Στις 22 Φεβρουαρίου δεν συνέβη απλώς ένα στρατιωτικό γεγονός. Ήταν μια πολιτική πράξη, ενταγμένη σε μια στρατηγική που προηγήθηκε της επιχείρησης αλλά και που την υπερβαίνει. Ο χαρακτηρισμός των εγκληματικών ομάδων ως «τρομοκρατικών οργανώσεων» και η δημιουργία του [αμερικανικού] Joint Interagency Task Force-Counter Cartel (Κοινό Διυπηρεσιακό Κλιμάκιο Καταπολέμησης των Καρτέλ) δεν αποτελούν ένα ποιοτικό άλμα στην καταπολέμηση της διακίνησης ναρκωτικών, αλλά φανερώνουν μάλλον τη χρήση ενός υποκειμένου —του «βαρόνου των ναρκωτικών»— για να επανακαθοριστεί η ισορροπία δυνάμεων, συνεχίζοντας την τάση που ξεκίνησε με την επίθεση στη Βενεζουέλα και την απαγωγή του Μαδούρο.
Το αμερικανικό Κλιμάκιο, που έχει στρατιωτική ηγεσία και συντονίζει διάφορες ομοσπονδιακές υπηρεσίες, δημιουργήθηκε με τον δεδηλωμένο στόχο της χαρτογράφησης και εξάρθρωσης εγκληματικών δικτύων εκατέρωθεν των συνόρων. Αλλά η πολιτική του λειτουργία είναι ευρύτερη: να επιβάλει την ιδέα ότι ένα πολιτικό, εγκληματικό, οικονομικό και κοινωνικό φαινόμενο αποτελεί στρατηγική απειλή για ολόκληρη την ήπειρο.
Πρώτα, δημιουργούνται οι συνθήκες για την έκρηξη του προβλήματος· και μετά κατασκευάζεται ο εχθρός. Ο μύθος του «αφεντικού των αφεντικών» —και γενικότερα, του «βαρόνου των ναρκωτικών»— συγκεντρώνει σε ένα μόνο πρόσωπο οικονομικά δίκτυα, αγορές, πολιτική και βασικούς παράγοντες της νόμιμης οικονομίας. Αυτή η προσωποποίηση δεν είναι ουδέτερη: εξυπηρετεί στη μετατροπή της σύγκρουσης σε κυνήγι ενός τέρατος — ένα κυνήγι που μπορεί να είναι θεαματικό και κερδοφόρο για την πολιτική σκηνή.
Ο μύθος του βαρόνου των ναρκωτικών δεν αρνείται την ύπαρξη, τη δύναμη ή τις βαθιές ρίζες των εγκληματικών ομάδων. Τις μυθοποιεί και τις απομονώνει συμβολικά, σαν να ήταν ξένα σώματα στο κράτος και τη νόμιμη οικονομία. Αλλά δεν είναι. Αντίθετα, διαπερνούν πτυχές τους, μοιράζονται τομείς ενδιαφέροντος, χρησιμοποιούν τα ίδια χρηματοοικονομικά κυκλώματα, λειτουργούν στο ίδιο περιβάλλον συσσώρευσης και δρουν στις περιοχές αποκομίζοντας πλούτο.
Το Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά (CJNG) επικράτησε ακριβώς λόγω αυτής της ικανότητας υβριδισμού. Δεν πρόκειται για μια παραδοσιακή πυραμιδική δομή, αλλά μάλλον για ένα είδος ομοσπονδίας υπό ένα ενιαίο «σήμα κατατεθέν»: στρατηγική συγκέντρωση, επιχειρησιακή αποκέντρωση και περιφερειακά franchise με ευρεία αυτονομία, σε σημείο που μερικές φορές είναι δύσκολο να μιλήσει κανείς για ένα ενιαίο CJNG. Εδώ ακριβώς δημιουργείται η αμφιβολία για το τι θα συμβεί τώρα που έχει εξοντωθεί ο ιδρυτής του.
Αυτό το μοντέλο εγγυάται ανθεκτικότητα, προσαρμοστικότητα στις διάφορες περιοχές και τοπική διαπραγματευτική ισχύ. Η επέκτασή του δεν βασίστηκε μόνο στη στρατιωτική ισχύ αλλά και στην πολιτική και στους χώρους που άνοιξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Μεξικό κατά τη διάρκεια της αντιπαράθεσης με το Καρτέλ Σιναλόα. Αναπτύχθηκε διεισδύοντας στη νόμιμη οικονομία: κατασκευές, αγροτοβιομηχανικές επιχειρήσεις, εμπόριο πολύτιμων μετάλλων, ακίνητα και ιδιωτική ασφάλεια. Δεν πρόκειται απλώς για «βιτρίνες», αλλά για μηχανισμούς συσσώρευσης, ξέπλυμα χρήματος και κοινωνικά ερείσματα.
Αυτή η διαπλοκή του νόμιμου και του παράνομου εξηγεί τη δύναμή του. Η καρατόμηση του ιδρυτή δεν διαταράσσει τις αλυσίδες αξίας ούτε διακόπτει τις χρηματοοικονομικές ροές. Είναι πολύ νωρίς για να γνωρίζουμε τι θα συμβεί, αλλά δεν φαίνεται ότι θα προκύψει η ίδια φάση κενού εξουσίας που ακολούθησε τις συλλήψεις του Τσάπο Γκουσμάν ή του Μάγιο Σαμπάδα, ούτε ότι θα υπάρξει επιστροφή στο χάος της έναρξης του κακώς λεγόμενου πολέμου κατά των ναρκωτικών, παρόλο που ο [υπουργός Ασφάλειας και Προστασίας του Πολίτη] Χαρφούτς σήμερα φαίνεται να υιοθετεί τις πρακτικές του [πρώην προέδρου (2006-2012)] Καλντερόν περισσότερο από αυτές του [πρώην προέδρου (2018-2024)] Ομπραδόρ. Υπάρχουν διάφορες πιθανότητες: μια εσωτερική διαμάχη για την ηγεμονία, μια σύγκρουση μεταξύ αντιπάλων, ή μια μετάβαση προς μια νέα ισορροπία δυνάμεων εντός του ίδιου του CJNG. Ο χρόνος θα δείξει, αλλά είναι σαφές ότι η βία και η εγκληματικότητα δεν θα εξαφανιστούν.
Η ανακάλυψη του Ράντσο Ισαγκίρε1—όπου βρέθηκαν στα χέρια εγκληματιών όπλα που προορίζονταν για αποκλειστική χρήση από τον [μεξικανικό] Στρατό— δείχνει για άλλη μια φορά τη διαπερατότητα μεταξύ κρατικών μηχανισμών και παράνομων οργανώσεων, υπονομεύοντας —μαζί με την υπόθεση των 43 φοιτητών της Αγιοτσινάπα και τη σφαγή μεταναστών στο Σαν Φερνάντο— την αφήγηση της αντιπαλότητας κράτους και εγκληματιών, αλλά και την απλοϊκή εκδοχή σύμφωνα με την οποία μόνο οι «βαρόνοι των ναρκωτικών» διαφθείρουν τους θεσμούς.
Την παραμονή του Παγκόσμιου Κυπέλλου του 2026, η επιχείρηση αποκτά μια προφανή αξία: να προβάλει μια εντύπωση ελέγχου, να επιβάλει τον διάλογο με τις εγκληματικές ομάδες, να καθησυχάσει επενδυτές και τουρίστες και να κατασκευάσει μια προσωρινή ειρήνη για να διασφαλιστεί ότι το εμπόριο και η συσσώρευση θα συνεχιστούν αδιάλειπτα. Η Ουάσινγκτον αξιοποιεί την αφήγηση. Η Πόλη του Μεξικού ενισχύει τη θέση της στον τομέα της πολιτικής ασφαλείας, ενώ η αντίδραση του CJNG δείχνει δύναμη απέναντι στους αντιπάλους του και ανοίγει χώρο για έναν πιθανό επαναπροσδιορισμό των ισορροπιών με το Μεξικό και τις Ηνωμένες Πολιτείες όσον αφορά την εσωτερική ασφάλεια και την αγορά φαιντανύλης.
Το θέμα δεν είναι να πολλαπλασιαστούν οι θεαματικές επιχειρήσεις, αλλά να γίνει κατανοητή και να μετασχηματιστεί η δομή της εξουσίας, τόσο της εγκληματικής όσο και της μη εγκληματικής. Ο διαρκής πόλεμος κατά της διακίνησης ναρκωτικών γίνεται εργαλείο διακυβέρνησης, προπαγάνδα ικανή να αποσπάσει την προσοχή από προβλήματα και επείγοντα ζητήματα, όργανο εδαφικού ελέγχου και γεωπολιτικός μοχλός. Οι εγκληματικές ομάδες δεν αποτελούν μια εξωτερική ανωμαλία του καπιταλισμού στην περιοχή: είναι όργανα του κεφαλαίου, επιταχύνουν τη λογική της απόσπασης πλούτου, κατακερματίζουν εδάφη και επιβάλλουν κοινωνική πειθαρχία. Το κράτος, οι μεγάλες οικονομικές επιχειρήσεις —νόμιμες ή παράνομες— και οι στρατιωτικοί μηχανισμοί λειτουργούν όλοι μέσα στον ίδιο χώρο συσσώρευσης.
Όσο αυτή η δομή δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση, κάθε «αφεντικό των αφεντικών» που θα εξοντωθεί θα είναι αντικαταστάσιμο. Και η κατασκευή του εχθρού θα συνεχίσει να εξυπηρετεί τις ανάγκες εκείνων που διαχειρίζονται τη σύγκρουση, τόσο εντός όσο και εκτός των εθνικών συνόρων, αφήνοντας άγχος, ερείπια και θάνατο στον άμαχο πληθυσμό.
Πηγή: desinformemonos.org
- Το Ράντσο Ισαγκίρε βρισκόταν στην πολιτεία Χαλίσκο και λειτουργούσε ως κέντρο αναγκαστικής στρατολόγησης του Καρτέλ Χαλίσκο Νέα Γενιά. Τον Σεπτέμβριο 2024 κρατικές δυνάμεις ασφαλείας έκαναν έφοδο, συνέλαβαν 10 άτομα, απελευθέρωσαν 2 απαχθέντες και κατέσχεσαν όπλα μεγάλου διαμετρήματος. Ωστόσο δεν ερεύνησαν περαιτέρω το Ράντσο. Τον Μάρτιο 2025 μια τοπική συλλογικότητα που αναζητά οικεία της πρόσωπα που έχουν εξαφανιστεί, ερεύνησε το Ράντσο και ανακάλυψε περίπου 200 ζευγάρια παπούτσια, εκατοντάδες είδη ρουχισμού, τρία αυτοσχέδια κρεματόρια και απανθρακωμένα ανθρώπινα λείψανα. Ένα χρόνο μετά, τα ερωτήματα των Αναζητητ(ρι)ών παραμένουν αναπάντητα. [↩]
