Από την σύσταση του ΕΣΥ πέρασαν περίπου τριάντα χρόνια. Το όραμα για δωρεάν δημόσια υγειονομική περίθαλψη αποτέλεσε για τους γιατρούς και όχι μόνο ένα σκαλοπάτι για μια πιο ισότιμη κοινωνία. Τριάντα χρόνια μετά η εφαρμογή των πολιτικών της λιτότητας και ειδικότερα των μνημονιακών μέτρων οδήγησε σε έναν άνευ προηγουμένου αποκλεισμό των ασθενών από τα νοσοκομεία, σε ένα αποκλεισμό από το ίδιο το δικαίωμα στην υγεία.
Ο Κωστής Κεκελιάδης, δημοσιογράφοςστην εφημερίδα Μακεδονία που επί χρόνια κάλυψε το ιατρικό ρεπορτάζ, στο πρώτο του ντοκιμαντέρ με τίτλο “Ε.Σ.Υ να με θυμάσαι” περιγράφει την πορεία από την ίδρυση του ΕΣΥ στην λειτουργική του κατάρρευση μέσα από συνεντεύξεις γιατρών, υγειονομικών και των ίδιων των αποκλεισμένων. Ο δημιουργός του μίλησε στο alterthess λίγο πριν την πρώτη προβολή της ταινίας.
Πρώτη προβολή: Τρίτη 17 Μαρτίου στις 10.30 το βράδυ, στο λιμάνι στην αίθουσα Τώνια Μαρκετάκη. Δεύτερη προβολή την Κυριακή 22 Μαρτίου, στις 8 το βράδυ στον ίδιο χώρο.
Μοντάζ: Νίκος Παπαναστασίου, ηχοληψία: Αλέξανδρος Ιτσοδέλης, διεύθυνση φωτογραφίας Ζωή Δαλαϊνα. Μουσική Your hand in mine.
Συνέντευξη στην Σταυρούλα Πουλημένη
Στο ντοκιμαντέρ αναλαμβάνεις μια εξιστόρηση της πορείας του ΕΣΥ από την ίδρυση του μέχρι και την σημερινή του κατάρρευση. Ποια είναι η σημασία της πορείας αυτής, ποιοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν από την κατάρρευσή του;
Χρειάστηκαν δύο χρόνια από την πρώτη κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ για να ψηφιστεί ο ιδρυτικός νόμος του ΕΣΥ. Μια από τις μεταρρυθμίσεις τομή της μεταπολίτευσης. Εκείνοι που τότε έχασαν τα φέουδα ήταν οι κλινικάρχες και οι διευθυντές γιατροί για τους οποίους οι ασθενείς ήταν πελάτες. Οι ασθενείς – πελάτες, γνώρισαν από το 1983 και μετά, για πρώτη φορά ένα δωρεάν, δημόσιο σύστημα περίθαλψης. Οι νέοι γιατροί της εποχής μπαίνουν στο ΕΣΥ με όρους πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης και το υποστηρίζουν με πάθος. Γρήγορα θα φτιαχτούν νέα “τζάκια” διευθυντών, που θα συμβουλεύουν τους υπουργούς Υγείας, το “αποκλειστικής” σχέσης εργασίας σβήνει. Όμως το αίτημα της συγκρότησης του δημόσιου συστήματος με βάση τις διακηρυγμένες αρχές του για δωρεάν, ισότιμη πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες υψηλούς επιπέδου, με πρωτοβάθμια φροντίδα, συνέχισε να γοητεύει. Κυριάρχησε στις καταλήψεις των φοιτητών της ιατρικής του ΑΠΘ για τις εξετάσεις ειδικότητας στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και στις κινητοποιήσεις του 1998 με τους ειδικευόμενους του ΕΣΥ.
Όσοι ωφελήθηκαν τότε, οι φτωχοί σε πόλεις και σε χωριά, είναι αυτοί που πληρώνουν το βαρύτερο τίμημα από την λειτουργική κατάρρευση του ΕΣΥ. Τα λάφυρα από το πλιάτσικο δείχνουν τους σημερινούς κερδισμένους.
“Ε.Σ.Υ να με θυμάσαι”. Ο τίτλος είναι αισιόδοξος ή απαισιόδοξος;
Ο τίτλος “Ε.Σ.Υ. να με θυμάσαι” θέλει μόνο να θυμίσει ότι η ίδρυση του δημόσιου συστήματος υγείας ήταν το απτό αποτέλεσμα όσων τόλμησαν να ξεπεράσουν τις παγιωμένες πρακτικές και τα παραδείγματα. Δεν ήταν ιδανικό, κάθε άλλο. Η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας ταυτίστηκε απλώς με τη συνταγογράφηση φαρμάκων, η λογική ότι η υγεία είναι εμπόρευμα έγινε σύνθημα για χρυσές δουλειές.
Πόσο διήρκησαν τα γυρίσματα του ντοκιμαντέρ και ποιες δυσκολίες συνάντησες ;
Τα γυρίσματα έγιναν από τον Μάιο μέχρι τον Ιούλιο του 2014. Η παραγωγή είχε πολύ συγκεκριμένο, μικρό προϋπολογισμό. Επίσης, από την αρχή οι δυσκολίες είχαν να κάνουν πρώτα από όλα με το στάδιο της προετοιμασίας του ντοκιμαντέρ, όπου όλα ήταν καινούργια για μένα κι έπρεπε να μαθαίνω καθώς προχωράω.
Στην πορεία προέκυπταν εμπόδια κυρίως από την έλλειψη πλάνων που να δένουν την αφήγηση. Ωστόσο, σε έναν βαθμό αυτό καλύφθηκε με πλάνα από τη δημοτική τηλεόραση Θεσσαλονίκης που μου τα παραχώρησε κι έτσι έγινε συμπαραγωγός. Ευτυχώς που υπάρχει και το κανάλι της Βουλής, το μοναδικό που μπορούσα να πάρω δωρεάν εικόνα. Αυτό δεν είναι αυτονόητο γιατί όταν ζήτησα από τη ΝΕΡΙΤ πλάνα αρχείου από τις αρχές της δεκαετίας του ’80, έμαθα ότι αυτά κοστίζουν 700 ευρώ από το πρώτο λεπτό! Όταν απευθήνθηκα σε ιδιωτικά κανάλια για ζητήσω άδεια χρήσης για βιντεάκια με θέματα που ήθελα, μου απάντησαν ευγενικά ότι “η πολιτική του καναλιού δεν το επιτρέπει”.
Ποια είναι η συναισθηματική και ποια η επαγγελματική σου εμπλοκή με το θέμα;
Καλύπτοντας μέσα από το ιατρικό ρεπορτάζ την κατάρρευση σε ό,τι είχε απομείνει από τις δημόσιες υπηρεσίες του ΕΣΥ και του παλιού ΙΚΑ αισθάνθηκα ότι οφείλω να το καταγράψω, να κάνω τη δουλειά μου. Το ντοκιμαντέρ είναι ένας τρόπος έκφρασης που δίνει τη δυνατότητα μεγέθυνσης πάνω στα “ψιλά γράμματα” των δανειακών συμβάσεων και των μνημονιακών πολιτικών.
Πες μας δυο λόγια για τους πρωταγωνιστές του ντοκιμαντέρ σου (ασθενείς και γιατροί) με ποια κριτήρια έγινε η επιλογή τους;
Όλοι οι υγειονομικοί που μιλούν στο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν σ αυτή την ιστορική διαδρομή των τριών δεκαετιών, σε διαφορετική στιγμή και από διαφορετικές θέσεις μέσα στο δημόσιο σύστημα. Οι περισσότεροι ασθενείς συνδέονται με το Κοινωνικό Ιατρείο Αλληλεγγύης και κάποιοι άλλοι με νοσοκομεία που η επιλογή τους έγινε τυχαία.
Για την επανασύσταση του ΕΣΥ χρειάζονται μόνο κονδύλια;
Μόνο κονδύλια όχι, αλλά χρειάζεται σταθερή και δημόσια χρηματοδότηση. Χρειάζεται επίσης να πειστούν να επιστρέψουν οι νέοι γιατροί που φεύγουν για να το στελεχώσουν. Ενδεχομένως, εάν συμβεί αυτό, τότε μπορεί να αποκτήσει ενδιαφέρον μια συζήτηση για το τι χρειάζεται για να επανασυσταθεί το ΕΣΥ.