Του Στράτου Κερσανίδη
Με περισσότερες από 200 ταινίες στα διάφορα τμήματά του και με ένα αφιέρωμα στα 100 χρόνια του τούρκικου κινηματογράφου, το φεστιβάλ ολοκλήρωσε τις προβολές του την περασμένη Κυριακή. Η λαμπρή τελετή λήξης πραγματοποιήθηκε το Σάββατο με την απονομή των βραβείων και την προβολή της ταινίας η οποία κέρδισε τη Χρυσή Τουλίπα στο Διεθνές Διαγωνιστικό τμήμα.
Φέτος ήταν σειρά της Νορβηγίας να βραβευτεί με την ταινία του Έσκιλ Βογκτ, «Τυφλή» (Blind). Με σουρεαλιστική διάθεση και χιούμορ, ο Βογκτ έχει ως ηρωίδα μία τυφλή συγγραφέα. Αυτό όμως που μας ενδιαφέρει είναι πως στη διεύθυνση φωτογραφίας είναι ο Θύμιος Μπακατάκης, διευθυντής φωτογραφίας του «Κυνόδοντα».
Το Μεγάλο Βραβείο της κριτικής επιτροπής (Αργυρή Τουλίπα), πρόεδρος της οποίας ήταν ο ιρανός Ασγκάρ Φαρχαντί (Το παρελθόν), κέρδισε η «Παπούσα» από την Πολωνία, των Γιοάνα Κος-Κράουζε και Κριστόφ Κράουζε, μια ταινία για τη ζωή της πρώτης Ρομά ποιήτριας που δημοσίευσε ποιήματά της.
Το πολυθεματικό τούρκικο σινεμά
Αν με δυο λέξεις θέλουμε να χαρακτηρίσουμε το σύγχρονο τουρκικό κινηματογράφο, αυτές θα είναι πολυσυλλεκτικότητα και πολυμορφία. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από την ποικιλία των θεμάτων, των αναζητήσεων και των προβληματισμών που είχα την ευκαιρία να διακρίνω στις ταινίες που είδα.
Είδα ταινίες με έντονο το πολιτικό στοιχείο, αστυνομικές, καθημερινής κοινωνικής πραγματικότητας, ανθρωπίνων και οικογενειακών σχέσεων, με χιούμορ, με διάθεση αλληγορική.
Ιδιαίτερη εντύπωση μου έκανε το γεγονός πως πολλές από αυτές «μιλούσαν» κουρδικά, και το σημειώνω επειδή δεν πάει πολύς καιρός που η κουρδική γλώσσα ήταν απαγορευμένη στην Τουρκία. Για μια ακόμη φορά επιβεβαιώνεται η αντιφατικότητα που υπάρχει στην πολιτική σκηνή της χώρας, η οποία δυσκολεύει τις εύκολες προσεγγίσεις και τις απλοποιήσεις των όσων συμβαίνουν εκεί. Από τη μια ο Ερντογάν επιτρέπει στους Κούρδους να μιλούν τη γλώσσα τους, συγκρούεται με το στρατιωτικό κατεστημένο και τη ίδια στιγμή εγκαθιδρύει ένα καθεστώς «καλυμμένης δικτατορίας», όπως που το χαρακτήρισε μία φίλη που ζει στη Τουρκία, με έντονα ισλαμικά στοιχεία υπονομεύοντας τον κοσμικό χαρακτήρα του τουρκικού κράτους.
Και ενώ ο τούρκος πρωθυπουργός, ο οποίος απαγορεύει το you tube και το twitter, κερδίζει πανηγυρικά τις πρόσφατες τοπικές εκλογές, υπάρχει ένα κόσμος που αντιδρά. Είναι εκείνοι οι άνθρωποι που ζητούν τον εκσυγχρονισμό αλλά πάνω απ’ όλα τον εκδημοκρατισμό της χώρας, που μάχονται για τα ανθρώπινα δικαιώματα και για την ισονομία. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι που βρέθηκαν στο φεστιβάλ, παρακολούθησαν ταινίες, χειροκρότησαν, προβληματίστηκαν.
Ο Ταϊφούν Πιρσελίμογλου ο σκηνοθέτης που κέρδισε τη Χρυσή Τουλίπα το 2010 με την ταινία «Μαλλιά», ήταν ο φετινός νικητής με την ταινία «Δεν είμαι αυτός» (Ben o degilim). Ο ήρωάς του, ο Νιχάτ, είναι ένας άνθρωπος που θέλει να είναι κάποιος άλλος. Ο Πιρσελίμογλου, που εξερευνά το θέμα της ταυτότητας, κάτι που τον απασχολούσε πάντοτε, όπως είπε, κέρδισε και το βραβείο σεναρίου.
Όμως η ταινία είχε και… Έλληνα νικητή! Το Γιώργο Κουμεντάκη ο οποίος κέρδισε το βραβείο μουσικής! Η φωτογραφία είναι ου Ανδρέα Σινάνου, ενώ ανάμεσα στους παραγωγούς συναντάμε και τους Νίκο Μουστάκα και Κωνσταντίνα Σταυριανού.
Το βραβείο σκηνοθεσίας κέρδισε ο Ονούρ Γιουνλιού για την εξαιρετική αστυνομική ταινία, «Ας αμαρτήσουμε» (Itirazim var). Ένα εξαιρετικό νουάρ, με καυστικό χιούμορ και πρωταγωνιστή έναν ιμάμη ο οποίος εξερευνά ένα έγκλημα. Για την ίδια ταινία ο πρωταγωνιστής Σερκάν Κεσκίν κέρδισε το βραβείο ερμηνείας.
Η Αργυρή Τουλίπα απονεμήθηκε στην ταινία «Κάποτε» (He bu tune bu), με θέμα την εκμετάλλευση των φτωχών Κούρδων εργατών γης.
Έλληνες στην Πόλη
Εκτός όμως εκτός από την πετυχημένη συμμετοχή Ελλήνων σε ταινίες μη ελληνικές που βραβεύτηκαν, είχαμε και αμιγώς ελληνικές ταινίες. Ταινίες οι οποίες σε διάφορα –μη διαγωνιστικά- τμήματα του φεστιβάλ, οι οποίες έγινα με ιδιαίτερη επιτυχία.
Είχα να ευκαιρία να το διαπιστώσω ιδίοις όμμασι στην περίπτωση της προβολής του «September», της Πέννυς Παναγιωτοπούλου. Το ίδιο συνέβη όμως και στην περίπτωση της ταινίας «Ο εχθρός μου», κατά δήλωση του ιδίου του Γιώργου Τσεμπερόπουλου, ο οποίος θα έφευγε αμέσως μετά για το Πεκίνο όπου θα συμμετείχε στο διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ της κινέζικης πρωτεύουσας. Ικανοποιημένος δήλωσε και ο Θέμης Πάνου, ο βραβευμένος πρωταγωνιστής της ταινίας του Αλέξανδρου Αβρανά «Miss Violence». Ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως έδειξε το τουρκικό κοινό για το ντοκιμαντέρ της ελληνοκύπριας Νίνας-Μαρίας Πασχαλίδου, «Κισμέτ», το οποίο αναφέρεται στην επιτυχία των τουρκικών σίριαλ στην Ελλάδα αλλά και στην επίδρασή τους στις μουσουλμανικές χώρες όπου προβάλλονται.
Το 33ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Κωνσταντινούπολης τίμησε δύο μεγάλες προσωπικότητες του παγκόσμιου κινηματογράφου. Τον 89χρονο πολωνό σκηνοθέτη, Αντρέι Βάιντα (προβλήθηκε η τελευταία του ταινία «Βαλέσα, η δύναμη της ελπίδας»), καθώς και τον γεννημένο στο Βουκουρέστι το 1938, πολιτογραφημένο Γάλλο σκηνοθέτη αλλά κυρίως παραγωγό και διανομέα, Μαρίν Καρμίτζ, που έφερε το σινεμά τέχνης κοντά στο πλατύ κοινό.
Σημ.: Η φωτογραφία είναι από την ταινία «Δεν είμαι αυτός»