Την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου όσοι παραβρεθήκαμε στην Δημοτική Βιβλιοθήκη Θεσσαλονίκης, γίναμε μάρτυρες στον φόρο τιμής που απέτισε ο Σύλλογος Φυλακισθέντων – Εξορυσθέντων Αντιστασιακών 1967 – 1974 και οι εκδόσεις Παπαζήση με αφορμή το βιβλίο της Νατάσας Παπαδοπούλου – Τζαβέλλα στον μεγάλο αγωνιστή Πάνο Τζαβέλλα. Το βιβλίο με τίτλο «Πάνος Τζαβέλλας Από Ατσάλι και Βελούδο», συγκεντρώνει πρωτόλειο υλικό και όπως χαρακτηριστικά είπε και η ίδια, θα μας μάθει πολλά επιπλέον πράγματα για την πολυσχιδή προσωπικότητα και την ζωή του.
Στην εκδήλωση ομιλητές ήταν η Μίκα Αγραφιώτου δημοσιογράφος και οι συναγωνιστές του Θανάσης Αθανασίου, Αδάμ Δράγας και ο Τριαντάφυλλος Μηταφίδης ο οποίος ανέλαβε και τον ρόλο του συντονιστή της βραδιάς.
Στην αρχή της εκδήλωσης παρακολουθήσαμε αποσπάσματα από αρχειακό υλικό, πλάνα και συνεντεύξεις πραγματικά σπάνιες μιας και ο ίδιος ο Τζαβέλλας δεν επεδίωκε την συχνή παρουσία του στα διάφορα μέσα της εποχής.
Παρακολουθώντας κανείς τα λόγια του, συγκλονίζεται από το γεγονός ότι δεν έπαψε ποτέ να ονειρεύεται έναν κόσμο «της ανθρωπιάς και του ωραίου». Χαρακτηριστική του φράση ήταν αυτή στην οποία περιέγραφε τον εαυτό του «Έλληνα δηλαδή παγκόσμιο». Αλλά προπαντός «βασανισμένο, πονεμένο άνθρωπο που έσερνε μέσα του το δάκρυ και τον σπαραγμό ενός προδομένου λαού». Αν και όλοι τον συνδέουν ακόμη και τώρα, πόσο μάλλον τότε, με τα αντιστασιακά τραγούδια, ο ίδιος ένιωθε λαϊκός καλλιτέχνης, που ιχνηλατούσε τις ρίζες του στα παραδοσιακά, τα ρεμπέτικα, τα ποντιακά, τις ψαλμωδίες.
Πρώτη τον λόγο πήρε η Μίκα Αγραφιώτου, αναφέροντας το σύνολο των βιογραφικών πληροφοριών του Πάνου Τζαβέλλα αλλά και όλα εκείνα τα στοιχεία της ασυμβίβαστης αγωνιστικότητας και του έντονου χαρακτήρα του. Κομμουνιστής, αριστερός, κριτικά σκεπτόμενος απέναντι στην ηγεσία. Έχοντας ζήσει την Σοβιετική Ένωση, απέρριψε μέσα του μα πάντα με σεβασμό, όσα άλλοι δεν τολμούσαν καν να κρίνουν. Με συναναστροφές που τον καθόρισαν και πολιτικά και υπαρξιακά, βαριά βασανισμένος, ζώντας φρικτούς πόνους, ανάπηρος μα πάντα ενεργός, ζωντανός και ανήσυχος. Ακόμη και μέσα στην φυλακή συνδεδεμένος άρρηκτα με την μουσική. Η χορωδία των φυλακισμένων, οι μπουάτ και οι ταβέρνες μετά. Πάντα εξωστρεφής, πάντα με την ανάγκη να συνδεθεί με τους άλλους. Αθυρόστομος, ηγετικός, επιδραστικός.
Όλες αυτές οι πληροφορίες της δημοσιογράφου που έκανε ενδελεχή έρευνα, τεκμηριώθηκαν από τις ζωντανές μαρτυρίες των συναγωνιστών του. Έχουμε την ευλογία να ακούμε ακόμη μαρτυρίες βασανισθέντων που βρίσκονται εν ζωή κι αυτό είναι κάτι που μας καθιστά κι εμάς υπεύθυνους ώστε οι αφηγήσεις τους να μην εξασθενίσουν στον χρόνο…
Ο Αδάμ Δράγας μίλησε με πολλή αγάπη και θαυμασμό για τον Τζαβέλλα. Πεισματάρης, γλετζές, «κήρυκας». Κανείς δεν τον αμφισβητούσε. Μέσα σε όλα αξίζει να μεταφέρουμε τουλάχιστον ένα περιστατικό που μας αφηγήθηκε.
Ήταν λοιπόν ο Τζαβέλλας σε μια εξόρμηση στο βουνό με ομάδα ανταρτών του ΕΑΜ ΕΛΑΣ κι από απέναντι τους εντόπισε και πυροβόλησε ο Στρατός. Τότε τρόμαξε το άλογό του, τον έριξε κάτω κι εκείνος με αυτοθυσία έδιωξε τους συντρόφους να μην τους πιάσουν. Καθώς περίμενε μόνος, το άλογο επέστρεψε κι άρχισε να του γλείφει τις πληγές. Το συνταρακτικό αυτό περιστατικό φιλοτέχνησε σε ένα ξυλόγλυπτο ο κ. Αδάμ και το δώρισε στην κ. Νατάσα, στιγμή που ήταν συγκινητική για όλους.
Κατόπιν, ο Θανάσης Αθανασίου μας προλόγισε εξαιρετικά κι ακριβοδίκαια το βιβλίο κάνοντας πρώτα αναφορά στον επιτυχή τίτλο, καθώς ο ίδιος ο Πάνος Τζαβέλλας ήταν όντως κατά κοινή ομολογία τόσο από ατσάλι όσο κι από βελούδο. Όσο ανθεκτικός ψυχικά και σωματικά παρά τις κακουχίες, τόσο ευαίσθητος και τρυφερός. Παλιάς κοπής αριστερός, αγόγγυστα υπέφερε στο κελί του με αυτοπειθαρχία και ισχυρή θέληση. Ακόμη, έκανε λόγο για το πρωτογενές υλικό που συναντάμε στο βιβλίο και συνέχισε να μας εξιστορεί μερικά ακόμη περιστατικά. Ξεχωριστή μνεία έκανε για τα «Τετράδια» που έφτιαχναν και διακινούσαν κρυφά οι φυλακισθέντες των φυλακών Αβέρωφ και Κορυδαλλού, στα οποία ξεδίπλωνε και τροφοδοτούσε με κείμενά του ο Τζαβέλλας τον καλλιτεχνικό διάλογο. Η μουσική ήταν μια ηθική αυταξία για εκείνον και ένα γεγονός αντιπροσωπευτικό, όπως μας αφηγήθηκε ο κ. Αθανασίου είναι το εξής. Ο Σπύρος Πλασκωβίτης βρέθηκε, όντας και ο ίδιος βασανισμένος και φυλακισμένος από την Χούντα, συγκρατούμενός τους. Σε μια μουσική εκδήλωση όταν άκουσε θρησκευτικά τραγούδια άρχισε να κλαίει. Ο Κύρκος και κάποιοι άλλοι τον πλησίασαν ρωτώντας τον γιατί κλαίει, εκείνος αποκρίθηκε πως πίστευε πως οι κομμουνιστές είναι άθεοι, απάνθρωποι και σκληροί και πως έκλαψε από ενοχές και συγκίνηση. Αυτό το παράδειγμα συμπεραίνουμε πως αναφέρθηκε ως δεικτικό της δύναμης που είχε ο Τζαβέλλας να σπάει τα στεγανά των ιδεολογιών και να παρασύρει κι άλλους σε αυτήν την ελευθερία της σκέψης που και ο ίδιος είχε.
Η εκδήλωση δεν θα μπορούσε να μην περιλαμβάνει τα τραγούδια του Τζαβέλλα. Οι μουσικοί Ηλέκτρα Καραλή και Νικόλας Καραγκούνης απέδωσαν όλη την ατμόσφαιρα των τραγουδιών του, και σε μερικά από αυτά συμμετείχε και η σύζυγος και συγγραφέας του βιβλίου κ. Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα.
Κλείνοντας να πούμε πως πραγματικά είναι σημαντικό τόσο επειδή η εποχή είναι άγρια, καθώς το ίδιο το πολιτικό σύστημα θρέφει τον φασισμό αλλά και επειδή γιγαντώνεται κι ενδυναμώνεται η ακροδεξιά, οφείλουμε να βλέπουμε ως απάντηση μιας ενωτικής αριστεράς τη συλλογική μνήμη τιμώντας τους αντιστασιακούς ήρωες της ιστορίας μας και προβάλλοντας τους αγώνες και τις νίκες που ήδη έχουν κερδηθεί.
