Το μνη­μό­νιο δεν εί­ναι μο­νό­δρο­μος

Του Σταύ­ρου Το­μπά­ζου

Με τη συμ­φω­νία για κού­ρε­μα των κα­τα­θέ­σεων και α­νε­ξάρ­τη­τα α­πό την τε­λι­κή της τύ­χη, η Κύ­προς έ­χα­σε κά­θε α­ξιο­πι­στία ως κέ­ντρο χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών συ­ναλ­λα­γών. Αν η κυ­πρια­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν ε­πι­βάλ­λει προ­σω­ρι­νά μέ­τρα πε­ριο­ρι­σμού των ε­κροών κε­φα­λαίου, μό­λις α­νοί­ξουν οι τρά­πε­ζες, η ά­τα­κτη πτώ­χευ­σή τους εί­ναι έ­να πο­λύ πι­θα­νό εν­δε­χό­με­νο.
Η συμ­φω­νία προ­κά­λε­σε έ­να τε­ρά­στιο σοκ στη Κύ­προ που υ­πο­χρέω­σε α­κό­μη και το κυ­βερ­νών κόμ­μα του προέ­δρου Ανα­στα­σιά­δη να α­πέ­χει στην ψη­φο­φο­ρία της βου­λής της πε­ρα­σμέ­νης Τρί­της για έ­γκρι­σή της, ε­νώ ό­λα τα άλ­λα κοι­νο­βου­λευ­τι­κά κόμ­μα­τα την κα­τα­ψή­φι­σαν. Αξί­ζει να α­να­φερ­θεί ό­τι το Α­ΚΕΛ το­πο­θε­τεί­ται τις τε­λευ­ταίες μέ­ρες ό­χι μό­νο κα­τά της συ­γκε­κρι­μέ­νης συμ­φω­νίας, αλ­λά και κα­τά του μνη­μο­νίου γε­νι­κό­τε­ρα. Οι ε­πι­πτώ­σεις της δη­μο­σιο­ποίη­σης μιας τέ­τοιας συμ­φω­νίας κα­θι­στά την προ­η­γου­μέ­νη, προ­κα­ταρ­κτι­κή συμ­φω­νία της κυ­βέρ­νη­σης Χρι­στό­φια με την τρόι­κα α­νε­πί­και­ρη: Στο Α­ΚΕΛ φαί­νε­ται να ε­πι­κρα­τεί η ά­πο­ψη ό­τι, αν εί­ναι να κου­ρέ­ψου­με κα­τα­θέ­σεις, τις κου­ρεύου­με και χω­ρίς την τρόι­κα.
Άλλω­στε, η συμ­φω­νία του Eurogroup και της κυ­βέρ­νη­σης Ανα­στα­σιά­δη σκό­τω­σε την ιε­ρή α­γε­λά­δα σύμ­φω­να με την ο­ποία το κού­ρε­μα των κα­τα­θέ­σεων, δη­λα­δή η μη α­να­γνώ­ρι­ση των «νό­μι­μων» α­παι­τή­σεων πά­νω στην κοι­νω­νι­κή ερ­γα­σία, εί­ναι α­δια­νό­η­τη για έ­να κρά­τος μέ­λος της ζώ­νης ευ­ρώ. Αφού η Ε.Ε., στο πιο ε­πί­ση­μο της ε­πί­πε­δο, νο­μι­μο­ποίη­σε πο­λι­τι­κά την ι­δέα της υ­πο­χρεω­τι­κής α­πο­μείω­σης των κα­τα­θέ­σεων, πα­ρα­βιά­ζο­ντας α­κό­μη και την ευ­ρω­παϊκή ο­δη­γία για εγ­γύη­ση των κα­τα­θέ­σεων μέ­χρι 100.000 ευ­ρώ, τί­πο­τα δεν ε­μπο­δί­ζει πια την Κύ­προ να ε­φαρ­μό­σει μια οι­κο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή διά­σω­σης της κυ­πρια­κής οι­κο­νο­μίας που να βα­σί­ζε­ται στην ι­δέα της υ­πο­χρεω­τι­κής δα­νειο­δό­τη­σης του κρά­τους α­πό το κε­φά­λαιο.

Ποιες εί­ναι οι πραγ­μα­τι­κές α­νά­γκες

Αν και το κυ­πρια­κό μνη­μό­νιο προ­βλέ­πει δά­νειο μέ­χρι και 17,5 δισ., οι α­νά­γκες της κυ­πρια­κής οι­κο­νο­μίας κα­λύ­πτο­νται με έ­να πο­λύ χα­μη­λό­τε­ρο πο­σό. Οι κυ­πρια­κές τρά­πε­ζες ε­κτι­μούν τις α­νά­γκες α­να­κε­φα­λαιο­ποίη­σής τους σε λι­γό­τε­ρα α­πό 3 δισ., ε­νώ ο διε­θνής οί­κος που α­ξιο­λό­γη­σε τις α­νά­γκες τους, τις ε­κτί­μη­σε, με το χει­ρό­τε­ρο δυ­να­τό σε­νά­ριο ύ­φε­σης στην κυ­πρια­κή οι­κο­νο­μία, κο­ντά στα 10 δισ. Άλλα 6 δισ. προ­βλέ­πο­νται για α­να­νέω­ση των ή­δη υ­φι­στά­με­νων ο­μο­λό­γων δη­μο­σίου που θα λή­ξουν τα ε­πό­με­να χρό­νια (δε­δο­μέ­νου ό­τι οι α­γο­ρές αρ­νού­νται να τα α­να­νεώ­σουν) και 1,5 δισ. για τις ά­με­σες α­νά­γκες χρη­μα­το­δό­τη­σης του κρά­τους. Έτσι συ­μπλη­ρώ­νο­νται τα 17,5 δισ. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, οι α­νά­γκες της κυ­πρια­κής οι­κο­νο­μίας δεν ξε­περ­νούν σε κα­μία πε­ρί­πτω­ση τα 10 δισ., πρώ­τον για­τί οι α­νά­γκες των τρα­πε­ζών εί­ναι σα­φώς υ­περ­τι­μη­μέ­νες α­πό το διε­θνή οί­κο και την τρόι­κα και, δεύ­τε­ρον, για­τί τα 6 δισ. για α­να­χρη­μα­το­δό­τη­ση του δη­μό­σιου χρέ­ους θα ε­κλεί­ψουν μό­λις ε­ξυ­γιαν­θεί το τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα της Κύ­πρου. Σε α­ντί­θε­ση με το ελ­λη­νι­κό δη­μό­σιο χρέ­ος, το κυ­πρια­κό πα­ρα­μέ­νει α­κό­μη και τώ­ρα (ως πο­σο­στό του Α­ΕΠ) πο­λύ κά­τω α­πό το μέ­σο ό­ρο στην ευ­ρω­ζώ­νη.
Αυ­τά τα 10 δισ. μπο­ρούν να ε­ξα­σφα­λι­στούν εν μία νυ­χτί χω­ρίς μνη­μό­νιο και δα­νεια­κή σύμ­βα­ση, τρόι­κα και πο­λι­τι­κές λι­τό­τη­τας, δια­μέ­σου του ε­σω­τε­ρι­κού, υ­πο­χρεω­τι­κού δα­νει­σμού. Οι κα­τα­θέ­σεις στην Κύ­προ φθά­νουν αυ­τή τη στιγ­μή τα 65 δισ., εκ των ο­ποίων λι­γό­τε­ρο α­πό τα μι­σά α­ντι­στοι­χούν σε κα­τα­θέ­σεις κά­τω των 100.000 ευ­ρώ. Θα μπο­ρού­σε λοι­πόν η κυ­πρια­κή κυ­βέρ­νη­ση να αρ­νη­θεί το κού­ρε­μα των κα­τα­θέ­σεων κά­τω α­πό 100.000 ευ­ρώ για να σε­βα­στεί και τη σχε­τι­κή ευ­ρω­παϊκή ο­δη­γία και να με­τα­τρέ­ψει, κα­τά μέ­σο ό­ρο, το 30% των υ­πό­λοι­πων με­γά­λων κα­τα­θέ­σεων σε υ­πο­χρεω­τι­κό δα­νει­σμό στο κρά­τος και το τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα. Το πο­σο­στό του υ­πο­χρεω­τι­κού δα­νει­σμού θα μπο­ρού­σε να ο­ρι­στεί με κλι­μα­κω­τό τρό­πο α­νά­λο­γα με το ύ­ψος της κα­τά­θε­σης. Ένα μέ­ρος α­πό τα χρή­μα­τα του υ­πο­χρεω­τι­κού δα­νει­σμού, ας πού­με αυ­τό των πιο με­γά­λων κα­τα­θέ­σεων, θα μπο­ρού­σε να α­ντι­στοι­χη­θεί με τα ε­πι­σφα­λή δά­νεια και τις υ­πο­θή­κες τους που θα πα­ρα­χω­ρη­θούν σε έ­να ι­διω­τι­κό ορ­γα­νι­σμό δια­χεί­ρι­σής τους με κρα­τι­κή ε­πο­πτεία. Δη­λα­δή να δο­θούν με­το­χές αυ­τού του ορ­γα­νι­σμού στους κα­τα­θέ­τες α­νά­λο­γα με το πο­σό που υ­πο­χρεώ­νο­νται να δα­νεί­σουν. Αμέ­σως προ­κύ­πτει έ­να υ­γιές τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα χω­ρίς ε­πι­σφά­λειες και σύ­ντο­μα με δια­θέ­σι­μη ρευ­στό­τη­τα α­πό τους τό­κους που θα ε­ξοι­κο­νο­μού­νται α­πό τις κα­τα­θέ­σεις.
Ένα άλ­λο μέ­ρος α­πό αυ­τά τα χρή­μα­τα θα θεω­ρη­θεί «υ­πο­χρεω­τι­κός» ε­σω­τε­ρι­κός δα­νει­σμός του κρά­τους με α­ντί­κρι­σμα ο­μό­λο­γα φυ­σι­κού α­ε­ρίου, έ­τσι που να μην χρεια­στούν πε­ρι­κο­πές μι­σθών, συ­ντά­ξεων και κοι­νω­νι­κών πα­ρο­χών.
Πα­ράλ­λη­λα, θα πρέ­πει να πε­ριο­ρι­στεί πε­ραι­τέ­ρω το μέ­γε­θος του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συ­στή­μα­τος με την εκ­ποίη­ση ό­λων των ε­νερ­γη­τι­κών και πα­θη­τι­κών στοι­χείων των τρα­πε­ζών στο ε­ξω­τε­ρι­κό.

Πώς θα αυ­ξη­θούν τα δη­μό­σια έ­σο­δα

Επι­βάλ­λε­ται βέ­βαια ε­θνι­κο­ποίη­ση των προ­βλη­μα­τι­κών τρα­πε­ζών, δη­λα­δή σε έ­να πρώ­το στά­διο της Λαϊκής και της Τρά­πε­ζας Κύ­πρου που δέχ­θη­καν ή­δη κρα­τι­κή στή­ρι­ξη, και α­να­διάρ­θρω­σή τους σε μια ε­νιαία, κρα­τι­κή τρά­πε­ζα. Μό­νο έ­τσι εί­ναι δυ­να­τό να α­πο­κτή­σουν ξα­νά την α­ξιο­πι­στία τους. Το κρά­τος έ­χει πο­λύ πιο πολ­λά μέ­σα για να α­ντέ­ξει τους κρα­δα­σμούς και να εγ­γυη­θεί την ε­πι­βίω­ση του τρα­πε­ζι­κού συ­στή­μα­τος και την ο­μα­λή λει­τουρ­γία του. Ας μην ξε­χνά­με ό­τι το 2008-2009, η Αγγλία δια­χει­ρί­στη­κε (α­πο­τε­λε­σμα­τι­κά) την τρα­πε­ζι­κή της κρί­ση μέ­σω της ε­θνι­κο­ποίη­σης. Επι­βάλ­λο­νται ρι­ζι­κές διαρ­θρω­τι­κές αλ­λα­γές στην ορ­γα­νω­τι­κή δο­μή των τρα­πε­ζών που να πε­ρι­λαμ­βά­νουν α­πο­μά­κρυν­ση και τι­μω­ρία των η­γε­τι­κών στε­λε­χών τους που ευ­θύ­νο­νται για την κρί­ση. Η νέα ε­θνι­κή τρά­πε­ζα της Κύ­πρου θα πρέ­πει να λει­τουρ­γή­σει με κρι­τή­ριο ό­χι το ά­με­σο κέρ­δος και την κερ­δο­σκο­πία, αλ­λά με κρι­τή­ριο την οι­κο­νο­μι­κή α­νά­πτυ­ξη στο πλαί­σιο ε­νός νέ­ου α­να­πτυ­ξια­κού μο­ντέ­λου.
Ο ELA έ­χει ή­δη σχε­δόν ε­ξαν­τλή­σει τα ό­ριο των 10 δισ. που προ­βλέ­πε­ται για την Κύ­προ. Αν αρ­νη­θεί να διευ­ρύ­νει το ό­ριο και αν υ­πάρ­ξει μα­ζι­κή ε­κροή κε­φα­λαίων, η Κύ­προς θα υ­πο­χρεω­θεί βέ­βαια να ε­πι­βά­λει προ­σω­ρι­νούς πε­ριο­ρι­σμούς στη δια­κί­νη­ση κε­φα­λαίων ε­κτός Κύ­πρου. Αυ­τό δεν συ­νά­δει με το ευ­ρω­παϊκό θε­σμι­κό πλαί­σιο, αλ­λά ας μην ξε­χνού­με ό­τι η τρόι­κα ε­πι­χεί­ρη­σε να ε­πι­βά­λει μια πο­λι­τι­κή που ε­πί­σης α­ντι­βαί­νει με τις ο­δη­γίες για εγ­γύη­ση κα­τα­θέ­σεων κά­τω των 100.000.
Με την α­ξιο­ποίη­ση των τρα­πε­ζι­κών κα­τα­θέ­σεων ε­ξα­σφα­λί­ζο­νται οι ά­με­σες α­νά­γκες χρη­μα­το­δό­τη­σης των τρα­πε­ζών και του κρά­τους. Χρειά­ζε­ται ό­μως να αυ­ξη­θούν τα δη­μό­σια έ­σο­δα, ού­τως ώ­στε να προ­σεγ­γί­σουν ως πο­σο­στό του Α­ΕΠ το μέ­σο ό­ρο της ευ­ρω­ζώ­νης (υ­στε­ρούν πε­ρί­που κα­τά 4 μο­νά­δες). Αυ­τό μπο­ρεί να ε­πι­τευχ­θεί με τα πιο κά­τω μέ­τρα:
Α. Αύ­ξη­ση του ε­ται­ρι­κού φό­ρου α­πό το 10% στο 12,5% σε πρώ­τη φά­ση, πράγ­μα που ει­ση­γεί­ται και η τρόι­κα. Αυ­τή η μι­κρή αύ­ξη­ση ε­λά­χι­στα θα ε­πη­ρεά­σει τις δρα­στη­ριό­τη­τες των ξέ­νων ε­ται­ρειών στην Κύ­προ, αλ­λά θα α­πο­φέ­ρει 150-200 ε­κα­τομ­μύ­ρια το χρό­νο και πε­ρισ­σό­τε­ρα ό­ταν το Α­ΕΠ ε­πα­νέλ­θει στα φυ­σιο­λο­γι­κά του υ­ψη­λά ε­πί­πε­δα αύ­ξη­σης.
Β. Να αυ­ξη­θεί ο α­νώ­τα­τος φο­ρο­λο­γι­κός συ­ντε­λε­στής σε ει­σο­δή­μα­τα π.χ ά­νω των 50.000 ευ­ρώ.
Γ. Αύ­ξη­ση του φό­ρου α­κί­νη­της ι­διο­κτη­σίας μό­νο για τη με­γά­λη ι­διο­κτη­σία με κλι­μα­κω­τούς συ­ντε­λε­στές.
Δ. Συ­μπε­ρί­λη­ψη της εκ­κλη­σίας στο φο­ρο­λο­γι­κό πα­κέ­το χω­ρίς κα­μιά ευ­νοϊκή με­τα­χεί­ρι­ση.
Ε. Αύ­ξη­ση του φό­ρου πο­λυ­τε­λείας σε ει­σα­γό­με­να κα­τα­να­λω­τι­κά προϊό­ντα, ό­πως π.χ. σε αυ­το­κί­νη­τα πά­νω α­πό 1.600 κυ­βι­κά. Κά­τι τέ­τοιο θα συ­νέ­βαλ­λε και στην ε­ξοι­κο­νό­μη­ση ε­νέρ­γειας που ε­πί­σης εί­ναι ει­σα­γό­με­νη.
Δ. Δεν υ­πάρ­χει κα­νέ­νας λό­γος να εί­μα­στε α­ντί­θε­τοι στην ε­πι­βο­λή κά­ποιου μι­κρού τέ­λους στις κερ­δο­σκο­πι­κού χα­ρα­κτή­ρα χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές συ­ναλ­λα­γές. Η φο­ρο­λό­γη­ση των κα­τα­θέ­σεων ε­μπί­πτει στο ευ­ρύ­τε­ρο πλαί­σιο συμ­βο­λής του πλού­του και των ψη­λών ει­σο­δη­μά­των στην α­ντι­με­τώ­πι­ση της κρί­σης.

Εναλ­λα­κτι­κές πο­λι­τι­κές

Με την πιο πά­νω σει­ρά μέ­τρων η Κύ­προς δεν χρειά­ζε­ται μνη­μό­νιο για­τί και οι ά­με­σες α­νά­γκες χρη­μα­το­δό­τη­σης κα­λύ­πτο­νται και το δη­μο­σιο­νο­μι­κό πλαί­σιο τί­θε­ται σε μια πιο δί­καιη, ι­σορ­ρο­πη­μέ­νη και ορ­θο­λο­γι­κή βά­ση. Δεν ει­ση­γού­μα­στε έ­ξο­δο α­πό την ευ­ρω­ζώ­νη. Αξί­ζει να α­να­φερ­θεί ό­τι αυ­τή τη στιγ­μή, λό­γω της ύ­φε­σης, το ε­ξω­τε­ρι­κό ε­μπό­ριο α­γα­θών και υ­πη­ρε­σιών εί­ναι ι­σορ­ρο­πη­μέ­νο στην Κύ­προ, ά­ρα δεν χρειά­ζε­ται νο­μι­σμα­τι­κή υ­πο­τί­μη­ση. Ας μην ξε­χνού­με, ε­πί­σης, ό­τι μια εν­δε­χό­με­νη υ­πο­τί­μη­ση ση­μαί­νει ά­με­ση πτώ­ση του βιο­τι­κού ε­πι­πέ­δου των λαϊκών στρω­μά­των και δεν θα ο­δη­γή­σει, λό­γω της δο­μής της οι­κο­νο­μίας, σε ση­μα­ντι­κή βελ­τίω­ση της α­ντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Η οι­κο­νο­μία της Κύ­πρου χρειά­ζε­ται στρο­φή προς πα­ρα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες υ­ψη­λής προ­στι­θέ­με­νης α­ξίας και ρι­ζι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση των κρα­τι­κών μη­χα­νι­σμών προώ­θη­σης της οι­κο­νο­μι­κής α­νά­πτυ­ξης και του κοι­νω­νι­κού κρά­τους.
Αν η Κύ­προς τολ­μή­σει να ε­φαρ­μό­σει ε­ναλ­λά­κτι­κες πο­λι­τι­κές α­ντι­με­τώ­πι­σης της κρί­σης, αυ­τό θα α­πο­τε­λέ­σει καί­ριο πλήγ­μα ε­νά­ντια στις τροϊκα­νές πο­λι­τι­κές του α­κραίου νε­ο­φι­λε­λευ­θε­ρι­σμού που ε­φαρ­μό­ζο­νται σ’ ό­λη την Νό­τια Ευ­ρώ­πη, διό­τι θα α­πο­τε­λέ­σει πη­γή έ­μπνευ­σης σ’ ό­λους ό­σοι ε­πι­μέ­νουν να θέ­τουν τον άν­θρω­πο πά­νω α­πό το κα­πι­τα­λι­στι­κό κέρ­δος.
Αναδημοσίευση από την Εποχή