Δυο ματιές στη γεωγραφική διαφοροποίηση της ψήφου, του Γιάννη Γκλαρνέτατζη

Οι εκλογές της 6^ης Μαΐου ήταν αυτές με τη μεγαλύτερη πολυδιάσπαση των ψήφων από το 1936 (πιθανόν και στη συνολική ιστορία των ελληνικών βουλευτικών εκλογών). Στις 17 Ιουνίου,αυτό κάπως θα αλλάξει καθώς θα υπάρξει μια μεγαλύτερη ομογενοποίηση των ψήφων που θα καλύψει τις λεπτές αποχρώσεις. Έτσι οι τελευταίες εκλογές, παρότι έδωσαν την πιο βραχύβια Βουλή της ιστορίας, μας δίνουν πολύτιμα στοιχεία για τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος, αλλά και την κατά τόπους επιρροή των πολιτικών τάσεων και σχηματισμών

1. Περιφερειακή ανισοκατανομή

Ένας δείκτης μελέτης είναι κι η περιφερειακή ανισοκατανομή των κομμάτων. «Ο υπολογισμός του δείκτη περιφερειακής ανισοκατανομής γίνεται υποδιαιρώντας το σύνολο της χώρας σε ορισμένες μεγάλες περιφέρεις, για καθεμία από τις οποίες υπολογίζεται το ποσοστό που αντιπροσωπεύουν τα έγκυρα ψηφοδέλτιά της, σε σχέση με σύνολο των έγκυρων ψηφοδελτίων της χώρας. Ο αντίστοιχος υπολογισμός επαναλαμβάνεται στη συνέχεια και για κάθε εκλογικό σχηματισμό: υπολογίζεται δηλαδή ποιο ποσοστό, επί του συνόλου των εγκύρων ψηφοδελτίων που συγκέντρωσε σε καθεμία από τις μεγάλες γεωγραφικές περιφέρειες. Οι διαφορές που παρουσιάζει η δεύτερη αυτή σειρά ποσοστών (που αντιστοιχεί στον κάθε εκλογικό σχηματισμό) από την πρώτη (που αντιστοιχεί στα έγκυρα ψηφοδέλτια) αντανακλούν ακριβώς την ανισοκατανομή της εκλογικής δύναμης του συγκεκριμένου εκλογικού σχηματισμού. Γι’ αυτό και ο δείκτης περιφερειακής ανισοκατανομής του ισούται με το ημιάθροισμα των απολύτων τιμών των διαφορών αυτών για όλες τις μεγάλες γεωγραφικές περιφέρειες στις οποίες υποδιαιρέθηκε η χώρα» (Νικολακόπουλος, 2010: 377).

Επιλέξαμε ως περιφέρειες τις δεκατρείς στις οποίες χωρίζεται διοικητικά η Ελλάδα, οπότε για παράδειγμα είχαμε ότι στην Ανατολική Μακεδονία – Θράκη τα έγκυρα ψηφοδέλτια ισούνται με το 6,1% αυτών της επικράτειας, ενώ οι ψήφοι της ΝΔ σ’ αυτήν την περιφέρεια, σε σχέση με το σύνολο των ψήφων της πανελλαδικά, είναι το 7,8% (δηλ. έχουμε απόλυτη τιμή απόκλισης 1,7), ενώ για τον ΣΥΡΙΖΑ το αντίστοιχο ποσοστό είναι 4,58% (άρα έχουμε απόλυτη τιμή απόκλισης 1,53). Επαναλαμβάνοντας αυτή τη διαδικασία για όλες τις διοικητικές περιφέρειες και τα 25 πρώτα κόμματα κι αφού αθροίσουμε τις απόλυτες τιμές απόκλισης για καθένα απ’ αυτά και διαιρέσουμε δια δύο προκύπτει ο επόμενος πίνακας με το δείκτη περιφερειακής ανισοκατανομής για τις εκλογές της 6^ης Μαΐου σε σχέση με τις αντίστοιχες του 2009. Το πλεονέκτημα αυτού του δείκτη είναι ότι μπορούμε να συγκρίνουμε τους εκλογικούς συνδυασμούς μεταξύ τους ανεξαρτήτως δύναμης.

Πίνακας 1

Δείκτης περιφερειακής ανισοκατανομής (6/5/2012 – 2009)

*Ο δείκτης του ΟΧΙ για το 2009 αντιστοιχεί στη Δημοκρατική Αναγέννηση του Στ. Παπαθεμελή.

Ο πίνακας αυτός μας λέει κάποια ενδιαφέροντα πράγματα. Πρώτον η άνιση κατανομή των ψήφων των δύο πρώην μεγάλων κομμάτων αυξάνεται, από 6,5 σε 12,2 για τη ΝΔ κι από 4,7 σε 10 για το ΠΑΣΟΚ. Καθώς αυτά τα κόμματα σημείωσαν μεγάλη πτώση της δύναμής του, αυτό που μας λέει η άνοδος του δείκτη είναι ότι αυτή η πτώση ήταν αλλού ραγδαία κι αλλού πολύ πιο ήπια. Αντιθέτως, σχεδόν όλα τα άλλα κόμματα για τα οποία μπορούμε να κάνουμε συγκρίσεις με τις εκλογές του ’09 έχουν χαμηλότερη περιφερειακή ανισοκατανομή (8,9 από 13,8 για τον ΣΥΡΙΖΑ – 8,1 από 13,8 για το ΚΚΕ – 8,1 από 14,2 για τη Χρυσή Αυγή – 8 από 16,5 για τους Οικολόγους Πράσινους – 6,8 από 13,2 για το ΛΑΟΣ – 8,5 από 12,3 για την ΑΝΤΑΡΣΥΑ, ενώ μείωση παρατηρείται και για το ΟΧΙ, την Ένωση Κεντρώων, την Κοινωνία και το ΕΕΚ). Η μόνη περίπτωση, εκτός των πυλώνων του δικομματισμού, στην οποία έχουμε αύξηση της ανισοκατανομής είναι αυτή της εκλογικής συνεργασίας ΚΚΕ (μ-λ) – Μ-Λ ΚΚΕ, περίεργο!

Ακόμη, πολύ χαμηλούς δείκτες έχουν οι Ανεξάρτητοι Έλληνες, μόλις 6,1, και η ΔΗΜΑΡ, το 4,1 της οποίας είναι η χαμηλότερη τιμή του δείκτη (δηλ. οι ψηφοφόροι του κόμματος του Κουβέλη είναι οι πιο ομοιόμορφα κατανεμημένοι στην επικράτεια). Αντιθέτως εξαιρετικά υψηλή γεωγραφική ανομοιογένεια παρουσιάζει ο χώρος της κεντροδεξιάς. Η ΔΗΣΥ είναι στο 26,2, η συνεργασία ΔΡΑΣΗ – Φιλελεύθερη Συμμαχία στο 21,8 και η Δημιουργία Ξανά στο 17,3. Δηλαδή αυτοί οι συνδυασμοί έχουν μεγαλύτερη (ή έστω παρόμοια) περιφερειακή ανισοκατανομή με κόμματα που δεν κατέβασαν υποψήφιους σ’ όλες τις εκλογικές περιφέρειες, όπως η ΟΚΔΕ (19,6) ή οι Πειρατές (που με 11,3 έχουν πολύ πιο «νορμάλ» ανισοκατανομή). Ειδικότερα το κόμμα της Μπακογιάννη εμφάνισε πολύ έντονα χαρακτηριστικά τοπικού κόμματος καθώς είναι αυτό με τον υψηλότερο δείκτη (αν εξαιρέσουμε την ιδιάζουσα περίπτωση του Κόμματος Φιλελευθέρων, αυτό που είχε σαν σήμα τον Βενιζέλο –τον Ελευθέριο), εξαιτίας των ιδιαίτερα καλών επιδόσεών της στην Κρήτη, την Ευρυτανία, αλλά και τη Θράκη.

2. Αριστερές αστικές νησίδες

Παρότι η Αριστερά φαίνεται να έχει πιο ισορροπημένη υποστήριξη σ’ όλη τη χώρα, δεν συμβαίνει το ίδιο αν εξετάσουμε την κατανομή της ψήφου ανάλογα με το βαθμό αστικότητας. Το πιο χτυπητό στοιχείο είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πρώτο κόμμα όχι μόνο στα πολεοδομικά συγκροτήματα Αθηνών και Θεσσαλονίκης όπως δείχνουν οι χάρτες με τα χρώματα των εκλογικών περιφερειών, αλλά είναι πρώτος σχεδόν σ’ όλες τις μεγάλες πόλεις (αυτές που σύμφωνα με την απογραφή του 2011 ξεπερνούν τις 100.000 κατοίκους), δηλ. Πάτρα, Ηράκλειο, Βόλος, Χανιά και Χαλκίδα, ενώ πρωτεύει και στις κεντρικές δημοτικές ενότητες στη Λάρισα και στα Ιωάννινα, στους «καλλικρατικούς» δήμους των οποίων έρχεται πρώτη η ΝΔ. Ακόμη, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι πρώτος στους 24 από τους 25 μεγαλύτερους «καποδιστριακούς» δήμους (νυν δημοτικές ενότητες) σύμφωνα με την απογραφή του 2001, όμως. Μοναδική εξαίρεση είναι ο κεντρικός δήμος της Θεσσαλονίκης.

Επίσης, σ’ αυτές τις μεγάλες πόλεις σχετικά καλύτερα τα πάει και η ΔΗΜΑΡ (στην πέμπτη θέση στα Ιωάννινα και στην τέταρτη στο Ηράκλειο όπου ξεπερνάει το 10%), ενώ για το ΚΚΕ τα πράγματα εξαρτώνται από τη γεωγραφική περιοχή (τέταρτο σ’ όλη την Αττική, την Πάτρα και τον Βόλο, αλλά έβδομο στα Χανιά και τη Χαλκίδα). Αυτό που «πατώνει» στα μεγάλα αστικά κέντρα είναι το ΠΑΣΟΚ, καθώς βρίσκεται παντού κάτω από το πανελλαδικό του ποσοστό, με εξαίρεση το Ηράκλειο (δημοτική ενότητα στην οποία διατηρεί την τρίτη θέση πράγμα που συμβαίνει μόνο εκεί και στην Πάτρα). Η Νέα Δημοκρατία έρχεται γενικά δεύτερη, εκτός βέβαια από το Ηράκλειο και τα Χανιά, όπου βρίσκεται στην πέμπτη θέση, αλλά και τη Χαλκίδα (τρίτη). Σ’ αυτή την πόλη δεύτεροι έρχονται οι Ανεξάρτητοι Έλληνες που τα πάνε επίσης πολύ καλά σε Αττική, Α΄ Θεσσαλονίκης, Ηράκλειο, Λάρισα και Βόλο όπου καταλαμβάνουν την τρίτη θέση. Τέλος, στις μεγάλες πόλεις η Χρυσή Αυγή είναι γενικά στην έβδομη θέση με ποσοστά χαμηλότερα του πανελλαδικού της, ανεβαίνει στην πέμπτη στη Χαλκίδα (8,4%, ενώ πάνω από το πανελλαδικό ποσοστό της έχει και στο σύνολο της Αττικής) και πέφτει στην ένατη στα Χανιά και στη δέκατη στο Ηράκλειο (2,4%).

Στις μεσαίες επαρχιακές πόλεις η ΝΔ είναι γενικά πρώτη: Καβάλα (αν κι εκεί ξεπερνά τον ΣΥΡΙΖΑ για μόλις 15 ψήφους), Λαμία, Καλαμάτα, Κατερίνη, Σέρρες, Δράμα, Ρόδος, Αλεξανδρούπολη, Ξάνθη, Τρίκαλα, Κοζάνη και Βέροια. Εξαίρεση αποτελούν το Αγρίνιο όπου νικά ο ΣΥΡΙΖΑ και η Κομοτηνή που «παίρνει» το ΠΑΣΟΚ. Γενικά, στους «καποδιστριακούς» δήμους που στην απογραφή του 2001 βρίσκονταν μεταξύ των θέσεων 26 και 50 η ΝΔ είναι πρώτη σε 13 (μόνο η Κηφισιά είναι στο πολεοδομικό συγκρότημα Αθηνών), ο ΣΥΡΙΖΑ σε 11 και το ΠΑΣΟΚ σε έναν.

Βιβλιογραφία:

Ηλίας Νικολακόπουλος, Η καχεκτική δημοκρατία: Κόμματα και εκλογές, 1946-1967, 6^η έκδ., Πατάκης, Αθήνα 2010.