Ο Μαρξ δεν μιλάει για κοινωνικούς ή οικονομικούς νόμους. Μιλάει για τάσεις. Οι νόμοι υπονοούν το απαράκαμπτο και άρα επιτρέπουν ακριβείς προβλέψεις. Αντίθετα, οι τάσεις παραπέμπουν σε ενδεχόμενα και πιθανότητες, στη διάκριση μεταξύ κύριων και δευτερευουσών αντιθέσεων, σε τυχαία συμβάντα ή απροσδόκητες πρωτοβουλίες που μπορεί να αλλάξουν άρδην τα αναμενόμενα. Επιπλέον οι τάσεις δεν δρουν ποτέ μεμονωμένα. Απέναντι στις κυρίαρχες εμφανίζονται πάντοτε τάσεις αντίρροπες, τάσεις που αποτιμώνται ως υποτελείς αλλά μολαταύτα μπορεί να κατισχύσουν. Οι τάσεις δεν επιτρέπουν ακριβείς προβλέψεις. Επιτρέπουν μόνο επισφαλείς πολιτικές εκτιμήσεις, εκτιμήσεις για τη δυναμική που περικλείει μια κατάσταση πραγμάτων ή μια συγκυρία, δυναμική που μάλλον θα εκδιπλωθεί αν δεν υπάρξουν, ακριβώς, τυχαία συμβάντα ή απροσδόκητες πρωτοβουλίες να την αντιστρέψουν. Ίσως για αυτόν τον λόγο το λεξιλόγιο της πολιτικής εκτίμησης καταφεύγει συχνά, αν όχι στερεότυπα, στο λεξιλόγιο της μετεωρολογίας. Και εδώ, όπως και εκεί, αισθανόμαστε την πρόβλεψη αναγκαία για να σχεδιάσουμε τα παρακάτω ενώ ταυτόχρονα, και εδώ όπως και εκεί, εκλαμβάνουμε αυθόρμητα ως δεδομένο ότι η ακριβής πρόβλεψη είναι αδύνατη. Η μεγάλη διαφορά είναι ότι, ενώ η μετεωρολογική εκτίμηση δεν μπορεί να συμβάλει στο να αλλάξει ο καιρός, η πολιτική εκτίμηση μπορεί να επιστρατεύσει δυνάμεις και άρα να συμβάλει στο να αλλάξει η πολιτική συγκυρία. Η πολιτική εκτίμηση είναι εκτίμηση επιτελεστική.
Η αυγή του δίσεκτου 2012 βρίσκει τους ουρανούς επάνω μας καλυμμένους από μαύρα σύννεφα. Η κυρίαρχη τάση κερδοφορίας του κεφαλαίου αποσκοπεί στο να μετατρέψει την Ευρώπη ολόκληρη στην Αγγλία του Όλιβερ Τουίστ. Ειδικές οικονομικές ζώνες, μισθοί πείνας που υπερπροσδιορίζει η διαρκώς αυξανόμενη ανεργία, ιδιωτικοποίηση των πάντων, “απελευθέρωση” κάθε δραστηριότητας ώστε να εισχωρήσει το μεγάλο κεφάλαιο παντού, προγράμματα λιτότητας χωρίς όριο. Τα σύννεφα αυτά συσσωρεύονται συστηματικά εδώ και καιρό. Αλλά, καθώς η τάση που τα συγκεντρώνει ούτε οδηγεί στο επιδιωκόμενο ούτε ανακόπτεται από την αντίρροπη κριτική όσων διαβλέπουν ότι έτσι κινδυνεύει ακόμη και ο ίδιος ο καπιταλισμός, πρόσθετα σύννεφα έρχονται να καλύψουν όλους τους ορίζοντες. Τούτα είναι τα ακόμη πιο μαύρα σύννεφα της τάσης του πολέμου. Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι στρατιωτικές προετοιμασίες του Ισραήλ (με την αγαστή συνεργασία της Ελλάδας), η απειλή δυτικού εμπάργκο στις ιρανικές εξαγωγές, η ηγεμονική στροφή της Τουρκίας προς τις αραβικές χώρες, τα αντίποινα της Γαλλίας που ποινικοποιεί την άρνηση του αρμενικού ολοκαυτώματος και η ανταπάντηση της Τουρκίας, η εξέγερση στη Συρία και η προστασία που παρέχει ο ρωσικός στόλος στο καθεστώς Άσαντ, η διαφαινόμενη διάλυση του Ιράκ μετά την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων, οι όροι εκμετάλλευσης των υποθαλάσσιων κοιτασμάτων στη Ν.Α. Μεσόγειο, η αστάθεια στο πυρηνικό Πακιστάν, η διαδοχή στην επίσης πυρηνική Β. Κορέα, η βαθύτερη οικονομική διείσδυση της Κίνας στη Δύση ή και η επίθεση του γουάν και του γεν ενάντια στο δολάριο προμηνύουν καταιγίδες πολέμου. Ίσως μία μόνη μεγάλη καταιγίδα που θα εμπλέξει τον κόσμο ολόκληρο. Τέτοιες καταιγίδες επιλύουν την οικονομική κρίση γιατί διαγράφουν χρέη, καταστρέφουν κεφάλαιο, εξαφανίζουν υλικά την περίσσεια εργασιακής δύναμης και αναδιατάσσουν τις γεωστρατηγικές ισορροπίες. Ώστε να οικοδομηθεί στα ερείπια η νέα εύτακτη ανάκαμψη που έχει ανάγκη ο καπιταλισμός. Μάλιστα δεν είναι ίσως υπερβολικό να ισχυριστούμε ότι ακόμη και το έδαφος της Ευρώπης δεν βρίσκεται πλέον στο απυρόβλητο: η ακαμψία της Μέρκελ, οι πρωτοφανείς εντάσεις στους κυρίαρχους ευρωπαϊκούς κύκλους, το βέτο του Κάμερον και τα αντιγερμανικά αισθήματα που διογκώνονται ραγδαία υποβάλλουν ακόμη και εδώ την τάση του πολέμου. Ίσως έχουν ήδη αρχίσει να ζεσταίνονται οι μηχανές των τανκς. Παραμονές του δίσεκτου 2012 το μέχρι χθες αδιανόητο μετατρέπεται σε ζήτημα πολιτικής εκτίμησης.
Αν ο ουρανός επάνω έχει καλυφθεί από μαύρα σύννεφα, στη γη κάτω προβάλλουν δειλά κάποιες αχτίνες φωτός. Η Αραβική Άνοιξη -ακόμη μια μετεωρολογική μεταφορά-, που περνάει τώρα σε νέα και δυσκολότερη φάση, οι μεγάλες απεργίες παντού και οι πρωτοφανείς διαδηλώσεις στις πρωτεύουσες του κόσμου, οι αγανακτισμένοι που γεμίζουν πλατείες όχι μόνο στο Κάιρο, τη Μαδρίτη και την Αθήνα, αλλά και στις πόλεις των ΗΠΑ ή το Τελ Αβίβ, οι φωνές που φαίνεται κάποια στιγμή να σιγούν μπροστά στην αγριότητα της καταστολής αλλά εμφανίζονται ξανά με νέα δύναμη, δείχνοντας ότι ο καπιταλισμός πολύ δύσκολα μπορεί σήμερα να ξεγελάσει ή να εξαγοράσει, τα συλλαλητήρια στη Μόσχα ή οι αντιστάσεις σε απομονωμένα χωριά της Κίνας, τα δίκτυα ποικιλόμορφης αλληλεγγύης που εξαπλώνονται παντού και δυναμώνουν κάθε μέρα, η ταξική γλώσσα που αρθρώνεται όλο και πιο καθαρά σε ολόκληρη τη Δύση, οι κριτικές φωνές που πολλαπλασιάζονται ενώ προέρχονται από πλευρές εντελώς αναπάντεχες, ακόμη και οι εκλογές που προγραμματίζονται στη Γαλλία, στις ΗΠΑ ή στην Ελλάδα σε ένα κλίμα ριζικά διαφορετικό από ό,τι οι προηγούμενες, θέτουν ζητήματα, προβάλλουν αιτήματα και διαμορφώνουν μια τάση που φαίνεται να υπερβαίνει τις αντοχές του καπιταλισμού. Για πρώτη φορά με τέτοια ένταση και σε τέτοια έκταση εδώ και πολλές δεκαετίες.
Είμαστε σήμερα σε θέση, μπορούμε τη χρονιά που αρχίζει να πιάσουμε το νήμα αυτής της τάσης; Αν το θελήσουμε και αν το μπορέσουμε, τότε δικαιούμαστε να επικαλεστούμε τον μετεωρολόγο Ελύτη του οποίου το τιμητικό έτος λήγει σήμερα. Αν το θελήσουμε και αν το μπορέσουμε, το 2012 μπορεί να γίνει έτος της καταιγίδας που θα γεννήσει ο νους (και το σώμα) του ανθρώπου. Ο νους και το σώμα των λαών της οικουμένης. Όπου ο καθείς και τα όπλα του.
Αναδημοσίευση από την Αυγή