Αποστολή: Στράτος Κερσανίδης
Ολοκληρώνεται την Κυριακή (σήμερα) το βράδυ με την απονομή των βραβείων το 32ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Κωνσταντινούπολης, στις οθόνες του οποίου φιλοξενήθηκαν επί 16 ημέρες, 235 ταινίες από όλα τα πλάτη και τα μήκη του πλανήτη.
Στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα του, διαγωνίστηκαν για τη Χρυσή Τουλίπα 13 ταινίες, ενώ στο εθνικό τμήμα την αντίστοιχη Χρυσή Τουλίπα διεκδίκησαν 10 ταινίες, χαρακτηριστικές των τάσεων που επικρατούν στον κινηματογράφο της γείτονος.
Δεν είναι λίγοι οι κινηματογραφιστές στην Τουρκία οι οποίοι επιχειρούν να αναμετρηθούν με τις ενοχές της Ιστορίας οι οποίες νιώθουν να τους βαρύνουν. Ένα από τα θέματα ταμπού της τουρκικής ιστορίας είναι η γενοκτονία –όρος που δε δέχεται η επίσημη πολιτική της Τουρκίας- των Αρμενίων. Με αυτό καταπιάνεται η Λουσίν Ντινκ στη «Γη του Σαρογιάν». Με επίκεντρο τον αρμενικής καταγωγής αμερικανό συγγραφέα Γουίλιαμ Σαρογιάν, η σκηνοθέτιδα αναφέρεται στις περιοχές που έζησε η οικογένεια του συγγραφέα και ιδιαίτερα στην πόλη Μπίτιλις, μια πόλη που καταστράφηκε σχεδόν ολοκληρωτικά. Με αφορμή μια επίσκεψη του Σαρογιάν το 1964 στο Μπιτιλίς, η Ντινκ χρησιμοποιεί τη φωνή του και μαζί με άλλους αφηγητές στήνει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ. Το ενδιαφέρον αυτό δεν προκύπτει μόνον από την ίδια την ταινία, αλλά και από τη συζήτηση που ακολούθησε τυην προβολή της.
Ο Ονούρ Ουνλιού με την ταινία «Εσείς φωτίζεται τη νύχτα», ξεφεύγει από κάθε συνηθισμένη αφηγηματική νόρμα. Ο ήρωάς του ο Τζεμάλ, εργάζεται στο κουρείο του πατέρα του, σε κάποια μικρή πόλη. Σε κάποια πόλη με δύο ήλιους και τρία φεγγάρια στον ουρανό της, όπου ζει η Γιασεμίν που την ερωτεύεται τρελά και την παντρεύεται. Συμβαίνουν πολλά παράξενα στην ταινία, αλλά στον πυρήνα της παραμένουν η λύπη, τα βάσανα και τα προβλήματα των απλών ανθρώπων ακόμη κι όταν αυτοί διαθέτουν κάποιες ιδιαίτερες ικανότητες. Ταινία πικρή και παράδοξη, πρωτότυπη και ευαίσθητη που αφήνει μια γλυκόπικρη αίσθηση και η οποία καταχειροκροτήθηκε όταν προβλήθηκε σε μια αίθουσα κατάμεστη, με τους θεατές να έχουν καταλάβει εκτός από τις θέσεις και όλα τα σκαλοπάτια και τους διαδρόμους.
Στην ταινία «Συγχώρεσέ με» ο Τζεμίολ Αγατζίκογλου, περιγράφει τη ζωή μιας οικογένειας με δυο γιους, που ο μεγαλύτερος είναι πνευματικά ανάπηρος. Η ζωή των μελών της οικογένειας στρέφεται γύρω από αυτόν και καταλήγει σε ένα δραματικό φινάλε.
Η Ντενίζ Ακτσάι Κατουκσούζ στο «Κανείς δεν είναι σπίτι» περιγράφει κι αυτή τη ζωή μιας οικογένειας στην οποία δεν υπάρχει πατέρας και η μητέρα στηρίζεται στη μεγαλύτερη κόρη, ενώ αδιαφορεί σχεδόν για το γιο και τη μικρότερη κόρη της. Όταν η μεγαλύτερη κόρη αποφασίζει να παντρευτεί η ισορροπία ανατρέπεται. Ταινία χαρακτήρων με πολύ καλές ερμηνείες.
Ταινία χαρακτήρων είναι και το «Γιοζγκάτ μπλουζ» του Μαχμούτ Φαζίλ Κοσκούν. Καθηγητής μουσικής εργάζεται ως μουσικός και παρουσιάζει ένα πρόγραμμα. Μια μαθήτριά του ζητά να δουλέψουν μαζί και πηγαίνουν στην πόλη Γιοζγκάτ. Η ιστορία ενός μοναχικού άνδρα και μιας συνεσταλμένης κοπέλας. Και εδώ, όπως και στην προηγούμενη περίπτωση, οι ισορροπίες ανατρέπονται σε μια μελαγχολική, συνεπή και ευπρόσωπη δουλειά.
«Το όνειρο της πεταλούδας» του Γιλμάζ Ερντογάν, είναι ένα δράμα με ήρωες δυο φίλους που θέλουν να γίνουν ποιητές. Έρωτες, απογοητεύσεις, αρρώστιες σε μια ταινία που αποτελεί μια εξαιρετική παραγωγή, μια ταινία που μπορεί να τραβήξει το ενδιαφέρον του μεγάλου κοινού αλλά τίποτε περισσότερο.
Στο «Καρναβάλ» ο Τζαν Κιλτζίογλου επιχειρεί μια δραματική κωμωδία ή ένα κωμικό δράμα, με έναν νεαρό που ερωτεύεται μια κοπέλα που βοηθά μια μέρα να μεταφέρει το μηχανάκι της που χάλασε. Δειλός αυτός, δυναμική εκείνη σε μια ταινία απλή κι ευχάριστη.
Ο Ουγούρ Γιουτζέλ στο «Κρύο» μας μεταφέρει σε μια κωμόπολη και στο χειμωνιάτικο, χιονισμένο τοπίο της. Ένας παντρεμένος άνδρας με δυο παιδιά και με γυναίκα έγκυο ερωτεύεται μια ρωσίδα πόρνη. Παλεύει ανάμεσα στα «πρέπει» και τα «θέλω» του, σε μια ταινία που προσεγγίζει τη ζωή των ανθρώπων της επαρχίας και τις αρχές που διέπουν οικογενειακές τους σχέσεις. Η ταινία διατηρεί μια ένταση, έχει εξαιρετικούς πρωταγωνιστές, δραματικό φινάλε αλλά και προβλέψιμο.
Ο Ντερβίς Ζαΐμ στην ταινία «Ο κύκλος» αφηγείται την καθημερινή ζωή και τα έθιμα των τσομπάνηδων σε ένα απομακρυσμένο χωριό. Με αργό ρυθμό και με έντονα τα στοιχεία του ντοκιμαντέρ, η ταινία δείχνει το πώς η ανάπτυξη –εν προκειμένω μια εταιρία εξόρυξης μαρμάρου- καταστρέφει το περιβάλλον, τις συνήθειες και τις παραδόσεις των ανθρώπων.
Αυτές ήταν οι 9 από τις 10 ταινίες του τουρκικού διαγωνιστικού τμήματος που καταφέραμε να δούμε.
Προσωπικά ξεχώρισα την εμπνευσμένη και παράδοξα τρυφερή ταινία «Εσείς φωτίζεται τη νύχτα», τη τολμηρή λόγω θέματος «Γη του Σαρογιάν» και τον υποδορίως λειτουργούντα ως εύφλεκτη ύλη «Κύκλο».
Από το υπόλοιπο πρόγραμμα επέλεξα να δω την ταινία που κέρδισε τη Χρυσή Άρκτο στο τελευταίο Φεστιβάλ του Βερολίνου, «Η θέση του αγοριού» του ρουμάνου Καλίν Πέτερ Νέτζαρ. Μια γυναίκα που γιορτάζει τα 60 της γενέθλια μαθαίνει πως ο γιος της ενεπλάκη σε δυστύχημα στο οποίο σκοτώθηκε ένα 14χρονο αγόρι. Ξεκινά έναν αγώνα να σώσει το γιο της αλλά έρχεται σε σύγκρουση μαζί του καθώς λειτουργεί με τρόπο χειριστικό. Μια εξαιρετική ταινία βασισμένη σε μια καθημερινή ιστορία. Με απλότητα και μινιμαλιστική σκηνοθεσία, ο Νέτζερ δίνει ξεκάθαρο και έντονο το στοιχείο της σύγκρουσης ανάμεσα στο γιο και τη μητέρα. Τίποτε δεν είναι περιττό στην ταινία, ο σκηνοθέτης χειρίζεται το θέμα του με οικονομία και ρεαλισμό.
Αυτά από το 32ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Κωνσταντινούπολης που η καταξίωσή του πλέον στο χώρο των φεστιβάλ θεωρείται δεδομένη. Η παρουσία μεγάλων προσωπικοτήτων όπως ο Κώστας Γαβράς, ο Μάικ Φίγκις, ο Πίτερ Γουίαρ, η Πατρίτσια αρκέτ, ο Μπιλ Όκγαστ και άλλοι απλά επιβεβαιώνουν το προφανές.