Υπάρχει άραγε κανείς που μπορεί να ξεχάσει την εικόνα με τα δεκάδες απλωμένα χέρια έξω από το Υπουργείο Αγροτικής (απο)ανάπτυξης για μία σακούλα supermarket ντομάτες; Υπάρχει άραγε καλύτερη απόδειξη από αυτή για το ότι υπάρχει, όντως, επισιτιστικό πρόβλημα;
Το πώς θα το αντιμετωπίσουμε είναι το ζήτημα. Ένας εύκολος τρόπος είναι να καλούμε τους συμπολίτες μας να δώσουν από το υστέρημά τους, μέχρι να φτάσουν όλοι στο σημείο να μην έχουν καθόλου. Τακτική που εφαρμόζουν επιτυχημένα οι δήμοι, οι πρόσκοποι, οι Ανεξάρτητοι Έλληνες κλπ αφού δεν αμφισβητεί τον τρόπο παραγωγής και διακίνησης των ειδών πρώτης ανάγκης.
Μία καλύτερη απάντηση έδωσε το «χωρίς μεσάζοντες» με τις γνωστές αδυναμίες του, απαντώντας έστω και μερικώς, με πολιτικό, όμως, τρόπο. Αυτή την εμπειρία πρέπει να την πάμε ένα βήμα παραπέρα σε κάτι πιο μόνιμο, πιο συμμετοχικό (που θα προσπαθεί να μην αναπαράγει την έννοια του πελάτη), σε κάτι πιο λειτουργικό.
Να συνεταιριστούμε…
Οι αστικοί καταναλωτικοί συνεταιρισμοί (Α.Κ.Σ), ιδιαίτερα οι σύγχρονοι μη κερδοσκοπικοί, θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως η εξέλιξη του «χωρίς μεσάζοντες».
Συνεταιρισμός είναι μια αυτόνομη ένωση προσώπων που συγκροτείται εθελοντικά για την αντιμετώπιση των κοινών οικονομικών, κοινωνικών και πολιτιστικών αναγκών και επιδιώξεων τους, διαμέσου μιας συνιδιόκτητης και δημοκρατικά διοικούμενης επιχείρησης.
Δεν θα πρέπει να τους συγχέουμε ούτε με τις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις (Κοιν.Σ.ΕΠ) ούτε με τις Κοινωνικές Συνεταιριστικές Επιχειρήσεις Ένταξης (Κοι.Σ.Π.Ε.). Μορφώματα που προέρχονται από τη Διάσκεψη υπουργών Κοινωνικής Πολιτικής των κρατών μελών του ΟΟΣΑ τον Ιούνιο του 1998 προκειμένου να αντικαταστήσουν «το κράτος το οποίο ρυθμίζει το κοινωνικό περιβάλλον αντί του κράτους που χορηγεί κοινωνικές παροχές». (1)
Παρ’ ότι και οι Α.Κ.Σ είναι και αυτοί επιχειρήσεις με δημοκρατικό έλεγχο και συμμετοχή των μελών τους, είναι μάλλον το αντίστοιχο των αγροτικών συνεταιρισμών στο αστικό περιβάλλον.
Οι Α.Κ.Σ είναι η καλύτερη απάντηση σήμερα στο επισιτιστικό πρόβλημα σε σταθερή βάση, με κινηματικό τρόπο, χωρίς τη λογική της φιλανθρωπίας και της ανάθεσης που αυτή με τη σειρά της καλλιεργεί. Ας μην ξεχνάμε ότι η ελευθερία δεν κερδίζεται με το χέρι απλωμένο, αλλά υψωμένο σε γροθιά.
Οι Α.Κ.Σ γίνονται από εμάς για εμάς. Δεν είναι δομές αλληλεγγύης, παρ’ ότι μπορούν και πρέπει να κάνουν δράσεις αλληλεγγύης. Απαντάνε πρώτα απ’ όλα στη δική μας ανάγκη να προμηθευόμαστε ασφαλή, διατροφικά υψηλής αξίας τρόφιμα και ποιοτικά είδη πρώτης ανάγκης στη βέλτιστη δυνατή σχέση τιμής – ποιότητας.
Είναι ένας τρόπος να στηρίξουμε ως καταναλωτές οικολογικά, συνεταιριστικά και κοινωνικά υπεύθυνα μοντέλα παραγωγής και διακίνησης που δεν θα προωθούν την ιδιοτέλεια αλλά την συλλογικότητα και την συνεργασία. Παρενοχλώντας έμπρακτα τις μονοπωλιακές καταστάσεις στο χώρο του λιανεμπορίου τροφίμων.
Είναι στο χέρι μας να αποφασίσουμε αν τα χρήματα που έτσι κι αλλιώς ξοδεύουμε για την διατροφή μας, θα πηγαίνουν στα καρτέλ και τα στελέχη των πολυεθνικών ή σε δομές που εμείς θα αποφασίζουμε καθώς ένα μέρος αυτών των χρημάτων μπορεί να επιστρέφεται στην τοπική κοινωνία.
Με την συμμετοχή μας στα συνδικάτα και τις απεργίες επιδιώκουμε να αυξήσουμε την αγοραστική μας δύναμη αυξάνοντας τα μεροκάματο, με τη συμμετοχή μας στους συνεταιρισμούς, μειώνοντας τις τιμές.
Οι Α.Κ.Σ δεν θα πρέπει να ειδωθούν ως αυτόνομοι από τον καπιταλισμό χώροι. Ο καπιταλισμός ούτε παρακάμπτεται ούτε εξωραΐζεται. Αποτελούν όμως υποδείγματα παραγωγικής ανασυγκρότησης και συμμαχίας πόλης – χωριού. Ένα ανεπτυγμένο συνεταιριστικό κίνημα καταναλωτών μπορεί να επιβάλει τους όρους του στην παραγωγή των προϊόντων. Γιατί κακά τα ψέματα δεν είναι όλοι οι παραγωγοί άγιοι.
Επιπλέον, ένα διευρυμένο δίκτυο Α.Κ.Σ μπορεί σε αυτή τη φάση να αποτελέσει το δίκτυο διακίνησης των προϊόντων που θα παράγουν αυτοδιαχειριζόμενες επιχειρήσεις, πράγμα που, όπως καταλαβαίνουμε, θα αποφύγουν να το κάνουν οι πολυεθνικές. Ακόμη, πολύ πιθανά σε ένα σίγουρο lock out της αστικής τάξης σε μία ενδεχόμενη αριστερή κυβέρνηση μπορεί να είναι η παρακαταθήκη εκείνη που θα βγάλει το λαό από την πείνα.
Αν η θέση του ΣΥΡΙΖΑ με αφορμή τις πρόσφατες αγροτικές κινητοποιήσεις, πως «Λαός που δεν θερίζει από τα χωράφια του, είναι λαός χωρίς μέλλον», είναι σωστή, θα πρέπει να τη συμπληρώσουμε με τη δυνατότητα να απορροφιέται αυτή η παραγωγή.
Οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί στην Ελλάδα, αλλά κυρίως στην υπόλοιπη Ευρώπη, είναι μία πραγματικότητα. Τα supermarkets προκειμένου να ανταγωνιστούν τους Α.Κ.Σ, θα ρίξουν τι τιμές μειώνοντας το περιθώριο κέρδους, κάτι που από μόνο του είναι μία νίκη, όπως έγινε και με το κίνημα «της πατάτας». Μόνο που το τελευταίο από τη φύση του είναι περιοδικό. Μία στο τόσο.
Οι καταναλωτικοί συνεταιρισμοί αγοράζοντας μαζικά, εξανεμίζοντας τους μεσάζοντες, πληρώνοντας μετρητοίς τους παραγωγούς, εξοικονομώντας λειτουργικά έξοδα, δουλεύοντας με ελάχιστο περιθώριο κέρδους καταφέρνουν και ρίχνουν τις τιμές. Προμηθευόμενοι, επίσης, αγαθά αναλόγως της ζήτησης δεν συσσωρεύουν μεγάλες ποσότητες, ούτε αγοράζουν άχρηστα πράγμα κι έτσι αποφεύγουν τη φύρα.
Σκοπός των συνεταιρισμών είναι η ευημερία των μελών τους, όχι το κέρδος. Το όποιο πλεόνασμα δεν επιστρέφεται στα μέλη αλλά μπορεί να χρηματοδοτεί τις επιθυμίες τους ή άλλες δράσεις στην κοινότητα από την οποία προέρχονται.
Η δημοκρατική λειτουργία των συνεταιρισμών επαφίεται στα μέλη του και τη συνεταιριστική εκπαίδευση και συνείδηση που θα αναπτύξουν. Κάθε μέλος έχει δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι και εν γένει συμμετοχής στα όργανα του Συνεταιρισμού. Οι συνεταιριστές είναι αυτοί που αποφασίζουν ποια προϊόντα θα προμηθευτούν και γενικά όλες τις λειτουργίες του συνεταιρισμού.
Έτσι πάνω απ’ όλα δομούν μία συνεργατική συνείδηση κι όχι μία συνείδηση πελάτη. Οι Α.Κ.Σ μπορούν να λειτουργήσουν ως κοινωνικά κέντρα στις γειτονιές μας και όχι ως απλά μπακάλικα.
Για πολλά χρόνια έγινε η προσπάθεια απαξίωσης της ιδέας του συνεταιρίζεσθαι με ιδιαίτερα θετικά αποτελέσματα. Αλλά μήπως οι άλλοι συμμετοχικοί θεσμοί, όπως τα κόμματα και τα συνδικάτα, έτυχαν καλύτερης μεταχείρισης; Είναι στο χέρι μας να αλλάξει αυτή η εντύπωση. Άλλη επιλογή από το να τα μπολιάσουμε όλα αυτά με την άμεση και συμμετοχική δημοκρατία δεν έχουμε.
(1) Η Αυγή
*Ο Γιώργος Πλουμπίδης είναι μέλος της προσωρινής Διοικούσας Επιτροπής του ΣΥΝ.ΖΩ – synzo.blogspot.gr