επιστημόνων ανά κλάδο / ειδικότητα.
Αυτά που χρειάζονται είναι 1/ εκπαίδευση τόσων νέων ανθρώπων στις διάφορες πανεπιστημιακές ειδικότητες όσων απαιτεί ο κοινωνικός και οικονομικός προγραμματισμός της χώρας 2/ ελκυστικά όσο και αποτελεσματικά επαγγελματικά λύκεια και 3/πανεπιστημιακού επιπέδου ιδρύματα γενικής παιδείας που θα καλύπτουν την θεμιτή ανάγκη εκείνων των νέων που δεν εισάγονται ή δεν επιθυμούν να εισαχθούν στις σχολές και τα τμήματα ειδικοτήτων αλλά επιθυμούν να ΣΠΟΥΔΑΣΟΥΝ: Η έννοια της ελεύθερης πρόσβασης μόνο σε αυτό το πλαίσιο αρχίζει να αποκτά νόημα.
Κλείνοντας και συνδέοντας το υπό συζήτηση θέμα με την ζοφερή πραγματικότητα ας σημειώσουμε ότι τα τμήματα γενικής παιδείας θα προσκρούσουν όχι μόνο στην ίδια την «αρχή» της λιτότητας αλλά και στην σύγχρονη εργαλειακή αντίληψη περί παιδείας και πανεπιστημίου. Αυτό όμως είναι άλλης τάξεως συζήτηση.
*Δρ London School of Economics
Ομότιμη καθηγήτρια ΑΠΘ
Σημ: Τα ΤΚΣ δεν είναι ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών.