Υπάρχει ένα βουητό σε αυτό το δάσος που δεν έχει καμία σχέση με τα πεύκα. Είναι χαμηλό, συνεχές, σχεδόν βιομηχανικό. Προέρχεται από τον σταθμό συμπίεσης που ωθεί το φυσικό αέριο του Αζερμπαϊτζάν μέσα στο ιταλικό δίκτυο. Βρισκόμαστε στην Απουλία, στις ακτές της Αδριατικής του Salento: San Foca, Melendugno, το σημείο όπου ο Νότιος Διάδρομος του Φυσικού Αερίου αγγίζει τη γη για πρώτη φορά στην Ευρώπη. Εδώ έζησαν οι Μεσσάπιοι, από δω πέρασαν και οι Βυζαντινοί. Αλλά εκείνη η ιστορία δεν προετοίμασε κανέναν για αυτόν τον θόρυβο. Τις πιο καθαρές μέρες, στον ορίζοντα διακρίνεται η Αλβανία.

Στο κινητό μου φτάνει ένα βίντεο από εκείνη ακριβώς την ακτή: χιλιάδες άνθρωποι διαμαρτύρονται ενάντια σε ένα πολυτελές θέρετρο που συνδέεται με την οικογένεια Τραμπ στο νησί Sazan (πρώην σοβιετική βάση χημικών όπλων, τώρα καταφύγιο φλαμίνγκο), φωνάζοντας «Η Αλβανία δεν πωλείται». Δεν είναι απλώς μια ηχώ στο παρόν. Είναι το πεπρωμένο που επαναλαμβάνεται σε κάθε «ζώνη θυσίας», από τη μία ακτή στην άλλη της ίδιας θάλασσας, είτε έχουν περάσει ογδόντα χρόνια είτε δύο εβδομάδες.

Εν τω μεταξύ, η ανάγκη κατασκευάζεται αλλού. Ο Μάριο Ντράγκι, ως πρωθυπουργός, ρώτησε τους δημοσιογράφους στις 6 Απριλίου 2022: «Προτιμούμε την ειρήνη ή το κλιματιστικό αναμμένο;» Με αυτό το ερώτημα, μετέτρεπε μια γεωπολιτική απόφαση σε οικιακή υπόθεση. Το κλιματιστικό μπαίνει στην πρόταση ως γεγονός, όχι ως επιλογή: ήταν ήδη εκεί, ήταν ήδη αναμμένο, ήταν ήδη απαραίτητο. Δεν συζητάμε για το αν θα το έχουμε, συζητάμε μόνο για το τι είμαστε διατεθειμένοι να θυσιάσουμε για να το διατηρούμε αναμμένο. Η ανάγκη δεν προκύπτει, κατασκευάζεται και αυτό που κατασκευάζεται δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση. Έκτοτε, αυτή η ερώτηση, έχει κολλήσει πάνω μου, σαν πέτρα στο παπούτσι μου.

SAN FOCA

Εκεί φτάνει, από τον πυθμένα της Αδριατικής, ο TAP (Trans Adriatic Pipeline), ο αγωγός που μεταφέρει το αέριο από το Shah Deniz, του Αζερμπαϊτζάν, στο εθνικό ιταλικό δίκτυο, στον «Νότιο Διάδρομο Φυσικού Αερίου» που σχεδίασαν οι Βρυξέλλες και το Μπακού, ο οποίος, μόλις φτάσει στην ξηρά, γίνεται τοπική υπόθεση, με ελαιόδεντρα να μεταφυτεύονται και ένα δάσος να περιφρουρείται για χρόνια από το κίνημα NoTAP.

Όταν μια υποδομή χαρακτηρίζεται ως «κρίσιμη», κάτι αλλάζει στη νομική ορολογία: ένας αποκλεισμός, μια πικετοφορία, μια πορεία διαμαρτυρίας δεν αποτελούν, πλέον, διαφωνία, αλλά κάποια «τρωτά σημεία» που η εξουσία πρέπει να «διαχειριστεί». Πρόσφατα ρεπορτάζ περιγράφουν αυξημένη επιτήρηση γύρω από τον αγωγό TAP – περιπολίες, κάμερες, φάκελοι – και μαζί με αυτήν, αυξάνεται και ο αριθμός εκείνων που καταλήγουν εντός μιας περιμέτρου κινδύνου, που έχει σχεδιαστεί για αγωγούς φυσικού αερίου, όχι για ανθρώπους.

ΕΞΕΓΕΡΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΚΑΝΟΥΝ ΘΟΡΥΒΟ

Για να κατανοήσουμε αυτόν τον  μηχανισμό, πρέπει να γυρίσουμε πίσω. Πέρασα εβδομάδες στα Κρατικά Αρχεία του Μπάρι μελετώντας προσεκτικά ένα αρχείο του 1942: την εξέγερση του Monteleone της Απουλίας, στην επαρχία της Foggia, την οποία ανασυνέθεσε ο Vito Antonio Leuzzi στο βιβλίο του «Donne Contro la Guerra» (2016). Μια ομάδα γυναικών, συζύγων και μητέρων ανδρών που βρίσκονταν στο μέτωπο, μπλόκαρε την αναγκαστική κατάσχεση των σιτηρών που είχε διατάξει το καθεστώς εν μέσω πολέμου. Ήθελαν να φάνε και το εξέφραζαν με το σώμα τους, στους δρόμους. Η απάντηση του κράτους ήταν ένα νομικό τέχνασμα, μια εγκληματική κατηγορία προσαρμοσμένη έτσι ώστε να μην μπορεί να χαρακτηριστεί ως πολιτική πράξη. Οι γυναίκες του Monteleone δεν έχουν μείνει στην ιστορία ως επαναστάτριες, αλλά ως μια ανωμαλία που έπρεπε να αρχειοθετηθεί.  Και τις βρήκα στα αρχεία, αρχειοθετημένες όλες μαζί, σχεδόν τόσο ανώνυμες όσο και το χαρτί που τις περιέχει.

Το ίδιο μοτίβο επανεμφανίζεται στις καταλήψεις του Arneo. Μεταξύ του Δεκεμβρίου 1949 και του Ιανουαρίου 1950, χιλιάδες εργάτες του Salento κατέλαβαν τα λατιφούντια μεταξύ του Nardò, Copertino και Veglie. 40.000 ακαλλιέργητα εκτάρια ανήκαν σε 81 οικογένειες, ενώ 20.000 εργάτες ζούσαν σε απόλυτη φτώχεια με μια ανεργία που ξεπερνούσε το 50%, και για να ξεφύγουν από τους ελέγχους, μετακινούνταν τη νύχτα με ποδήλατα. Ο υπουργός εσωτερικών Scelba ανέπτυξε χιλιάδες ένοπλους άνδρες, ακόμη και στρατιωτικά αεροσκάφη. Στις 14 Φεβρουαρίου 1950, η αστυνομία άνοιξε πυρ. Αυτές οι εκτάσεις απέχουν μόλις λίγα χιλιόμετρα από το Melendugno, το San Foca και το δάσος που το κίνημα NoTAP υπερασπίζεται εδώ και χρόνια. Κάθε φορά, ο ίδιος μηχανισμός: η άρνηση της τοπικής κοινότητας γίνεται «διασάλευση της δημόσιας τάξης», και η «διασάλευση της δημόσιας τάξης» δικαιολογεί όχι μόνο τη βία, αλλά και τη λήθη. Πολύ λίγες από αυτές τις εξεγέρσεις έχουν καταγραφεί στη δημόσια μνήμη.

Η ΙΔΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ, ΣΗΜΕΡΑ

Μεταξύ του Monteleone και του San Foca, μεσολαβούν σχεδόν τριακόσια χιλιόμετρα και ογδόντα χρόνια απόστασης, δύο διαφορετικές Απουλίες: το Tavoliere delle Puglie (ο σιτοβολώνας της Ιταλίας) και το Salento των ελαιόδεντρων. Δεν είναι η ίδια γη, είναι η ίδια γραμματική της εξουσίας. Το δάσος του San Foca, οι διώξεις, οι εντολές απομάκρυνσης, οι δίκες για τους αποκλεισμούς των δρόμων ανταποκρίνονται στη λογική που δίκασε τις γυναίκες του σιταριού. Όποιος διακόπτει την κυκλοφορία ενός πόρου – τότε σιτάρι και σήμερα φυσικό αέριο – κατηγοριοπείται ως κίνδυνος, όχι ως πολιτικό υποκείμενο με δικαίωμα λόγου. Στην δικαστική αίθουσα- bunker του Lecce, σε μια αυθόρμητη δήλωση που δημοσιοποιήθηκε από το κίνημα NoTAP, ένας ακτιβιστής εξήγησε γιατί συνέχιζε να φωτογραφίζεται σε απαγορευμένους χώρους αντί να κρύβεται: όχι από περιφρόνηση, αλλά λόγω μιας ηθικής επιταγής που δεν ένιωθε την ανάγκη να αιτιολογήσει ενώπιον ενός δικαστή. Το μόνο του παράπονο που ήταν ότι δεν είχε κάνει αρκετά. Ογδόντα χρόνια πριν, στο Monteleone, ούτε οι γυναίκες είχαν κρυφτεί.

ΟΥΤΕ ΕΔΩ, ΟΥΤΕ ΑΛΛΟΥ

Η κριτική του κινήματος NoTAP άγγιξε και τα κόστη. Τον Μάιο του 2022, με βάση τα στοιχεία της Τελωνειακής Υπηρεσίας, αποκαλύφθηκε ότι το αέριο του Αζερμπαϊτζάν της TAP κόστιζε τρεις φορές περισσότερο από αυτό που εισάγεται από τη Νορβηγία ή την Αλγερία, μια επιβάρυνση που θα παραμείνει στον λογαριασμό για είκοσι πέντε χρόνια, όσο δηλαδή διαρκούν οι υπογεγραμμένες συμβάσεις. Το νήμα που συνδέει αυτούς τους αριθμούς με το Μπακού είναι το ίδιο που ισχυρίζεται το κίνημα στην καμπάνια του «Ούτε εδώ, ούτε αλλού»: όσοι διαμαρτύρονται εδώ καταλήγουν να πληρώνουν δύο φορές. Υπάρχει όμως και μια άλλη σύνδεση που αποκάλυψε το άρθρο της Linda Maggiori στην εφημερίδα L’Indipendente τον Ιανουάριο του 2026: η SOCAR, η κρατική εταιρεία ορυκτών καυσίμων του Αζερμπαϊτζάν που διαχειρίζεται το αέριο της TAP, θα αγοράσει το διυλιστήριο API στη Falconara Marittima για τρία δισεκατομμύρια ευρώ, αποκτώντας έτσι τον έλεγχο ενός σημαντικού μέρους του ιδιωτικού ενεργειακού τομέα της Ιταλίας.

Το Αζερμπαϊτζάν, το οποίο δεν μπορούσε να καταδικαστεί από την Ευρώπη επειδή είναι ο εναλλακτικός -έναντι της Ρωσίας- προμηθευτής φυσικού αερίου, χρησιμοποιούσε τα όπλα που πωλούνταν από τις Beretta και Leonardo στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, προκαλώντας χιλιάδες θανάτους και μαζική έξοδο του αρμενικού πληθυσμού. Φυσικό αέριο από το Μπακού με αντάλλαγμα ιταλικά όπλα. Μια συμφωνία που συντηρεί τόσο τον αγωγό φυσικού αερίου όσο και το καθεστώς, και που καθιστά το San Foca έναν τερματικό σταθμό όχι μόνο ενεργειακού χαρακτήρα.

Στο δικαστικό μέτωπο, ο χρόνος κινείται αντίστροφα, και όχι τυχαία. Ένα διάταγμα ασφαλείας του 2019, το λεγόμενο «Salvini bis», αύξησε τις ποινές  έως και πέντε χρόνια για όσους προκαλούν φθορές σε περιουσιακά στοιχεία ή αντιστέκονται στις δυνάμεις της τάξεως στη διάρκεια μιας διαμαρτυρίας.

Το αναφέρει η Anna Di Ronco, ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Έσσεξ, σε μια έρευνα που δημοσιεύτηκε στο The Conversation, το 2021: η δίκη εναντίον εκατό σχεδόν ακτιβιστών της NoTAP, η οποία βασίστηκε, κυρίως, σε μαρτυρίες αστυνομικών, ολοκληρώθηκε σε μόλις επτά μήνες, με τις ποινές σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξάνονται από έξι μήνες σε πάνω από τρία χρόνια. Την ίδια περίοδο, η δίκη εναντίον της εταιρείας TAP για περιβαλλοντική καταστροφή αναβλήθηκε επανειλημμένα λόγω της πανδημίας. Το 2024, σύμφωνα με το L’ExtraTerrestre, η δίκη βρισκόταν ακόμη σε εξέλιξη με δεκαεννέα κατηγορούμενους και έναν δικαστή που είχε αλλάξει έξι φορές, ενώ ελλοχεύει ο κίνδυνος της παραγραφής πριν από την έκδοση της απόφασης. Είναι το ίδιο σενάριο που βρήκα στα αρχεία του Μπάρι. Η άδεια κατασκευής εκδίδεται γρήγορα, σχεδόν πάντα. Η αναγνώριση της ζημίας, αν γίνει, φτάνει πολύ αργά.

ΖΩΝΕΣ ΘΥΣΙΑΣ

Υπάρχει μια έκφραση που επανέρχεται συχνά σε αυτό το έργο: «ζώνες θυσίας» — είναι όρος που χρησιμοποιεί η ακαδημαϊκός Macarena Gómez-Barris για τα εδάφη, τα οποία αναγκάζονται να πληρώσουν το περιβαλλοντικό και κοινωνικό τίμημα του εξορυκτικού καπιταλισμού προς όφελος άλλων.

Μια έρευνα της εφημερίδας «Il Fatto Quotidiano» το 2020 υπολόγισε ότι η ΕΕ επέλεξε 149 έργα που αφορούν το φυσικό αέριο και τους σταθμούς επαναεριοποίησης, ενώ οι δικές της προβλέψεις δείχνουν μείωση της ζήτησης κατά 21% έως το 2030. Τα ορυκτά καύσιμα συνεχίζουν να χρηματοδοτούνται σαν να αποτελούν μέρος της ενεργειακής μετάβασης. Ο πολεοδόμος Keller Easterling αυτό το αποκαλεί «extrastatecraft», τον τρόπο, δηλαδή, με τον οποίο μια υποδομή παρουσιάζεται ως καθαρά τεχνικό ζήτημα για να αποφευχθεί η πολιτική συζήτηση.

Το 2011, ο TAP υποσχέθηκε την έγκριση της ΕΠΕ (Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων) εντός του τετάρτου τριμήνου του 2012.  Σχεδόν δεκατέσσερα χρόνια αργότερα, η εκδίκαση της υπόθεσης για την περιβαλλοντική καταστροφή βρίσκεται σε εκκρεμότητα. Η ανάγκη είχε μια πιο βολική ημερομηνία λήξεως από τη δικαιοσύνη. Υπάρχει επίσης μια ειρωνεία: το κλιματιστικό του Draghi, με τα καλοκαίρια όλο και πιο θανατηφόρα, κινδυνεύει τώρα να γίνει πραγματικά ζήτημα ζωής και θανάτου.  Όμως, είναι ακριβώς αυτό το αέριο που επηρεάζει το κλίμα, γεγονός που το καθιστά απαραίτητο.

ΜΙΑ ΑΝΟΙΧΤΗ ΕΡΩΤΗΣΗ

Το κλιματιστικό είναι ήδη αναμμένο, ο αγωγός έχει ήδη κατασκευαστεί και καθώς γράφω, τα εργοτάξια της Αδριατικής Γραμμής ανεβαίνουν τα Απέννινα Όρη από τη Sulmona προς την Bologna: 425 χιλιόμετρα, 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ, και, καθοδόν, έχουν κόψει δέντρα, έχουν διασχίσει σεισμικά ρήγματα, έχουν καταστρέψει μια νεκρόπολη της Εποχής του Χαλκού στο Colfiorito. «Προσπαθούμε να σταματήσουμε το έργο εδώ και τουλάχιστον 15 χρόνια», δήλωσε ο Mario Pizzola της επιτροπής No Hub της Gas Abruzzo στην Altreconomia. «Τα είχαμε, σχεδόν, καταφέρει, όταν η Snam (Società Nazionale Metanodotti)* έδωσε νέα ώθηση στο έργο, χρησιμοποιώντας τον πόλεμο στην Ουκρανία ως πρόσχημα».

ΠΟΙΟΣ ΔΟΥΛΕΥΕΙ ΑΥΤΗΝ ΤΗ ΓΗ

Όταν ο αγωγός TAP έφτασε στο San Foca, το 2017, ξεριζώθηκαν δεκάδες αιωνόβιες ελιές από κτήματα οικογενειών που βιοπορίζονταν από αυτές για γενιές, προκειμένου να ανοίξει ο δρόμος για τον αγωγό. Αλλά αυτοί που αντιτάχθηκαν στον αγωγό δεν ήταν απλώς ένα κίνημα αγροτών.

Η επιτροπή, που ιδρύθηκε στα τέλη του 2011, αποτελούνταν σε μεγάλο βαθμό από περιβαλλοντικές οργανώσεις και μεμονωμένους πολίτες, οι οποίοι είχαν ήδη πληγεί από χρόνια εργασίας στην Ilva, το εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας με καύση άνθρακα στο Cerano και το εργοστάσιο τσιμέντου στην Galatina.

Εξελίχθηκε σε κίνημα επειδή συνδέθηκε με άλλους τοπικούς αγώνες: το Κίνημα της Ελιάς, που δημιουργήθηκε ενάντια στις εκριζώσεις  των δέντρων λόγω της  Xylella**, και μια επιτροπή μητέρων που συμμετείχε στη διαμαρτυρία.

Όχι μόνο όσοι δουλεύουν αυτή τη γη, λοιπόν, αλλά και όσοι απλώς ζουν σε αυτήν, μέσα σε μια λογική που αποφασίζεται αλλού, στις Βρυξέλλες, στο Μπακού, σε ένα διοικητικό συμβούλιο, το οποίο σπανίως αισθάνεται την ανάγκη να εξηγήσει γιατί αξίζει τον κόπο να ρημάξουν αυτοί οι τόποι.

Η γραμμή δεν σταματάει στο San Foca. Ανεβαίνει, αλλά όχι μέχρι τις Βρυξέλλες.

* Είναι η μεγαλύτερη εταιρεία διαχείρισης υποδομών φυσικού αερίου στην Ιταλία και από τις κορυφαίες στην Ευρώπη.

** Xylella fastidiosa: είναι ένα καταστροφικό φυτοπαθογόνο βακτήριο που προσβάλει τα αγγεία του ξύλου των φυτών και προκαλεί το θάνατό τους. Στην Ιταλία εντοπίστηκε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 2013 στην περιοχή της Απουλίας (συγκεκριμένα στο Σαλέντο) και έκτοτε έχει καταστρέψει εκατομμύρια ελαιόδεντρα, αποτελώντας τον κυριότερο βιολογικό εχθρό της ελιάς.

πηγή: www.laterratrema.org

Το άρθρο Το San Foca δεν φαίνεται από τις Βρυξέλλες. Της Elettra Gotti εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Το δόγμα του «φθηνού Γερμανισμού».

Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, το Βερολίνο – με αποκορύφωμα τη διακυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ – λειτούργησε με βάση το δόγμα Wandel durch handel (αλλαγή μέσω του εμπορίου). Η θεωρία ήταν απλή και καθησυχαστική: αν δέσμευαν οικονομικά τη Ρωσία μέσω των αγωγών, η Μόσχα δεν θα ρίσκαρε ποτέ μια σύγκρουση με τον καλύτερο πελάτη της.

Πίσω όμως από το ευγενές προπέτασμα καπνού της «ειρηνικής συνύπαρξης», κρυβόταν ένας στενά εθνικός, σχεδόν επαρχιώτικος οικονομικός εγωισμός. Η Γερμανία επιδίωξε να εξασφαλίσει ένα μόνιμο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τη δική της βαριά βιομηχανία, βασιζόμενη στο φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο.

Για να προστατεύσει αυτό το μοντέλο, το Βερολίνο υιοθέτησε μια βαθιά αντι-ευρωπαϊκή στάση. Αφενός, τορπίλισε κάθε προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία μιας κοινής, ενοποιημένης αγοράς ενέργειας και κοινών αποθεμάτων ασφαλείας. Και αφετέρου, αγνόησε επιδεικτικά τις δραματικές προειδοποιήσεις των Ευρωπαίων συμμάχων της – κυρίως της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής – ότι ο αγωγός Nord Stream 2 αποτελούσε μια γεωπολιτική θηλιά στον λαιμό της Ανατολικής Ευρώπης.

Όταν η Μέρκελ αποφάσισε το 2011 την κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας (ως μια κίνηση για να απορροφήσει τους κραδασμούς από το ατύχημα στη Φουκουσίμα και για να αποκλείσει την υπερβολική ενίσχυση των Πράσινων), το κενό στο ηλεκτρικό δίκτυο δεν καλύφθηκε από τον ήλιο και τον άνεμο. Καλύφθηκε από τις στρόφιγγες της Gazprom. Το ρωσικό αέριο βαφτίστηκε «πράσινο καύσιμο-γέφυρα», και η Γερμανία παρέδωσε τα κλειδιά της ενεργειακής της ασφάλειας στο Κρεμλίνο.

Την ίδια περίοδο, η κυβέρνηση της Άνγκελα Μέρκελ επέβαλε στην ευρωπαϊκή περιφέρεια (και κυρίως στην Ελλάδα) το δόγμα της άγριας λιτότητας για να προστατεύσει τις γερμανικές τράπεζες που είχαν εκτεθεί στα τοξικά προϊόντα της αμερικανικής οικονομικής κρίσης του 2008. Την ίδια ακριβώς στιγμή που το Βερολίνο κουνούσε το δάχτυλο στον ευρωπαϊκό Νότο για «δημοσιονομική πειθαρχία», η ίδια η Γερμανία παραβίαζε κάθε κανόνα στρατηγικής πειθαρχίας, υπογράφοντας την ενεργειακή της παράδοση στη Ρωσία.

Η ιδεολογική παγίδα των Πράσινων

Η τραγική ειρωνεία της ιστορίας γράφτηκε στα τέλη του 2021, όταν το κόμμα των Πράσινων συμφώνησε να ενταχθεί στην κυβέρνηση συνασπισμού. Έχοντας χτίσει την ταυτότητά τους για δεκαετίες πάνω στον αντιπυρηνικό αγώνα και την προστασία του περιβάλλοντος, οι Πράσινοι βρέθηκαν να διαχειρίζονται τα συντρίμμια της πολιτικής των συντηρητικών προκατόχων τους.

Αντιμέτωποι με τη σκληρή πραγματικότητα της ρωσικής εισβολής το 2022, οι Πράσινοι οδηγήθηκαν σε μια σειρά από αντιφατικές αποφάσεις. Για να μην παγώσουν οι γερμανικές πόλεις, ο πράσινος Υπουργός Οικονομίας, Ρόμπερτ Χάμπεκ, αναγκάστηκε να υπογράψει την επαναλειτουργία εξαιρετικά ρυπογόνων εργοστασίων λιγνίτη, ενώ αναγκάστηκε να περιοδεύσει στη Μέση Ανατολή και τις ΗΠΑ για να εξασφαλίσει και υγροποιημένο φυσικό αέριο.

Από τη Μόσχα στο Τέξας

Το αποτέλεσμα αυτής της συνδυασμένης αποτυχίας ήταν η πλήρης απώλεια της ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας. Οι ΗΠΑ, λειτουργώντας ως επιθετικός γεωπολιτικός παίκτης, εκμεταλλεύτηκαν το ευρωπαϊκό κενό. Προώθησαν το δικό τους LNG (σε τιμές πολλαπλάσιες από αυτές της εγχώριας αμερικανικής αγοράς) και, μέσω του νόμου Inflation Reduction Act (IRA), άρχισαν να απορροφούν τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες που αναζητούσαν φθηνότερο ενεργειακό κόστος στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.

Η Ευρώπη δεν έπεσε θύμα μιας άμεσα «εχθρικής ενέργειας» των ΗΠΑ, αλλά κυρίως της δικής της άρνησης να ωριμάσει πολιτικά. Η γερμανική συντηρητική ελίτ πίστεψε ότι μπορούσε να απολαμβάνει τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης (φθηνή ρωσική ενέργεια, αμερικανική στρατιωτική προστασία, κινεζικές αγορές) χωρίς να αναλαμβάνει το γεωπολιτικό κόστος της ισχύος.

Αρνούμενο να επενδύσει σε μια πραγματικά κοινή ευρωπαϊκή εξωτερική και ενεργειακή πολιτική, το Βερολίνο παρέσυρε ολόκληρη την ΕΕ σε μια βίαιη προσαρμογή. Η Ευρώπη πλήρωσε και συνεχίζει να πληρώνει το τίμημα αυτής της «επαρχιώτικης» λογικής, έχοντας απλώς αντικαταστήσει την εξάρτησή της από τους αγωγούς του Πούτιν με την εξάρτηση από τα δεξαμενόπλοια του Τέξας.

Υπάρχει εναλλακτική για μια άλλη Ευρώπη

Όσο η Ευρώπη αρνείται να γίνει ενεργειακά αυτόνομη, θα παραμένει έρμαιο των γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Ταυτόχρονα, η απάντηση στην ανασφάλεια δεν μπορεί να είναι ο τυφλός και πανάκριβος στρατιωτικός επανεξοπλισμός της ηπείρου, ο οποίος αφαιρεί πολύτιμους πόρους από την κοινωνική συνοχή και την κλιματική δράση. Η πραγματική, βιώσιμη ασφάλεια για την Ευρώπη δεν χτίζεται με νέα οπλικά συστήματα, ούτε με την επιστροφή στο επικίνδυνο λόμπι της πυρηνικής ενέργειας.

Η αληθινή αυτοδυναμία της Ευρώπης είναι πράσινη και ειρηνική. Σημαίνει 100% καθαρές, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ήλιο, άνεμο, γεωθερμία), ριζική εξοικονόμηση, ενεργειακή δημοκρατία με αποκεντρωμένα δίκτυα και ισχυρούς ευρωπαϊκούς θεσμούς που θα προστατεύουν τους πολίτες από την αισχροκέρδεια των αγορών.

Μόνο αν αποσυνδεθούμε οριστικά από τη γεωπολιτική των ορυκτών καυσίμων και των εξοπλισμών θα μπορέσουμε να οικοδομήσουμε μια Ευρώπη αυτόνομη, δημοκρατική και πραγματικά ελεύθερη.

Είναι ρεαλιστική μια τέτοια προοπτική;

Υπάρχουν τρία τεράστια εμπόδια που κάνουν αυτή την πράσινη, ειρηνική αυτοδυναμία να μοιάζει με ουτοπία στην παρούσα φάση:

• -Το πρόβλημα της «αποθήκευσης» και του δικτύου:Ο ήλιος και ο άνεμος είναι στοχαστικές πηγές (δεν φυσάει πάντα, δεν έχει πάντα λιακάδα). Χωρίς πυρηνικά και χωρίς φυσικό αέριο, χρειαζόμαστε γιγαντιαίες, πανάκριβες υποδομές αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες υδρογόνου, αντλησιοταμίευση) που η Ευρώπη δεν διαθέτει ακόμα σε κλίμακα.
• -Η νέα εξάρτηση από την Κίνα:Για να φτιάξουμε ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά και μπαταρίες, χρειαζόμαστε σπάνιες γαίες και μέταλλα (λίθιο, κοβάλτιο). Αυτή τη στιγμή, η Κίνα ελέγχει το 70-90% της παγκόσμιας επεξεργασίας αυτών των υλικών. Άρα, φεύγοντας από το αέριο των ΗΠΑ και της Ρωσίας, κινδυνεύουμε να πέσουμε στην πράσινη εξάρτηση του Πεκίνου.
• -Η γεωπολιτική απειλή:Με έναν πόλεμο σε ευρωπαϊκό έδαφος (Ουκρανία) και την αστάθεια στη Μέση Ανατολή, η ιδέα μιας Ευρώπης χωρίς ισχυρούς στρατιωτικούς εξοπλισμούς φαντάζει επικίνδυνη για το μεγαλύτερο μέρος του πολιτικού συστήματος. Η Realpolitik επιβάλλει άμυνα, και η άμυνα κοστίζει δισεκατομμύρια.

Από την άλλη, η οπτική της πολιτικής οικολογίας έχει ένα ακλόνητο επιχείρημα: το σημερινό μοντέλο απλώς δεν είναι βιώσιμο. Η κλιματική κρίση δεν είναι θεωρητική. Το κόστος από τις πλημμύρες, τους καύσωνες και την ξηρασία στην Ευρώπη κοστίζει ήδη δισεκατομμύρια κάθε χρόνο. Το να συνεχίζουμε να καίμε ορυκτά καύσιμα (έστω και αμερικανικό LNG) είναι οικονομική και περιβαλλοντική αυτοκτονία. Το να χτιστεί ένα νέο πυρηνικό εργοστάσιο στην Ευρώπη παίρνει πλέον 15-20 χρόνια και κοστίζει αστρονομικά ποσά (όπως φάνηκε από τα πρόσφατα έργα στη Γαλλία και τη Φινλανδία). Ακόμη και αν αφήσουμε κατά μέρος τις περιβαλλοντικές αντιρρήσεις, θα διαπιστώσουμε ότι δεν μας φτάνει ούτε ο χρόνος για να βασιστούμε εκεί. Τελικά, ένας κεντρικός αγωγός ή ένα πυρηνικό εργοστάσιο είναι εύκολοι στόχοι σε έναν πόλεμο ή σε ένα σαμποτάζ (όπως είδαμε στον Nord Stream). Αντίθετα, 5 εκατομμύρια στέγες με φωτοβολταϊκά, διάσπαρτα αιολικά πάρκα και τοπικές ενεργειακές κοινότητες δεν μπορούν να καταστραφούν με ένα χτύπημα. Αυτή είναι η πραγματική αμυντική θωράκιση.

Συμπέρασμα

Μια τέτοια προοπτική είναι ρεαλιστική μόνο αν η Ευρώπη αποφασίσει να λειτουργήσει ως Ομοσπονδία και όχι ως 27 διαφορετικά μαγαζιά.

Αν δημιουργηθεί ένα κοινό ευρωπαϊκό δίκτυο (όπου ο ήλιος του ευρωπαϊκού Νότου θα τροφοδοτεί τον χειμώνα του Βορρά και οι άνεμοι της Βόρειας Θάλασσας θα στηρίζουν τον Νότο), αν επενδύσουμε μαζικά στην εγχώρια ανακύκλωση μετάλλων και στην εξοικονόμηση ενέργειας, τότε ναι, είναι εφικτό.

Δεν είναι ζήτημα ουτοπίας, αλλά πολιτικής βούλησης. Αν η ΕΕ συνεχίσει να ξοδεύει τα λεφτά της σε επιδοτήσεις ορυκτών καυσίμων και σε σπασμωδικούς εξοπλισμούς χωρίς κοινή ευρωπαϊκή στρατηγική, τότε απλώς θα αγοράσει λίγο ακόμα χρόνο, παραμένοντας ο αδύναμος παίκτης του πλανήτη.

Το άρθρο Η γεωπολιτική της ψευδαίσθησης: Πώς ο γερμανικός συντηρητισμός παγίδευσε την Ευρώπη και τους Πράσινους εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Ο Άρειος Πάγος έχει εκδικάσει τις τρεις συλλογικές αγωγές των δανειοληπτών σε ελβετικό φράγκο τον περασμένο Δεκέμβριο ενώ ο Σύλλογος Δανειοληπτών Ελβετικού Φράγκου έχει προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο, ζητώντας την αποστολή προδικαστικού ερωτήματος στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, με αντικείμενο την κρίση του αν η ρήτρα ισοτιμίας είναι καταχρηστική και άκυρη.

Σύμφωνα με ανακοίνωση της Επιτροπής Πρωτοβουλίας Δανειοληπτών Ελβετικού Φράγκου «Συσπείρωση & Δράση», οι παρεμβάσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ηράκλειο και Ρόδο εστιάζουν σε ζητήματα που αφορούν νομοθετικές ρυθμίσεις, πλειστηριασμούς και διαδικασίες ρύθμισης των δανείων που δόθηκαν την εποχή της οικονομικής κρίσης.

Τις σημερινές κινητοποιήσεις στήριξαν και οι δανειολήπτες του Νόμου Κατσέλη καθώς και ο ΙΝΚΑ με αίτημα να προστατευτεί η πρώτη κατοικία και το δικαίωμα στη ρύθμιση καθώς και να σταματήσουν οι πλειστηριασμοί και οι κατασχέσεις.

Όσον αφορά την υπόθεση των δανειοληπτών ελβετικού φράγκου, την περίοδο 2004–2008 χορηγήθηκαν συνολικά 57.000 δάνεια σε ελβετικό φράγκο, συνολικής αξίας 14,1 δισ. CHF, σε μια εποχή που η ισοτιμία ευρώ/φράγκου ήταν ευνοϊκή ενώ στη συνέχεια άλλαξε με το ελβετικό φράγκο να εκτινάσσεται στα ύψη. Αποτέλεσμα αυτού ήταν οι δανειολήπτες να χρωστούν αυτή τη στιγμή σχεδόν το σύνολο του δανείου ενώ μετά από τόσα χρόνια στην πραγματικότητα το έχουν αποπληρώσει. Τη συνθήκη αυτή τη χαρακτηρίζουν απάτη και έλλειψη ενημέρωσης ενώ παράλληλα ζητούν να τους αναγνωριστεί το καταβληθέν ποσό σε ευρώ.

Τον Φεβρουάριο η κυβέρνηση με τροπολογία προχώρησε σε ρύθμιση για δάνεια σε ελβετικό φράγκο  που επιτρέπει τη μετατροπή της οφειλής σε ευρώ με ευνοϊκότερη ισοτιμία σταθεροποιώντας τη δόση. Η «έκπτωση» που προβλέπεται κυμαίνεται από 15% έως 50%, ανάλογα με την περίπτωση (εισοδηματικά κριτήρια κ.ά). Ωστόσο, η μετατροπή γίνεται με βάση την τρέχουσα ισοτιμία. Το ελβετικό φράγκο παραμένει κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα έναντι του ευρώ. Ο Σύλλογος Δανειοληπτών έχει ήδη ασκήσει κριτική στη ρύθμιση επισημαίνοντας ότι «δεν είναι λύση για τους δανειολήπτες, αλλά για τις τράπεζες».

«Η τροπολογία του 2025 πέρασε σε μία μέρα, χωρίς διάλογο, αγνοώντας πλήρως τους δανειολήπτες. Νομιμοποιεί την εξαπάτηση, πιέζει για παραίτηση από δικαιώματα, αφήνει απροστάτευτους τους “κόκκινους” δανειολήπτες και προσφέρει μια ψεύτικη εικόνα “ελάφρυνσης”»  αναφέρει η Επιτροπή Πρωτοβουλίας Δανειοληπτών «Συσπείρωση & Δράση».

«Περιμένουμε την απόφαση του Αρείου Πάγου, κοντεύουμε πέντε μήνες τώρα, εκτός αν στείλει προδικαστικό ερώτημα στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, το οποίο οφείλει να το στείλει» σημείωσε μιλώντας στο alterthess ο Νίκος Τερεκίδης εκ μέρους του Συλλόγου Δανειοληπτών.

Όσον αφορά τη ρύθμιση της κυβέρνησης, ο ίδιος τη χαρακτήρισε «τουλάχιστον αστεία» υπενθυμίζοντας την απορριπτική στάση του Συλλόγου Δανειοληπτών. «Η ρύθμιση αυτή  ζητά από τους δανειολήπτες να ξαναπληρώσουν το δάνειό τους από την αρχή, να ξεχάσουν τι έδωσαν είκοσι χρόνια που αν τα υπολογίσει κανείς κατά 99% έχει ξεχρεώσει το δάνειο. Και σου λένε θα πρέπει να πληρώνεις άλλα είκοσι χρόνια» σημείωσε.

Σε αντίθεση με όσα δημοσιεύουν στα διάφορα ΜΜΕ οι τράπεζες ότι δήθεν τη ρύθμιση έχουν ακολουθήσει 4-5.000 δανειολήπτες, ο ίδιος αναφέρει ότι πρόκειται απλά για ερωτήσεις δανειοληπτών σχετικά με το σε ποια κατηγορία ανήκουν. «Αυτοί που έχουν προχωρήσει στη ρύθμιση είναι μόνο αυτοί που είναι κοντά στο να το ξεπληρώσουν κερδίζοντας ένα 15-20%. Ωστόσο με τη ρύθμιση αυτή υποχρεώνεσαι σε παραίτηση από δικαστικές διεκδικήσεις ενώ αν δεν ακολουθηθεί πλήρως η καταβολή των δόσεων επιστρέφεις ξανά στην αρχή».

«Έβαλαν εισοδηματικά κριτήρια, περιουσιακά στοιχεία. Δεν μπαίνει κανείς σε καλή ρύθμιση, οι περισσότεροι βρισκόμαστε στο 15% πάνω στην ισοτιμία που τρέχει αυτή τη στιγμή. Από τότε που βγήκε αυτή η ρύθμιση το ελβετικό φράγκο έχει ανατιμηθεί ακόμη 15%» πρόσθσε.

Σχετικά με την ίδια την υπόθεση ο Νίκος Τερεκίδης έφερε ένα παράδειγμα για το τι συνιστούσαν τα δάνεια αυτά: «Πάει κάποιος και αγοράζει από ένα υφασματάδικο ένα καμένο πανί που έχει ξαναραφτεί και δεν φαίνεται η βλάβη που έχει υποστεί. Δεν το γνωρίζει ο πελάτης καθώς βρίσκεται δίπλα σε μια επώνυμο ρούχο. Του έχουν βάλει καλή τιμή για να πουληθεί ευκολότερα. Ο πελάτης που θα το πάρει είναι αυτός που δε μπορεί να πάρει το επώνυμο ρούχο. Έτσι ήμασταν και εμείς μπορούσαμε τότε μόνο αυτή τη δόση να πληρώσουμε. Εμείς ζητούσαμε στεγαστικό δάνειο και οι τράπεζες μας έδωσαν ένα επενδυτικό προϊόν που το προωθούσαν σαν στεγαστικό. Θα πει ο κόσμος “δε ρωτήσατε”. Τότε έλεγαν με σιγουριά “δεν πρόκειται να αλλάξει το ελβετικό”».

Τα εθνικά δικαστήρια 13  χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν κρίνει καταχρηστικούς τους όρους τέτοιων δανείων. Αντίθετα στην Ελλάδα, ο Άρειος Πάγος έχει απορρίψει τη μία από τις τέσσερις συλλογικές αγωγές των δανειοληπτών.

«Δεκατρείς χώρες σε όλη την Ευρώπη Ισλανδία, Γαλλία, Βουλγαρία Κροατία, Ουγγαρία, Γερμανία, Ρουμανία, Ιταλία, Ισπανία, Σλοβενία, Κύπρος Πολωνία και Αυστρία έχουν λύσει το πρόβλημα είτε νομοθετικά είτε ο δικός τους Άρειος Πάγος έδωσε λύση. Στη Γαλλία η μεγαλύτερη τράπεζα επέστρεψε χρήματα πίσω. Η μόνη χώρα που παιδευόμαστε ακόμη είμαστε εμείς.  Ελπίζουμε ο Άρειος Πάγος να μετατρέψει τα δάνεια σε ευρώ με τη τιμή που πήραμε. Δε ζητάμε να μη πληρώσουμε, ζητάμε να αναγνωριστεί πόσα έχουμε πληρώσει» κατέληξε ο δανειολήπτης.

Ο Σύλλογος Δανειοληπτών (ΣΥ.ΔΑ.ΝΕΦ) διαμαρτυρόμενος για τη μη προώθηση προδικαστικού ερωτήματος στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έχει κάνει ήδη καταγγελία στην Κομισιόν.

Το άρθρο Δανειολήπτες ελβετικού φράγκου: «Δε ζητάμε να μη πληρώσουμε, ζητάμε να αναγνωριστεί πόσα έχουμε πληρώσει» εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Η αποδοχή από τον «πολιτικό κι επιχειρηματικό κόσμο» της πόλης ήταν ενθουσιώδης. Ο Δήμαρχός μας, για παράδειγμα, χαρακτήρισε τις πολυκατοικίες της DIMAND «αναγέννηση» και «ορόσημο για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών», «φωτεινό σημείο αναφοράς για την επόμενη ημέρα της πόλης», «επανασύσταση» της δυτικής Θεσσαλονίκης. Στο ίδιο κλίμα, ο Μητροπολίτης υποστήριξε ότι με το εν λόγω έργο θα αποκατασταθεί το «αρχαίον κάλλος» της περιοχής.

Πως θα μοιάζει το «φωτεινό σημείο»

Σύμφωνα λοιπόν με το masterplan, η αναγέννηση του αρχαίου κάλους, θα περιλαμβάνει:

-Την οικοδόμηση ενός νέου κτηρίου 96 κατοικιών πολυτελείας, ύψους 9 ορόφων κι επιφάνειας 19.800 τ.μ.

-Την οικοδόμηση ενός επίσης νέου πεντάστερου ξενοδοχείου, 153 δωματίων, επτά ορόφων κι επιφάνειας 11.250 τ.μ.

-Και την επανάχρηση δύο μικρότερων διατηρητέων κτιρίων, από τα οποία θα διατηρηθεί βέβαια μόνο το κέλυφος, για να μετατραπούν αντίστοιχα σε ένα δεύτερο ξενοδοχείο («boutique hotel») και εστιατόριο («πολύπλευρος χώρος γαστρονομίας»).

Είναι προφανές ότι τα δυο διατηρητέα κελύφη δίνουν απλά το άλλοθι -και την αίγλη του ιστορικού τοπόσημου- για την καθολική οικοδόμηση του υπόλοιπου οικοπέδου, και μάλιστα με όρους που θυμίζουν αντιπαροχή του ’50, χωρίς καν στοιχειώδεις ελεύθερους, κοινόχρηστους χώρους. Η «ποιότητα ζωής των πολιτών», που λέει και ο Δήμαρχός μας, όχι μόνο δεν θα βελτιωθεί, αλλά θα επιβαρυνθεί από ακόμα μία βαριά υποδομή, με τη σκόνη, τα αυτοκίνητα, τα καυσαέριά της.

Σε μια πόλη που σέβεται την ιστορία και τη γη της, η αποκατάσταση ενός από τα 3-4 εμβληματικότερα κτίρια της βιομηχανικής της ιστορίας, θα σήμαινε την ευκαιρία για μια μεγάλη, δημόσια παρέμβαση και τη δημιουργία νέων, ελεύθερων δημόσιων χώρων, δομημένων και αδόμητων, για πολιτισμό, πράσινο ή εκπαίδευση (κι αν σκεφτεί κάποιος βιαστικά ότι «δεν υπάρχουν χρήματα» για κάτι τέτοιο, ας περιμένει να φτάσει ως το τέλος του άρθρου). Ή θα σήμαινε ίσως την επανένταξή τους σε μια πραγματική παραγωγική διαδικασία. Εδώ, όμως, όχι: εδώ η «αποκατάσταση» σημαίνει ξεπούλημα και χτίσιμο, ξενοδοχεία και πολυκατοικίες.

Σε κανονικές συνθήκες βέβαια, η οικοδόμηση 31.000 τ.μ. νέων κτιρίων -πέρα από τα διατηρητέα- σε αυτό το οικόπεδο, θα ήταν παράνομη. Πριν ένα χρόνο ωστόσο, εγκρίθηκε ειδικά για την ιδιοκτησία της DIMAND ένα Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο (ένα από τα πολλά που κόβουν φέτες την πόλη μας σαν σαλάμι, για να διευκολύνουν κάθε είδους επιχειρηματική εκμετάλλευση). Το Σχέδιο αυτό, κατά παρέκκλιση από κάθε νόμο, χαρακτηρίζει όλα τα επιμέρους οικόπεδα άρτια και οικοδομήσιμα, δίνει χαριστικό συντελεστή δόμησης 2,4, αυξάνει το επιτρεπόμενο ύψος  στα 30 μέτρα και φυσικά αλλάζει τη χρήση από «πολιτιστικό κέντρο» σε ό,τι παρήγγειλαν οι νέοι ιδιοκτήτες (κατοικίες, εμπόριο κοκ). Έτσι, το «φωτεινό σημείο» είναι τώρα καθόλα νόμιμο.

Ποιους αφορά η «αναγέννηση»;

Σε μια πόλη που τα τελευταία 40 χρόνια έχασε πάνω από το 20% των κατοίκων της, ενώ το 30% του υπάρχοντος κτιριακού αποθέματος παραμένει κενό και αναξιοποίητο, μοιάζει παράνοια να χτίζονται διαρκώς και άλλες τερατώδεις πολυκατοικίες. Σε ποιους λοιπόν απευθύνονται οι νέες κατοικίες της DIMAND;

Η ομολογία του διευθύνοντος συμβούλου της DIMAND είναι σαφής: «τα σπίτια αυτά θα εκκινούν από τα 5.500 ευρώ/τ.μ. και θα φτάνουν μέχρι και τα 10.000 ευρώ/τ.μ., ενώ η ανώτατη τιμή για τα πιο μεγάλα και πολυτελή εξ αυτών θα διαμορφώνεται σε 2,5 εκατ. ευρώ». Είναι φανερό λοιπόν ότι τέτοια «σπίτια» δεν απευθύνονται σε αληθινούς κατοίκους. Απευθύνονται σε επενδυτές, που είτε θα τα αγοράσουν για να αποκτήσουν Golden Visa, είτε θέλουν απλά να συμμετάσχουν με τα κεφάλαιά τους στην κτηματομεσιτική φούσκα της πόλης.

Στην πραγματικότητα άλλωστε, όσο η φούσκα αυτή διογκώνεται, όσο δηλαδή ανεβαίνουν οι αγοραίες αξίες των ακινήτων, μια εταιρία σαν την DIMAND κερδίζει από τα ακίνητα που έχει στην κατοχή της, ακόμα και αν αυτά μένουν απούλητα. Να το πω σχηματικά, τα 200 εκατομμύρια φέτος (τόσο αποτιμά η ίδια αυτήν την επένδυση), του χρόνου θα είναι 220.

Αυτό το νόμισμα, όμως, έχει και άλλη όψη: όσο ανεβαίνει η πλασματική αξία όλων των κτιρίων της πόλης, τόσο ανεβαίνουν και τα νοίκια στα κανονικά σπίτια, σε αυτά που μένουμε εμείς. Έτσι όπως δουλεύει η «ελεύθερη αγορά», από αυτή τη φούσκα κάποιοι κερδίζουν και κάποιοι χάνουμε: πρόκειται για μια καθαρή μεταφορά εισοδήματος από τους φτωχούς προς τους πλούσιους. Δεν ξέρω λοιπόν ποιους «πολίτες» έχει στο μυαλό του ο Δήμαρχος, αλλά τέτοιες επενδύσεις σίγουρα δεν βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των ενοικιαστών.

Το δώρο

Για τους οπαδούς της πάση θυσία ανάπτυξης, όλα αυτά βέβαια ακούγονται ως μίζερες, αριστερές και οικολογικές γκρίνιες. Τα πράγματα είναι απλά: το ΦΙΞ ήταν ερείπιο, το κράτος απέτυχε να το αποκαταστήσει, μόνη ελπίδα οι ιδιώτες επενδυτές. Άλλωστε, ήταν μας αρέσουν είτε όχι, όλες οι παραπάνω είναι ιδιωτικές αγοραπωλησίες και ιδιωτικές επενδύσεις. Να, για παράδειγμα, πως το παρουσιάζει ο Δήμαρχός μας: χάρη στην «ενεργοποίηση ιδιωτικών πόρων» «μια περιοχή που δοκιμάστηκε και που αντιμετώπισε επί σειρά ετών στερήσεις» μπήκε «στο επίκεντρο της βιώσιμης αναπτυξιακής προοπτικής». Πότε όμως στην πραγματικότητα τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά: πίσω από κάθε «ιδιωτική πρωτοβουλία», κρύβεται συνήθως η υφαρπαγή δημόσιων πόρων, δημόσιου χώρου και δημόσιου χρήματος. Και το ΦΙΞ, όπως θα δούμε, δεν αποτελεί εξαίρεση.

Να θυμηθούμε πρώτα λίγο την ιστορία: το εργοστάσια ΦΙΞ πτώχευσε οριστικά το 1983 και πέρασε στα χέρια της -κρατικής τότε- Εθνικής Τράπεζας. Η Εθνική το εκποίησε σε ιδιώτη το 1991, ο οποίος το αξιοποίησε μερικώς ως μουσική σκηνή. Εντωμεταξύ, τα κτίρια κηρύχθηκαν διατηρητέα και επί δεκαετίες η πόλη ζητά την ανάπλασή τους. Το κυριότερο σχέδιο που ακουγόταν τα τελευταία χρόνια, ήταν η δημιουργία ενός νέου Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης που θα στεγάσει αξιοπρεπώς τη Συλλογή Κωστάκη, ένα από τα μεγαλύτερα πολιτιστικά κεφάλαια της Θεσσαλονίκης. Μέχρι τώρα βέβαια, ποτέ «το κράτος δεν είχε λεφτά» για κάτι τέτοιο. Ώσπου ξαφνικά, φέτος τον Αύγουστο, τα βρήκε. Γιατί;

Πέρα από τα δύο προαναφερόμενα διατηρητέα συμπλέγματα, στο χώρο υπάρχει και ένα τρίτο, μεγαλύτερο, διατηρητέο, η αποκατάσταση του οποίου θα στοίχιζε πολλά στον νέο ιδιοκτήτη. Το Υπουργείο Πολιτισμού προσφέρθηκε λοιπόν να αγοράσει από τον νέο ιδιοκτήτη ειδικά το κτίριο αυτό, για να φτιάξει εκεί -σφήνα ανάμεσα στις πολυκατοικίες- το νέο Μουσείο. Καταλαβαίνετε πόσο βοηθητικό είναι αυτό: η εταιρία απαλλάσσεται από το κόστος του μεγάλου διατηρητέου και ταυτόχρονα οι πολυκατοικίες και τα ξενοδοχεία που θα χτίσει αποκτούν υπεραξία από τις δημόσιες υποδομές που θα κατασκευαστούν ακριβώς δίπλα τους.

Θα μου πείτε, άλλη μια σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, όπου το δημόσιο βάζει λεφτά και ο ιδιώτης βγάζει κέρδος. Αν πάμε όμως και στις τιμές, η συναλλαγή εμφανίζεται πραγματικά σκανδαλώδης. Προσέξτε: το 2022, η DIMAND αγόρασε το 75% του οικοπέδου, συνολικής έκτασης 25 στρεμμάτων, με 9,3 εκατομμύρια. Λίγο αργότερα, απέκτησε και το υπόλοιπο 25% χωρίς να δημοσιοποιήσει τις τιμές, αλλά διάφορα δημοσιεύματα κάνουν λόγο για συνολική αξία από 10 ως 14 εκ. Αν μείνουμε συνεπώς σε όσα ξέρουμε από την ίδια, αγόρασε με περίπου μισό εκατομμύριο το στρέμμα.

Τον Αύγουστο του 2025, η ίδια εταιρία ξεφορτώθηκε το διατηρητέο μαζί με μέρος του οικοπέδου έκτασης 6,9 στρεμμάτων, πουλώντας τα στο κράτος για 8,2 εκ. δηλαδή με 1,2 εκ. το στρέμμα. Ακόμα και αν ξεχάσουμε τη διαφορά αξίας των δύο τμημάτων -αφού το ένα περιλαμβάνει την καθαρή γη και το άλλο το κοστοβόρο διατηρητέο- μέσα σε δύο χρόνια η DIMAND έβγαλε κέρδος 140%. Κέρδος εις βάρος του κράτους, από μια έκταση που κάποτε άνηκε στο ίδιο το κράτος. Αν σκεφτούμε μάλιστα πόσο παραπάνω αξία έχει το ζεστό, κρατικό χρήμα, η DIMAND πήρε στην πραγματικότητα τα 18 στρέμματα του οικοπέδου κυριολεκτικά τζάμπα – και με ένα Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης δώρο.

Δεν θέλω να πω πως αποκαλείται μονολεκτικά μια τέτοια συναλλαγή – αρκετά SLAPPs έχει φάει το alterthess, μην προκαλώ την τύχη του για άλλο ένα. Θα πω μόνο ότι οι παράνομες επιδοτήσεις του κάθε Φραπέ και του κάθε Χασάπη είναι ψίχουλα μπροστά στα κέρδη που αποφέρουν τέτοιες κρατικοδίαιτες επενδύσεις. Άλλωστε, γιατί να αποζητάς παράνομες επιδοτήσεις, όταν μπορείς να τις πάρεις νόμιμα, στο φως της ημέρας, και μάλιστα κάτω από τις επευφημίες όλων των αρχών και των ΜΜΕ μιας πόλης;

Μια θλιβερή ιστορία

Όταν τα θέσαμε όλα αυτά -δις- στο Δημοτικό Συμβούλιο, ο Δήμαρχος επέλεξε να ασκήσει το δικαίωμα της σιωπής. Ό,τι είχε να πει, το είπε εκεί που έπρεπε, στη λαμπερή τελετή του Ολύμπιον, μπροστά στα πραγματικά αφεντικά της πόλης του. Την ίδια έλλειψη ενδιαφέροντος επιδεικνύουν και τα ΜΜΕ της πόλης: το θέμα έχει κλείσει με τα πανηγυρικά ρεπορτάζ από την παρουσίαση του masterplan. Γιατί επιμένω λοιπόν; Δεν ελπίζω ότι θα αλλάξει κάτι. Το εμβληματικό κτίριο με τα κόκκινα τούβλα θα δώσει σύντομα τη θέση του σε αυτό το άθλιο, νεοπλουτίστικο σύμπλεγμα πολυκατοικιών για κατόχους Golden Visa.

Ήθελα όμως να τα πω άλλη μια φορά, γιατί η ιστορία αυτή μου προκαλεί μεγάλη θλίψη. Σκέφτομαι ότι η μοίρα του ΦΙΞ, είναι σαν να συμπυκνώνει τη μοίρα αυτής της πόλης: μια καινοτόμα για την εποχή της βιομηχανία του 19ου αιώνα, πολυεθνικής σύνθεσης στην ιδιοκτησία και τους εργαζόμενους, με την ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος περνά στα χέρια του ελληνικού κεφαλαίου. Σταδιακά παρακμάζει και τα χρόνια της μεγάλης αποβιομηχάνισης κλείνει οριστικά. Το κτίριο – τοπόσημο παραπαίει για δεκαετίες, έρμαιο της γραφειοκρατίας και της έλλειψης ενδιαφέροντος, ώσπου να παραδοθεί τελικά στο κτηματομεσιτικό κεφάλαιο και τον τουρισμό – με τη βοήθεια κι εδώ ενός Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου. Και αυτό είναι ότι χρειάζεται να ξέρει κανείς για τη Θεσσαλονίκη του σήμερα.

Η ίδια, θλιβερή, ιστορία επαναλαμβάνεται παντού: στο ΦΙΞ, την Αλατίνη, την Αλυσίδα, τη ΔΕΘ (μόνη εξαίρεση, ευτυχώς, η ΥΦΑΝΕΤ: μια κατάληψη είναι αυτή τη στιγμή η μόνη που διασώζει τη βιομηχανική ιστορία της πόλης μας). Γκρεμίζουμε αυτά που αξίζουν να διατηρήσουμε, για να χτίσουμε αυτά που δεν πρέπει να χτιστούν. Αφού οι δυνάμεις δεν φτάνουν για όλα όσα θα οφείλαμε στην πόλη μας, ας διαλέξουμε με προσοχή τις μάχες μας. Μπορεί να χάσαμε το ΦΙΞ ή την Αλατίνη, αλλά θα παλέψουμε ως τέλος την Αλυσίδα. Και φυσικά τη ΔΕΘ. Από κάπου, κάπως πρέπει να αρχίσει η αντίστροφη πορεία και το πρώτο, ιστορικό τοπικό δημοψήφισμα για τη ΔΕΘ μου ακούγεται ωραίο ως ορόσημο.

Το άρθρο ΦΙΞ & DIMAND: οι φραπέδες της καλής κοινωνίας εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

* H Κασίλντα Καμπρερίζο είναι καθηγήτρια Γεωγραφίας στο Πανεπιστήμιο Carlos III της Μαδρίτης

-Χρησιμοποιείς την έννοια της «επιχειρηματικής πόλης», που βασίζεται στον τουρισμό, για να ορίσεις την απώλεια μέρους του αρχικού σκοπού μιας πόλης ο οποίος είναι να ζουν οι κάτοικοί της.

-Είμαι αστικός γεωγράφος. Η ανάλυση που κάνω βασίζεται στη χωρικότητα. Εισάγω τον τουρισμό στην ανάλυση των εδαφών ως όχημα που διευκολύνει την κατανόηση του εδαφικού μετασχηματισμού και, φυσικά, βλέποντας πως ο καπιταλισμός μεταμορφώνει τον χώρο. Παρουσίασα μια διδακτορική διατριβή το 2015, χρησιμοποιώντας τον τουρισμό για να κατανοήσω τους εδαφικούς μετασχηματισμούς που απαιτεί. Ο βιομηχανικός καπιταλισμός δημιούργησε τον δικό του χώρο και, φυσικά, ο τριτογενής καπιταλισμός, που περιλαμβάνει τον τουρισμό, δημιουργεί επίσης τον δικό του χώρο. Αυτός ο χωρικός μετασχηματισμός που προκαλείται από τον τουρισμό θα είναι διαφορετικός ανάλογα με το αν επικεντρωνόμαστε περισσότερο στον τουρισμό ήλιου και παραλίας ή στον αστικό τουρισμό. Η πόλη έχει γίνει μια επιχείρηση για τους επισκέπτες, αλλά και για τη ζωή. Πριν ήταν το εργοστάσιο, τώρα είναι η πόλη που συμπεριφέρεται ως το προϊόν από το οποίο θα αποκτήσει εισόδημα το κεφάλαιο. Όταν μιλάμε για αστικό τουρισμό, αναφερόμαστε σε αυτό που συμβαίνει σε ιστορικές, παλιές πόλεις, οι οποίες εισάγουν τουριστική δραστηριότητα. Αντίθετα, έχουμε πόλεις που δημιουργήθηκαν ad hoc για τον τουρισμό, όπως στις ακτές του ισπανικού κράτους και σε άλλα μέρη του κόσμου. Η διαφορά, από χωρική άποψη, είναι ότι στον αστικό τουρισμό δεν είναι απαραίτητο να δημιουργηθεί νέος χώρος. Το τουριστικό στρώμα επικαλύπτεται σχεδόν ακριβώς στο στρώμα της ζωής. Και εκεί είναι που συμβαίνουν προφανώς πολλές από τις επιπτώσεις που όλοι γνωρίζουμε. Αντίθετα, η πόλη που αναπτύσσεται ad hoc  παράγει γη, αστικοποιεί την πόλη για τον τουρισμό.

-Είναι σαν μια βιομηχανική ζώνη.

-Πράγματι, είναι σαν ένα βιομηχανικό πάρκο που πρέπει να κατασκευαστεί για να λειτουργήσει αυτή η δραστηριότητα. Από την άλλη, στην πόλη, οι χρήσεις του χώρου, των υπηρεσιών και των πολιτιστικών δραστηριοτήτων αλληλεπικαλύπτονται. Σε μια πόλη υπάρχουν χώροι όπως το Tabakalera στο Σαν Σεμπαστιάν (σημ: πρώην εργοστάσιο καπνού που μετατράπηκε σε πολιτιστικό κέντρο), που έχουν χρησιμοποιηθεί, αφού έχασαν την παραδοσιακή τους χρήση, ως πολιτιστικοί κόμβοι, οι οποίοι προορίζονται για τους κατοίκους της πόλης αλλά και για τον τουρισμό. Το ίδιο συμβαίνει με τον χώρο, με το εμπόριο, με τις εγκαταστάσεις. Η πόλη για τη ζωή χρησιμοποιείται ταυτόχρονα και για τον τουρισμό. Εάν η τουριστική δραστηριότητα ευνοείται/ενθαρρύνεται υπερβολικά υπάρχει σύγκρουση και αρχίζουν να εμφανίζονται αντιπαραθέσεις.

-Ο τουρισμός μπορεί να είναι μια οικονομική δραστηριότητα, ακόμη και παραδοσιακή, αλλά κρούει τον κώδωνα του κινδύνου όταν γίνεται υπερβολικός.

-Πράγματι, αυτό συμβαίνει. Αυτό που βλέπουμε εδώ και μερικά χρόνια είναι μια πολύ σαφής δέσμευση όλων των κυβερνήσεων για την τόνωση της τουριστικής δραστηριότητας. Όλοι θέλουν τουρισμό, σε πόλεις και κωμοπόλεις, παγκοσμίως. Λέω στους μαθητές μου ότι το σημείο καμπής ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και στις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν αρχίσαμε επίσης να ορίζουμε αυτήν την παγκοσμιοποίηση που μας συμβαίνει τώρα. Οποιοδήποτε μέρος στον κόσμο είναι ένας δυνητικός τουριστικός προορισμός, και κάθε προϊόν ή στοιχείο ταυτότητας από οποιοδήποτε μέρος μπορεί να μετατραπεί σε τουριστικό προϊόν. Υπάρχει μια τεράστια επέκταση της τουριστικής δραστηριότητας παγκοσμίως. Και στο κράτος μας, πολύ περισσότερο. Ειδικευτήκαμε στον τουρισμό από το 1956. Και ήταν επίσης το εργαλείο που χρησιμοποίησε το καπιταλιστικό σύστημα για να σπάσει την αυταρχία του Φράνκο και να φέρει το σύγχρονο καπιταλιστικό μοντέλο στο ισπανικό κράτος. Ο τουρισμός είναι ένα ισχυρό εργαλείο που ο καπιταλισμός χρησιμοποιεί ιδεολογικά για να δημιουργήσει νέες λογικές κατανάλωσης και παραγωγής. Σε αυτές δεκαετίες αυτό επίσης είδαμε είναι πως η τουριστική βιομηχανία ανακάμπτει γρήγορα από τις κρίσεις και χρησιμοποιείται για την άμβλυνση των κρίσεων του καπιταλισμού. Το 2008 και το 2009 το είδαμε αυτό πολύ καθαρά. Τα μεγάλα κεφάλαια, σε μια οικονομική κρίση υπερπαραγωγής ακινήτων, κατευθύνθηκαν στην τουριστική δραστηριότητα.  Αυτή είναι η εποχή που τα επενδυτικά κεφάλαια στον τουριστικό τομέα αναδύονται δυναμικά. Μέχρι τότε, οι επενδύσεις προέρχονταν από τις ίδιες τις τουριστικές επιχειρήσεις. Είχαμε χρόνια κατά τα οποία το μεγαλύτερο μέρος των τουριστικών επενδύσεων ήταν από επενδυτικά κεφάλαια. Μετά τον Covid, υπάρχει επιστροφή στις επενδύσεις από τις ίδιες τις τουριστικές επιχειρήσεις. Έκανα μια βόλτα στο Σαν Σεμπαστιάν πρόσφατα, και είδα πως οι μεγάλες επενδύσεις στο κέντρο της πόλης προέρχονταν από ντόπιους ή Βάσκους επιχειρηματίες. Με τον COVID παρατηρήθηκε για πρώτη φορά πτώση της τουριστικής δραστηριότητας σε μηδενικό επίπεδο. Μόλις τρία χρόνια αργότερα, έχουμε ήδη υψηλότερα ποσοστά από ότι το 2019. Υπήρξε μια πολύ γρήγορη ανάκαμψη. Τώρα έχει τεθεί σε εφαρμογή  ένα πολύ σημαντικό υποκειμενικό μήνυμα: έπρεπε να κλειδωθούμε και να σταματήσουμε, αλλά ο τουρισμός έλυσε το πρόβλημα. Το ταξίδι παρουσιάζεται ως ζωτική ανάγκη. Αυτό είναι που διαχειρίστηκε πολύ καλά ο τουριστικός τομέας και διαπότισε την κοινωνία. Αυτή η τεράστια ανάκαμψη έρχεται με αυτό το ισχυρό υποκειμενικό στοιχείο. Το ταξίδι παρουσιάζεται ως ένα στοιχείο κοινωνικής τοποθέτησης, με κύρος.

-Αυτός ο μαζικός τουρισμός μπορεί να προκαλέσει την απώλεια της ταυτότητας μιας περιοχής. Ένας τουριστικός προορισμός προωθείται στην αγορά με βάση μια ταυτότητα που παρουσιάζεται ως ελκυστική, αλλά που μπορεί να χαθεί λόγω του μαζικού τουρισμού.

-Δεν υπάρχει αμφιβολία. Ως μέρος του καπιταλιστικού συστήματος, αυτή είναι μία από τις αντιφάσεις του. Ο καπιταλισμός επιλέγει αυθεντικά, ιδιαίτερα στοιχεία, για να τα βγάλει στην αγορά και να αποκομίσει κέρδη από αυτά. Αλλά επειδή ο καπιταλισμός βασίζεται στη μαζική κατανάλωση, καταλήγει να χάνει αυτή την ιδιαιτερότητα και την αυθεντικότητα. Αλλά συμβαίνει με τα πάντα. Επίσης με προορισμούς, με τόπους, που μπορεί να καταλήξουν υπερβολικά ασήμαντοι και να χάσουν πολλά από τα στοιχεία που τους έκαναν ελκυστικούς στην αρχή. Το βλέπουμε, δεν υποβαθμίζεται μόνο το τοπίο, αλλά και οι τρόποι ζωής, τα στοιχεία ταυτότητας, οι γιορτές, και η γαστρονομία.

-Αντιμέτωποι με αυτό υπάρχει μια τάση απόρριψης του τουρισμού, η οποία έχει γίνει γνωστή ως «τουρισμοφοβία», ένας όρος με τον οποίο ξέρω ότι διαφωνείς.

-Όταν υπάρχει ένα κίνημα που ασκεί κριτική σε κάτι ποινικοποιείται. Ακριβώς όπως όσοι από εμάς αγωνιζόμαστε για τον παλαιστινιακό λαό στιγματιζόμαστε ως αντισημίτες ενώ εμείς δεν είμαστε, είμαστε αντισιωνιστές. Το κίνημα που μάχεται ενάντια στον υπερτουρισμό και σε όλες τις επιπτώσεις που έχει στην καθημερινή ζωή επικρίνεται ως ακατέργαστο, ακαλλιέργητο, παλαιομοδίτικο, εχθρικό σε μια δραστηριότητα που είναι όμορφη και μας επιτρέπει να συνδεόμαστε με τους άλλους. Δεν μου αρέσει ο όρος «τουρισμοφοβία», επειδή προέρχεται από τον τουριστικό τομέα και είναι ένα εργαλείο που χρησιμοποιείται για την ποινικοποίηση αυτού του κινήματος. Είναι αλήθεια ότι βλέπουμε ένα κίνημα που λέει ότι δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να διατηρούμε αυτά τα επίπεδα τουριστικής δραστηριότητας. Αλλά όχι μόνο λόγω της ταλαιπωρίας ή των αυξήσεων των τιμών, αλλά και επειδή δημιουργεί εξαιρετικά ευάλωτες κοινωνίες.

-Η αέναη ανάπτυξη δεν είναι βιώσιμη, ακόμη και στον τουρισμό.

-Δεν μπορείτε να αναπτυχθείτε χωρίς όρια. Επιπλέον, όλο αυτό μας καθιστά πολύ ευάλωτους. Η πανδημία ήταν μια περίοδος που θα μας επέτρεπε να μάθουμε πολλά, αλλά βλέπουμε ότι δεν ισχύει αυτό. Οι κοινωνίες που ήταν ιδιαίτερα εξειδικευμένες στον τουρισμό πέρασαν άσχημα, όπως οι Βαλεαρίδες Νήσοι και οι Κανάριοι Νήσοι. Ήταν δραματικό να βλέπεις κοινωνίες τόσο εξειδικευμένες στον τουρισμό που ουσιαστικά δεν είχαν άλλη οικονομική ικανότητα για να επιβιώσουν. Δημιουργήθηκε μεγάλη κοινωνική ευπάθεια. Ο μαζικός τουρισμός παράγει κοινωνίες με χαμηλά και επισφαλή επίπεδα προσόντων. Τα χαρακτηριστικά, όσον αφορά την απασχόληση, που απαιτεί  ο τουρισμός είναι η χαμηλή ειδίκευση. Η υπερβολική εντατικοποίηση του τουρισμού καθιστά τις κοινωνίες ευάλωτες με πολλούς τρόπους. Πρέπει να θέσουμε όρια, πρέπει να αναζητήσουμε πιο οικολογικά μοντέλα, που λαμβάνουν υπόψη τους ανθρώπους. Αλλά βλέπουμε ότι, κάθε άλλο, βρισκόμαστε σε έναν άλλο κύκλο μεγάλης καπιταλιστικής κρίσης, ο οποίος προτείνει τον παγκόσμιο επανεξοπλισμό ως φόρμουλα ανακούφισης. Ας δούμε πως συνδυάζεται ο επανεξοπλισμός με τον τουρισμό. Ο τουρισμός είναι ένας τομέας που ανακάμπτει καλά από την κρίση, και ο πόλεμος είναι κάτι άλλο, είναι το αντίδοτο στον τουρισμό. Αυτή η πολλαπλή κρίση μεγάλης αβεβαιότητας, από την άλλη πλευρά, μπορεί να σηματοδοτήσει την ιδέα του ταξιδιού όσο το δυνατόν περισσότερο, επειδή δεν ξέρουμε τι θα συμβεί. Όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα στρέφονται στα ταξίδια σχεδόν ως τον μόνο τρόπο αξιοποίησης του ελεύθερου χρόνου τους. Έχουμε γίνει μια βαρετή κοινωνία, μια κοινωνία που χρειάζεται να γεμίζει τον ελεύθερο χρόνο της με πράγματα, με κατανάλωση. Φαίνεται ότι το να μένεις σπίτι διαβάζοντας ένα βιβλίο δεν είναι ωραίο.

-Έχεις πει ότι μόνο ένα μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού, αυτό του Πρώτου Κόσμου, μπορεί να κάνει τουρισμό. Αλλά έξω από αυτό, υπάρχουν χώρες όπου ο τουρισμός αποτελεί ουσιαστικό μέρος της οικονομίας τους, όπως η Τυνησία και η Ταϊλάνδη. Είναι υποδοχείς και η καθημερινότητά τους είναι εξαρτημένη/ρυθμισμένη. Υπάρχει ιμπεριαλισμός και στην τουριστική δραστηριότητα;

-Εντελώς. Ο κόσμος είναι χωρισμένος σε εκείνους που είναι τουρίστες ή μπορούν να είναι τουρίστες, και σε εκείνους που είναι αιώνιοι αποδέκτες ή υπηρέτες του τουρισμού. Όσον αφορά τους αριθμούς, η Ευρώπη και οι πλούσιες χώρες της Βόρειας Αμερικής είναι αυτές που στέλνουν τον μεγαλύτερο αριθμό τουριστών. Τώρα έχει ξεκινήσει και η Κίνα. Η Ευρώπη εξακολουθεί να είναι η περιοχή που δέχεται τους περισσότερους τουρίστες. Αυτές είναι οι περιοχές με τα πιο δύσκολα σύνορα για την είσοδο ανθρώπων από άλλες προελεύσεις. Με αυτήν την έννοια, ο τουρισμός παράγει εξαιρετικά άδικες γεωγραφικές περιοχές. Υπάρχουν μέρη που δέχονται και στέλνουν τουρισμό, και άλλα που είναι σαφώς αποδέκτες. Για να είναι αιώνια αποδέκτες αυτές οι φτωχές χώρες πρέπει επίσης να διατηρήσουν μια ορισμένη σταθερότητα, ώστε να μην χάσουν αυτήν την πηγή εισοδήματος που είναι θεμελιώδης για αυτές. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού λέει εδώ και χρόνια ότι ο τουρισμός είναι το καλύτερο εργαλείο για τις φτωχές χώρες. Είναι όμως δίκαιο οι φτωχές χώρες, οι οποίες είναι έτσι επειδή ο πλούτος τους έχει λεηλατηθεί, να τους αφήνουν τώρα μόνο τη δυνατότητα του τουρισμού για να συντηρηθούν; Μου φαίνεται άδικο. Γιατί δεν μπορούν να έχουν διαφοροποιημένες οικονομίες; Είναι οι κύριοι παραγωγοί ολοένα και πιο σπάνιων πόρων, για τους οποίους υπάρχει μια διαμάχη.

Πηγή: www.naiz.eus

Το άρθρο Κασίλντα Καμπρερίζο.Ο τουρισμός χωρίς όρια δημιουργεί εξαιρετικά ευάλωτες κοινωνίες εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Κύριος δείκτης αυτής της ευτυχούς συνθήκης, σύμφωνα με τη Δεξιά είναι ο ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης, ο οποίος βρίσκεται στο 2.4%, ενώ ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι μικρότερος από το μισό.

Αυτά μας λένε και συγκατανεύουν οι φιλελεύθεροι -ακροκεντρώοι μαζί.

Πώς έχουν τα πράγματα;

Ανάπτυξη

Όπως επισημαίνουν η Εθνική Τράπεζα και η Eurobank, η μεγέθυνση οφείλεται σχεδόν αποκλειστικά στα αποθέματα. Το 2024 αυτά φαίνεται ότι συμβάλλουν σε μια αύξηση του ΑΕΠ κατά 2.8%, μεγαλύτερη από το 2.4%, που είναι η συνολική μεγέθυνση. Πράγμα που σημαίνει ότι, χωρίς την αύξηση των αποθεμάτων, θα είχαμε μείωση του ΑΕΠ.

Οι προοπτικές, δε, είναι ακόμα χειρότερες. Το ίδιο το μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα 2025-2028, που παρουσίασε η κυβέρνηση στην ΕΕ, προβλέπει διαρκή συρρίκνωση: 2,3% το νέο έτος, 2% το 2026, 1,5% το 2027 και μόλις 1,3% το 2028.

Εξαγωγές

Οι πανηγυρισμοί της κυβέρνησης περί αύξησης των εξαγωγών αφορούν  μια μισή αλήθεια, που σημαίνει ένα ολόκληρο ψέμα. Ακόμη και στις μικρές περιόδους, στις οποίες εμφανίζεται αύξηση των εξαγωγών, η συνέπεια είναι η εμφάνιση πολύ μεγαλύτερης αύξησης των εισαγωγών, άρα και του εμπορικού ελλείμματος -τόσο που μπορεί να «συμφέρει» να μην αυξάνονται οι εξαγωγές.

Τα στοιχεία έχουν ως εξής:

Το 11μηνο πέρυσι, για το οποίο έχουμε στοιχεία, η συνολική αξία των εισαγωγών ανήλθε στο ποσό των 77.379,3 εκατ. ευρώ έναντι 75.948,2 εκατ. ευρώ το ίδιο διάστημα του 2023. Η συνολική αξία των εξαγωγών ανήλθε στο ποσό των 45.868,8 εκατ. ευρώ έναντι 47.278,3 εκατ. ευρώ το 11μηνο του 2023.

Έτσι, το έλλειμμα του εμπορικού ισοζυγίου ανήλθε σε 31.510,5 εκατ. ευρώ έναντι 28.669,9 εκατ. ευρώ το 11μηνο του 2023, παρουσιάζοντας αύξηση 9,9%.

Δεδομένου ότι το ονομαστικό ΑΕΠ βρίσκεται περίπου στα 230 δισεκατομμύρια, το εμπορικό έλλειμμα ανέρχεται στο θηριώδες 14% του ΑΕΠ.

Αποκαλυπτικό είναι το γράφημα που δίνει ο Ηλίας Ιωακείμογλου (https://www.efsyn.gr/stiles/apopseis/458474_fantasiako-success-story-tis-ellinikis-oikonomias)

Τελευταίοι των τελευταίων.

Επενδύσεις

Σε ό,τι αφορά τον κρίσιμο τομέα των επενδύσεων, παραμένουμε πολύ κάτω από τον, μειωμένο άλλωστε, Μ.Ο. της Ε.Ε. Δεδομένου, μάλιστα, ότι οι καθαρές επενδύσεις είναι σχεδόν μηδενικές, το κεφαλαιακό απόθεμα της χώρας, βρίσκεται σε συνεχή μείωση, επί 15 συναπτά έτη. Ειδικά κατά τα έτη 2019-2023, υπήρξε συρρίκνωση του παραγωγικού συστήματος, διότι οι επενδύσεις που έγιναν ήταν μικρότερες από τα αποσυρθέντα, λόγω φθοράς ή (τεχνολογικής) παλαίωσης, μέσα παραγωγής. Από την έναρξη της κρίσης και μέχρι σήμερα συντελείται μια πρωτοφανής ιστορικά  καταστροφή της παραγωγικής βάσης της ελληνικής οικονομίας. Από την άλλη, όχι μόνο δεν έχουμε μεταβολή του παραγωγικού μοντέλου, το οποίο, όπως συνομολογούν όλοι οι καθεστωτικοί, οδήγησε στη χρεοκοπία, αλλά έχουμε επίταση των προβληματικών χαρακτηριστικών του.

Είμαστε προτελευταίοι στην ΕΕ σε ποσοστό εργαζομένων σε επιχειρήσεις υψηλής τεχνολογίας, ενώ μειώνεται διαρκώς το αντίστοιχο ποσοστό απασχόλησης στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα.  Οι κλάδοι έντασης γνώσης συνεισφέρουν μόλις το 2,4% του ΑΕΠ.

Όπως σημείωνε, πρόσφατα, ο, υπεράνω υποψίας για «λαϊκισμό», Κώστας Καλλίτσης, στην Καθημερινή,  «όταν οι γειτονικές χώρες (Βουλγαρία, Ρουμανία…) πλημμυρίζουν από εκατοντάδες εταιρείες σύγχρονης τεχνολογίας, εμείς χαιρόμαστε που έρχονται Ισραηλινοί για να αγοράσουν ακίνητα ή που θα εγκατασταθεί ένα data center – που θα καταναλώνει όσο ηλεκτρισμό χρειάζεται μια μικρή πόλη και θα εκμεταλλεύεται τη φθηνή εξειδικευμένη εργασία. Ή που ξένα κεφάλαια, ιδιωτικά ή κρατικά, εξαγοράζουν σχολεία, νοσοκομεία, μέχρι λιμάνια, χωρίς να αυξάνουν το παραγωγικό δυναμικό της χώρας. Αυτό κατ’ ευφημισμόν μπορεί να ειπωθεί ανάπτυξη. Δεν είναι».

Οι επενδύσεις, λοιπόν, ενώ έχει διατεθεί ένας πακτωλός χρημάτων της τάξης των 170 δισεκατομμυρίων, λόγω της πανδημίας, της κρατικής ενίσχυσης για την αντιμετώπιση της ενεργειακής επιβάρυνσης, καθώς και των χρηματοδοτήσεων από την Ε.Ε. για το διάστημα 2022 -2026, εμφανίζουν πενιχρή μεταβολή.

Δεν είναι τυχαίο πως είμαστε τελευταίοι σε παραγωγικότητα στην Ε.Ε.

Εισοδήματα

Το 2009, το μέσο ετήσιο εισόδημα από μισθωτή εργασία αντιστοιχούσε στο 80% του μέσου όρου της Ε.Ε.. Πέρυσι, βρισκόταν, σε ονομαστικά μεγέθη, 16% κάτω από ό,τι το 2009 και αντιστοιχούσε στο 47%, περίπου, του μέσου ευρωπαϊκού όρου. Στην υπόλοιπη Ε.Ε. οι μισθοί έχουν αυξηθεί 44% αυτά τα χρόνια, καθ’ ημάς έχουν μειωθεί – ενώ, αντιθέτως, έχουν απογειωθεί οι αξίες της γης, των ακινήτων και τα επιχειρηματικά κέρδη. Σε αποκλίνουσα πορεία από τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, 15 χρόνια μετά το ξέσπασμα της κρίσης χρέους, ο μέσος πραγματικός μισθός ανά ώρα εργασίας είναι ο χαμηλότερος στην Ε.Ε.

Ο μέσος μισθός σε όρους PPS (μονάδων αγοραστικής δύναμης) βρίσκεται στον πάτο- και πάλι, τελευταίοι των τελευταίων. Φυσικά, κάτω και από τη Βουλγαρία, όπως σημειώνει το ΚΕΠΕ.

Το διάγραμμα -από άρθρο του Πάνου Κοσμά (https://www.efsyn.gr/oikonomia/elliniki-oikonomia/459781_krisi-axioprepoys-diabiosis-gia-ta-ellinika-noikokyria) κάνει το αίσχος φανερό.

Κόστος ζωής

Σε ό,τι αφορά το κόστος ζωής, τα πράγματα είναι συντριπτικά. Και πάλι, με βάση στοιχεία του ΙΝΕ -ΓΣΕΕ, οι τιμές έχουν εξελιχθεί ως εξής:

Εκτός των προφανών, είναι ενδεικτική και η διαφορετική επιβάρυνση, βάσει της ταξικής βαρύτητας των επιμέρους δαπανών. Οι κατώτερες τάξεις επιβαρύνονται περισσότερο λόγω του γεγονότος ότι τα εμπορεύματα που κατευθύνονται στην ικανοποίηση θεμελιωδών αναγκών αποτελούν το κύριο τμήμα του καλαθιού τους -και εκεί εμφανίζονται οι μεγαλύτερες αυξήσεις τιμών.

Είναι πολύ χαρακτηριστική η περίπτωση του κόστους στέγασης: το 2023 για τα άτομα που ανήκαν στο φτωχότερο -1^ο– εισοδηματικό πεμπτημόριο το ποσοστό υπερβολικής επιβάρυνσης του κόστους στέγασης ανερχόταν στο 85,3% (έναντι 29,9% στην ΕΕ), ενώ για τα πλουσιότερα άτομα (5^ο εισοδηματικό πεμπτημόριο) στο 1,2% (συγκριτικά με 0,7% στην ΕΕ).

Φορολογία

Σε ό,τι αφορά την φορολογία, δίνω και πάλι το λόγο στον Καλλίτση:

«Λέει η κυβέρνηση ότι μειώνει τη φορολογία. Αλήθεια, μείωσε ορισμένους συντελεστές – π.χ. στα μερίσματα, στις μεγάλες γονικές παροχές, οι εφοπλιστές φορολογούνται με 10% για όποια δαπάνη – αγορά κάνουν στην Ελλάδα, μειώθηκε ο ΦΠΑ σε αγροτικά εφόδια κ.λπ. Συνολικά, όμως, η φορολογία αυξάνεται: η κλίμακα της φορολογίας εισοδήματος δεν τιμαριθμοποιείται, ακριβώς για να αυξάνεται ο φόρος, παρότι δεν αυξάνεται το πραγματικό εισόδημα. Και οι συντελεστές ΦΠΑ μένουν αμετάβλητοι ώστε, με τον διπλασιασμό των τιμών, να διπλασιάζεται και το έσοδο. Απλή αριθμητική, τα φορολογικά βάρη αυξάνονται.

Ένα, [επιπλέον], ερώτημα είναι κατά πόσον / μέχρι πότε είναι διατηρήσιμα τα φορολογικά έσοδα με τον τρόπο με τον οποίο αντλούνται. Θυμίζω ότι παραδοσιακά ήταν πολύ μικρότερα από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, προσέγγισαν σε αυτόν τα χρόνια προ της ένταξης στο ευρώ, τον ξεπέρασαν στα χρόνια των μνημονίων, αντιστοιχούν περίπου στο 40% του ΑΕΠ σήμερα, 6 μονάδες πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ενα θέμα είναι αυτό, δεύτερο και πολύ πιο σημαντικό είναι η διάρθρωση των φορολογικών εσόδων.

Στα καθ’ ημάς, η σχέση άμεσων και έμμεσων φόρων προσιδιάζει σε υπανάπτυκτη χώρα, όχι σε ένα ανεπτυγμένο μέλος του κλαμπ των πλουσίων, του ΟΟΣΑ. Στον ΟΟΣΑ γενικώς σε κάθε 1 μονάδα άμεσου φόρου αντιστοιχεί άλλη 1 έμμεσου, ενώ στα καθ΄ ημάς σε 1 ευρώ άμεσο φόρο αντιστοιχούν κάτι παραπάνω από 2 έμμεσου. Το 2022 μάλιστα, για πρώτη φορά στα χρονικά, η χώρα μας ήταν πρώτη μεταξύ των 38 χωρών του ΟΟΣΑ με κριτήριο τα έσοδα της έμμεσης φορολογίας ως ποσοστό του ΑΕΠ. Με δυο λόγια, όπως συνόψισε την κατάσταση η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ Γ. Καπλάνογλου σε συνέδριο που διοργάνωσε το ινστιτούτο ΕΝΑ: (α) Τα καθ’ ημάς έσοδα των έμμεσων φόρων είναι μακράν τα μεγαλύτερα ως ποσοστό του ΑΕΠ σε όλον τον ΟΟΣΑ. (β) Πολύ σημαντικό, με κριτήριο ποια χώρα επιφυλάσσει την ευνοϊκότερη φορολογική μεταχείριση του πλούτου, η Ελλάδα κατατάσσεται επίσης στην πρώτη θέση του ΟΟΣΑ. Αυτά είναι διατηρήσιμα ή κάποια στιγμή θα τινάξουν το καπάκι; Το δεύτερο».

Δημόσιο Χρέος

Το δημόσιο χρέος παραμένει τεράστιο, πολύ μεγαλύτερο από ό,τι στην αρχή της κρίσης -ας μη μας γελάει καθόλου η ποσοστιαία μείωσή του, που οφείλεται, στο σύνολό της, σχεδόν, στον πληθωρισμό. Πλησιάζει, μάλιστα, το 2031, όταν τελειώνουν οι «ρυθμίσεις Τσακαλώτου» και θα πρέπει να πληρώνουμε στο ακέραιο, χρεολύσια και τόκους.

Το ιδιωτικό χρέος είναι πολύ μεγαλύτερο από ό,τι το 2009, θηλειά στο λαιμό πολλών πολιτών.

Κέρδη

Ο μόνος δείκτης, που παρουσιάζει σταθερή και θηριώδη βελτίωση είναι αυτός των κερδών. Ειδικά οι τράπεζες είδαν, μέσα στο 2024, αύξηση των κερδών άνω του 25%, στο επίπεδο των 5 δισεκατομμυρίων. Το ίδιο ισχύει και για τις εταιρίες του κλάδου της ενέργειας και των κατασκευών.

Με δεδομένο αυτό, οι επιχειρήσεις δεν έχουν κανένα λόγο να αλλάξουν παραγωγικό μοντέλο. Η φθηνή εργασία είναι το μεγαλύτερο συγκριτικό πλεονέκτημα γι’ αυτές.

Γιατί να το υπονομεύσουν;

***

Πολύ πρόσφατα, οι Πορτοσάλτε και Αδώνιδες επιτέθηκαν  άγρια στους Έλληνες (sic), γιατί περίπου 7 στους 10 θεωρούν τον εαυτό τους φτωχό.

«Μα, δεν βλέπετε τα γεμάτα μαγαζιά, τις υπερπλήρεις Αράχωβες, τα θέρετρα, τις τζιπούρες; Δεν βλέπετε τη διάχυτη ευημερία;».

Μπορεί να μην είναι στημένοι -ίσως, η βλακεία είναι αρκετή ως εξήγηση. Όταν, όμως, η αριστοβλακεία είναι τόσο εκτεταμένη -αφορώντας το σύνολο της φιλελεύθερης δημοσιολογίας- τότε έχουμε ταξικό κανιβαλισμό.

Το άρθρο Ελληνική οικονομία: αριθμοί και σχόλια. Του Χρήστου Λάσκου εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Ακολούθησε μια εκδήλωση του Πράσινου Ινστιτούτου στην Αθήνα, το 2017³, και έπειτα ένα διάστημα σιωπής μέχρι το 2019, οπότε και δόθηκε εκ νέου σημαντική ώθηση στην ιδέα του Βασικού Εισοδήματος. Η προβολή του ντοκιμαντέρ με τίτλο «Καθολικό Βασικό Εισόδημα: δικαίωμα στη ζωή», του Álvaro Orús Andreu, και η συζήτηση που ακολούθησε με καλεσμένη την Juana Pérez Montero, σε μια δράση που διοργάνωσαν το ελληνικό γραφείο του διεθνούς ανθρωπιστικού πρακτορείου ειδήσεων PRESSENZA και το Κέντρο Ελέγχου Τηλεοράσεων, αναζωπύρωσαν τη σχετική συζήτηση⁴. H Πρωτοβουλία για το Βασικό Εισόδημα ενεργοποιήθηκε ξανά με μηνιαίες συναντήσεις και τακτική δράση στα ΜΚΔ.

To 2019 το πρακτορείο ειδήσεων PRESSENZA φιλοξένησε συνέντευξη του Άγγελου Στεργίου, καθηγητή Δικαίου Κοινωνικών Ασφαλίσεων στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ο κύριος Στεργίου επιχειρηματολόγησε ως προς την ανάγκη να επανανοηματοδοτήσουμε την εργασία, αναγνωρίζοντας μορφές που σήμερα δεν αμείβονται, όπως οι άνθρωποι που φροντίζουν ηλικιωμένα άτομα ή παιδιά. Θεώρησε το βασικό εισόδημα ως την τελευταία ευκαιρία μιας κοινωνικής Ευρώπης να προσφέρει έδαφος για αλληλεγγύη. Πρότεινε να θεσπιστεί ένα είδος ευρωπαϊκού κοινωνικού ταμείου για την αντιμετώπιση της φτώχειας, που θα χρηματοδοτήσει το βασικό εισόδημα στα εθνικά συστήματα και σκεπτόμενος το μέλλον σημείωσε πως «[..] η κύρια φροντίδα των μελλοντικών κοινωνιών δεν θα είναι τόσο η ατέρμονη ανάπτυξη και η συνακόλουθη δημιουργία θέσεων εργασίας, όσο η ισόρροπη αξιοποίηση των πόρων και η δίκαιη κατανομή του υπάρχοντος πλούτου»⁵

Το 2021, στο πλαίσιο της 14ης Διεθνούς Εβδομάδας Βασικού Εισοδήματος⁶, το Πάντειο Πανεπιστήμιο διοργάνωσε ημερίδα, παρουσία και του συγγραφέα Γκάι Στάντινγκ. Την επόμενη χρονιά, το ίδιο πανεπιστήμιο φιλοξένησε τριήμερη εκδήλωση της Ακαδημίας Βασικού Εισοδήματος. Επρόκειτο για μια δράση του οργανισμού Unconditional Basic Income Europe (UBIE), σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου, την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών για Βασικό Εισόδημα Άνευ Όρων στην Ελλάδα και την υποστήριξη του Freiburg Institute for Basic Income Studies (FRIBIS). Κατά τη διάρκεια των εργασιών της  πραγματοποιήθηκε πλήθος συζητήσεων, καλύπτοντας μεταξύ άλλων ζητήματα ερευνητικά, πολιτικά, φιλοσοφικά, κοινωνικά και πηγών χρηματοδότησης.

Επίσης, στις 25/9/2020, ενεργοποιήθηκε για δεύτερη φορά η Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών για Βασικό Εισόδημα Άνευ Όρων, με στόχο τη συγκέντρωση υπογραφών με αίτημα προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να θεσπίσει την εισαγωγή του Βασικού Εισοδήματος σε ολόκληρη την ΕΕ. Η Ελλάδα, μετά από μια μεγάλη καμπάνια, κατετάγη στην 6η θέση, φτάνοντας στο 62,7% των απαιτούμενων υπογραφών, που όμως για δεύτερη φορά στο σύνολό τους τελικά δεν συγκεντρώθηκαν.

Τέλος, η διεθνής οργάνωση UBI4All, η οποία υποστηρίζεται στην Ελλάδα από την Πρωτοβουλία για το Βασικό Εισόδημα, διοργάνωσε την 6^η κλήρωση για ένα άτομο που θα λαμβάνει μηνιαία βασικό εισόδημα ύψους 800€ για ένα έτος, με σκοπό παράλληλα να ερευνηθούν οι αλλαγές στη ζωή του. Τα χρήματα για αυτή την πιλοτική εφαρμογή προκύπτουν από παγκόσμιες εισφορές. Αυτή τη φορά ο κλήρος ανέδειξε έναν Έλληνα πατέρα, εργαζόμενο σε εργοστάσιο, που ζει με τη γυναίκα του και το δύο ετών παιδί τους σε σπίτι με ενοίκιο.

Βασικό Εισόδημα και πρόσφατες εκδόσεις στα ελληνικά

Από το παγκόσμιο βασικό εισόδημα και την εργάσιμη εβδομάδα των δεκαπέντε ωρών, μέχρι έναν κόσμο χωρίς σύνορα και φτώχεια… Αυτοί είναι οι βασικοί άξονες της ουτοπικής σκέψης, με ρεαλιστική όμως εφαρμογή, όπως τους περιγράφει στο βιβλίο του Ουτοπία για ρεαλιστές, ο Ολλανδός ιστορικός, οικονομολόγος και δημοσιογράφος, Ρούντγκερ Μπρέγκμαν⁷

Τι είναι το Βασικό Εισόδημα, πώς συνεισφέρει στην αντιμετώπιση της φτώχειας και των ανισοτήτων, τι λένε οι μελέτες και οι πιλοτικές εφαρμογές του ανά τον πλανήτη, πώς θα το εφαρμόσουμε και πώς θα το χρηματοδοτήσουμε; Αυτά είναι τα καίρια ερωτήματα στα οποία απαντά το βιβλίο του «γκουρού» του Βασικού Εισοδήματος, Γκάι Στάντινγκ, Βασικό Εισόδημα – Πώς θα το επιτύχουμε⁸ , με προλογικό σημείωμα του Γιάνη Βαρουφάκη.

Την ίδια περίοδο εκδίδεται στα ελληνικά το βιβλίο Βασικό Εισόδημα για όλους – μια ριζοσπαστική και ρεαλιστική πρόταση για μια ελεύθερη κοινωνία⁹, του κοινωνιολόγου και οικονομολόγου Φιλίπ Βαν Παρέις και του καθηγητή πολιτικής επιστήμης Γιανίκ Βαντερμπρόχτ. Τέλος, στο βιβλίο του Γκάι Στάντινγκ με τίτλο Το Πρεκαριάτο – η νέα επικίνδυνη τάξη¹⁰ και ειδικότερα στο κεφάλαιο «Μια πολιτική του παραδείσου», ο συγγραφέας πραγματεύεται την πρόταση του Βασικού Εισοδήματος, εστιάζοντας στην αναδιανομή του για την ενίσχυση της κοινωνικής ασφάλειας, του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου, του ελεύθερου χρόνου, καθώς και την αποκατάσταση των κοινών και της αναψυχής.

Ελληνικές μελέτες και δεξαμενές σκέψεις (think tank)

Στο μεταξύ, η διεθνής βιβλιογραφία για το Βασικό Εισόδημα έχει εμπλουτιστεί με μελέτες που θέτουν την προοπτική εφαρμογής του ειδικά στην Ελλάδα. Ο Κώστας Δημουλάς¹¹προτείνει ένα κατηγορικό Βασικό Εισόδημα, το οποίο θα δίνεται σε κάθε απόφοιτο πανεπιστημίου επί τρία έτη μετά την αποφοίτησή του ύψους 337€/μήνα και ένα αντίστοιχο ύψους 100€/μήνα σε όλες τις οικογένειες, για κάθε τους παιδί ηλικίας 0-19 ετών, αναφέροντας, επίσης, ότι οι παραπάνω προτάσεις, εφόσον εφαρμοστούν, δεν θα ξεπερνούν ως δημόσια δαπάνη, συνδυαστικά, το 1% του ελληνικού ΑΕΠ.

Παρομοίως, ο Δημήτρης Καρέλλας εισηγείται ένα Βασικό Εισόδημα που θα στοχεύει «τους νέους και τις νέες, άνω των 18 ετών, που ολοκληρώνουν κάθε είδους σπουδές», προτείνοντας οι πόροι να βρεθούν από την «ισόποση τουλάχιστον μείωση των στρατιωτικών δαπανών». Την πρότασή του φιλοξένησε το Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, το 2021¹².

Η Χριστίνα Παπαδοπούλου προτείνει την εφαρμογή ενός πιλοτικού προγράμματος διετούς διάρκειας σε έναν Δήμο της Ελλάδας, με 2.500 ωφελούμενους/ες και τη χρηματοδότησή του από Ευρωπαϊκά Ταμεία ή εθνικούς πόρους. Η πρόταση αυτή διατυπώθηκε στο πλαίσιο της ημερίδας που διοργάνωσε το Γραφείο Θεσσαλονίκης του Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ με τίτλο «Συνθέτοντας οραματικές αφηγήσεις για τον κοινωνικό – οικολογικό μετασχηματισμό», και συγκεκριμένα στο ημερήσιο εργαστήριο με θέμα «Αποανάπτυξη και βασικό καθολικό εισόδημα»,  τον Μάιο του 2019¹³.

Ακόμη, ο Μάνος Ματσαγγάνης αρθρογραφεί υπέρ της πιλοτικής εφαρμογής του Βασικού Εισοδήματος στην Ελλάδα, στο βιβλίο του οργανισμού έρευνας και ανάλυσης Διανέοσις με τίτλο «Οι ιδέες της Πανδημίας»¹⁴. Προτείνει τη σταδιακή θεσμοθέτηση ενός βασικού εισοδήματος κατά ηλικίες, ξεκινώντας από τα παιδιά, προτείνοντας ως χρηματοδοτική πηγή τον ευεργετικό εξορθολογισμό της φορολογίας και των κοινωνικών δαπανών, την καταπολέμηση της φοροαποφυγής των μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών, αλλά και των μικρών επιχειρήσεων, την ορθολογικότερη φορολόγηση της κινητής και ακίνητης περιουσίας και των ρυπογόνων δραστηριοτήτων.

Τον Οκτώβριο του 2021,ενώ η ανθρωπότητα βρισκόταν «στη σκιά της πανδημίας», ο Γιάνης Βαρουφάκης συνομίλησε με τον Γκάι Στάντινγκ για το Βασικό Εισόδημα σε μια ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε το Κέντρο Μετακαπιταλιστικού Πολιτισμού – mέta¹⁵. Σε ερώτηση του κοινού για το αν θα πρέπει να γίνουν πιλοτικές εφαρμογές του σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης ή αν θα πρέπει να ασκηθούν πιέσεις ώστε αυτό να ενταχθεί σε ένα μείγμα κοινωνικών πολιτικών της κεντρικής διοίκησης, ο Στάντινγκ υποστήριξε ότι οι τοπικές πιλοτικές εφαρμογές βοηθούν την ιδέα του Βασικού Εισοδήματος να κερδίσει έδαφος, να νομιμοποιηθεί, να ξεπεράσει εμπόδια και, κυρίως, να τη γνωρίσει ο κόσμος. Ωστόσο, και οι δύο ομιλητές υπογράμμισαν τη «χρυσή» ευκαιρία να πιστωθούν χρήματα καθολικά, ενόψει των πρωτόγνωρων παγκόσμιων προκλήσεων της πανδημίας.

Τον Μάρτιο του 2022, ο υποψήφιος διδάκτορας Κοινωνικής Πολιτικής, Ιορδάνης Παρασκευάς, δημοσίευσε στο Ινστιτούτο ΕΝΑ μελέτη με τίτλο «Εισαγωγή στο Βασικό Εισόδημα»¹⁶.

Στις αρχές του 2024 το Ινστιτούτο eteron προσεγγίζει το βασικό εισόδημα με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του Γκάι Στάντινγκ Το Πρεκαριάτο: Η νέα Επικίνδυνη Τάξη, (εκδόσεις Τόπος, στο πλαίσιο της εκδοτικής σειράς του mέta). Ο Κώστας Γούσης και η Αγγελική Καραγεώργου σε ένα vidcast της σειράς Youth Precarity ρωτούν τον Στάντινγκ για τις επιπτώσεις της πανδημίας στο πρεκαριάτο. Εκείνος, υποστηρίζοντας ότι ένα βασικό εισόδημα θα βοηθήσει στην αντιμετώπιση της αβεβαιότητας που αισθάνεται το πρεκαριάτο, αναφέρεται στα επιμέρους πιλοτικά προγράμματα και τις θετικές τους επιπτώσεις τόσο σε κεντρικό επίπεδο (καλύτερη ψυχική και σωματική υγεία, άρα μικρότερη επιβάρυνση του δημόσιου συστήματος υγείας), αλλά και σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών (μείωση της μαθητικής διαρροής έναντι της παιδικής εργασίας, βελτίωση της θέσης της γυναίκας, αύξηση της αποδοτικότητας της εργασίας, ενίσχυση των αντανακλαστικών αλληλεγγύης και αλτρουϊσμού κ.ά.)¹⁷.

Πολιτικά κόμματα και βασικό εισόδημα

Στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας, το Κόμμα Πειρατών εντάσσει στην κοινωνική πολιτική του το αίτημα για επέκταση και μετατροπή του Κοινωνικού Εισοδήματος Αλληλεγγύης σε Βασικό Εισόδημα, με τους πόρους να προκύπτουν από τη φορολογία ακινήτων, τη φορολογία χρηματιστηριακών συναλλαγών, τον φόρο πολυτελείας και τον ΦΠΑ¹⁸.

Το 2022, το κόμμα των Οικολόγων Πράσινων εντάσσει στις προτάσεις κοινωνικής πολιτικής του τη χορήγηση Βασικού και Άνευ Όρων Εισοδήματος, ικανού να διασφαλίσει την υλική επιβίωση κάθε ατόμου και τη δυνατότητά του να συμμετέχει ενεργά στην οικονομική ζωή. Παράλληλα, ζητά να δημιουργηθεί ένας Εθνικός Μηχανισμός Συντονισμού, Παρακολούθησης και Αξιολόγησης των Πολιτικών Κοινωνικής Ένταξης και Κοινωνικής Συνοχής, στον οποίο θα εντάσσονται τα Κέντρα Κοινότητας των Δήμων¹⁹.

Το 2023, το κόμμα ΜέΡΑ25 εντάσσει στο πλαίσιο της οικονομικής πολιτικής του ένα άνευ όρων βασικό εισόδημα και μια εγγύηση εργασίας που θα παρέχονται από εκδημοκρατισμένες κεντρικές τράπεζες, οι οποίες θα διευθετούν με δίκαιο τρόπο τις διεθνείς εμπορικές και χρηματικές ροές και, ταυτόχρονα, θα χρηματοδοτούν πράσινες και κοινωνικές δημόσιες επενδύσεις στα λιγότερο ανεπτυγμένα μέρη του πλανήτη²⁰.

Το βασικό εισόδημα επανέρχεται ως πολιτική πρόταση και από τον διευρυμένο πολιτικό σχηματισμό, που διεκδίκησε την εκλογή του στη Βουλή στις εθνικές εκλογές του 2023, ΜέΡΑ25 – Συμμαχία για τη ρήξη²¹ .

Το Καθολικό Εγγυημένο Εισόδημα βρίσκεται και στις προτάσεις για την οικονομία που έχει δημοσιεύσει εντός της Πράσινης Συμφωνίας το νεοϊδρυθέν κόμμα Κόσμος, (2024)²².

Πρώτη μελέτη για το Βασικό Εισόδημα στους Δήμους της Ελλάδας

Με γνώμονα την έλλειψη μελετών για το Βασικό Εισόδημα στην Ελλάδα και τη σχετική αγνόησή του στη δημόσια συζήτηση, η ομάδα Contentativa σε συνεργασία με το Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής του Παντείου Πανεπιστημίου και με την υποστήριξη του Γραφείου Θεσσαλονίκης του Ιδρύματος Heinrich Böll, πραγματοποίησε έρευνα στο επίπεδο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης σε δύο στάδια (έτος 2022 – έτος 2023).

Το πρώτο μέρος είχε σκοπό να κινήσει το ενδιαφέρον των Δημάρχων για το Βασικό Εισόδημα, τα χαρακτηριστικά και τις δυνατότητες εφαρμογής του, να αποτυπώσει και να αναλύσει τις γνώσεις τους πάνω σε αυτό, καθώς και τη στάση τους απέναντι στην πιθανότητα εφαρμογής ενός πιλοτικού προγράμματος στον Δήμο τους²³. Με επίκεντρο αυτά τα ερευνητικά ερωτήματα, επιλέχθηκε η έρευνα να είναι απογραφικού χαρακτήρα μέσω διαμοιρασμού ερωτηματολογίου και να απευθυνθεί στο σύνολο των 332 Δημάρχων της χώρας, ώστε όλοι/ες να γνωρίσουν την ύπαρξη της πρότασης για το Βασικό Εισόδημα και να προβληματιστούν γύρω από αυτό, ανεξάρτητα από τον βαθμό απόκρισής τους στην έρευνα.

Στη συνέχεια – και σε συνεργασία με τους πιο θετικούς Δημάρχους ως έρευνα περίπτωσης που στη συγκεκριμένη περίπτωση ήταν ο Δήμος Τρικκαίων και ο Δήμος Χαλανδρίου – σκοπός ήταν να καταγραφούν περισσότερο σε βάθος οι γνώσεις και οι στάσεις εκπροσώπων, φορέων και συλλογικοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης για ζητήματα φτώχειας, αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων σε ζητήματα κοινωνικής πολιτικής, γνώσεων για την πολιτική του Βασικού Εισοδήματος και δυνατοτήτων πιλοτικής εφαρμογής του στον Δήμο τους. Στους Δήμους που μπήκαν “στο μικροσκόπιο” της έρευνας προστέθηκε τους τελευταίους μήνες και ο Δήμος Ξηρομερίου, κατόπιν αιτήματος που δεχθήκαμε από τον ίδιο τον Δήμαρχο να εξετάσουμε το ενδεχόμενο πιλοτικής εφαρμογής στην περιοχή. Ολόκληρη η αποτύπωση της μελέτης θα είναι διαθέσιμη ηλεκτρονικά μέσα στο επόμενο διάστημα.

1. «Στη Θεσσαλονίκη η Πανευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Βασικό Εισόδημα», εφημερίδα Voria.gr, Θεσσαλονίκη 27 Νοεμβρίου 2013. Ανακτήθηκε από: https://www.voria.gr/article/sti-thessaloniki-i-paneuropaiki-protoboulia-gia-to-basiko-eisodima.
2. «Ένα όραμα για το μέλλον. Μετατρέπουμε την κρίση σε ευκαιρία για το Άνευ Όρων Βασικό Εισόδημα στην Ευρώπη», UBIE Conference, Αθήνα, 26-28 Σεπτεμβρίου 2014. Ανακτήθηκε από: https://www.basicincome.gr/portal/%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%8c%cf%81%ce%b1%ce%bc%ce%b1-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf-%ce%bc%ce%ad%ce%bb%ce%bb%ce%bf%ce%bd-%ce%bc%ce%b5%cf%84%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%ad%cf%80%ce%bf%cf%85%ce%bc%ce%b5-%cf%84/
3. «Το Βασικό Εισόδημα και οι προοπτικές του: Υπάρχει εναλλακτική στην Ευρώπη της κρίσης;», Πράσινο Ινστιτούτο, 25 Οκτωβρίου 2017. Ανακτήθηκε από: https://www.greeninstitute.gr/basic-income/
4. «Καθολικό βασικό εισόδημα: δικαίωμα στη ζωή», efsyn, 21 Φεβρουαρίου 2019. Ανακτήθηκε από: https://www.efsyn.gr/ellada/koinonia/184358_katholiko-basiko-eisodima-dikaioma-sti-zoi
5. «Άγγελος Στεργίου: να χαράξουμε τα νέα σύνορα ανάμεσα σε αμειβόμενη και μη αμειβόμενη εργασία», Pressenza Athens, 14 Απριλίου 2020. Ανακτήθηκε από:  https://www.pressenza.com/el/2020/04/aggelos-stergiou-xaraxoume-nea-synora-anamesa-se-ameivomeni-kai-mi-ameivomeni-ergasia/
6. «Εκδηλώσεις για τη Διεθνή Εβδομάδα Βασικού Εισοδήματος: Τοπικές Εμπειρίες με Παγκόσμια Σκέψη», Pressenza Athens, 9 Σεπτεμβρίου 2021. Ανακτήθηκε από: https://www.pressenza.com/el/2021/09/ekdiloseis-gia-ti-diethni-ebdomada-basikou-eisodimatos/
7. Bregman, R. (2017). Ουτοπία για ρεαλιστές: Πώς μπορούμε να χτίσουμε τον ιδανικό κόσμο. Αθήνα: Ψυχογιός.
8. Standing, G. (2021). Βασικό εισόδημα: Πως θα το πετύχουμε. Αθήνα: Παπασωτηρίου.
9. Van Parijs, P. & Vanderborght, Y. (2021). Βασικό εισόδημα για όλους: Μια ριζοσπαστική και ρεαλιστική πρόταση για μια ελεύθερη κοινωνία. Αθήνα: Πόλις.
10. Standing, G. (2022). Πρεκαριάτο – η νέα επικίνδυνη τάξη. Αθήνα: Τόπος – meta.
11. Dimoulas, C. (2019). “Is There Any Real Prospect for the Adoption of UBI in Greece and What Should Be Done for This?” in Green European Foundation, European Green Perspectives on Basic Income. Brussels, pp. 39-42 https://gef.eu/publication/european-green-perspectives-on-basic-income/
12. Καρέλλας, Δ. «Καθολικό Βασικό Εισόδημα – Μέρος δεύτερο: Τι μπορεί να είναι», Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς, 9 Φεβρουαρίου 2021. Ανακτήθηκε από: https://poulantzas.gr/yliko/dimitris-karellas-katholiko-vasiko-eisodima-meros-deftero-ti-borei-na-einai/
13. Σ. Αδάμ, Α. Κιουπκιολής, Β. Κωστάκης, Χ. Παπαδοπούλου, Π. Πετρίδης και V. Liegey, «Συνθέτοντας Οραματικές Αφηγήσεις για τον Κοινωνικο-Οικολογικό Μετασχηματισμό. Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία και Κοινά. Αποανάπτυξη και Βασικό Καθολικό Εισόδημα», Ίδρυμα Χάινριχ Μπελ Γραφείο Θεσσαλονίκης σε συνεργασία με το Διεπιστημονικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Ερευνών, Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2021, Ανακτήθηκε από: https://gr.boell.org/el/2020/02/04/synthetontas-oramatikes-afigiseis-gia-ton-koinoniko-oikologiko-metashimatismo
14. M. Ματσαγγάνης, «Ένα Βασικό Εισόδημα Για Όλους: Μπορεί Να Υπάρξει; Πρέπει Να Υπάρξει;», στο Οι Ιδέες της Πανδημίας, διαΝΕΟσις, Μάιος 2020, Ανακτήθηκε από: https://www.dianeosis.org/2020/05/ena-vasiko-eisodima-gia-olous/
15. Guy Standing & Γιάνης Βαρουφάκης για το Βασικό Εισόδημα, Κέντρο Μετακαπιταλιστικού Πολιτισμού, 21 Σεπτεμβρίου 2021, Ανακτήθηκε από: https://metacpc.org/video-basic-income/
16. Ι. Παρασκευάς, «Εισαγωγή στο Βασικό Εισόδημα», Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών, Μάρτιος 2022. Ανακτήθηκε από: https://enainstitute.org/publication/eisagogi-sto-vasiko-eisodima/
17. Γκάι Στάντινγκ, «Το πρεκαριάτο νιώθει σαν να τρέχει διαρκώς σε κινούμενη άμμο», eteron, 21 Ιανουαρίου 2024, Ανακτήθηκε από: https://eteron.org/guy-standing-to-prekariato-niothei-san-na-trechei-diarkos-se-kinoymeni-ammo/
18. «Κοινωνική πολιτική», Κόμμα Πειρατών Ελλάδας, Ανακτήθηκε από: https://www.pirateparty.gr/programa_koinoniki_politiki/
19. «Βασικό Εισόδημα, Φτώχεια και Αστεγία», Οικολόγοι Πράσινοι, Μάιος 2022, Ανακτήθηκε από: https://ecogreens.gr/theseis/202205241741/vasiko-eisodima-ftocheia-kai-astegia
20. «Οικονομικό όραμα. Οραματιζόμαστε μια αποκεντρωμένη οικονομία βασισμένη σε συνεταιριστικές επιχειρήσεις», DIEM25, Ανακτήθηκε από: https://diem25.org/oikonomiko-orama/
21. «Ρήξη. Η μόνη απάντηση για αξιοπρέπεια στην εργασία», ΜέΡΑ25, Ανακτήθηκε από: https://mera25.gr/wp-content/uploads/2023/04/A5-Ergasia-2xromo.pdf
22. «Εθνική Πράσινη Συμφωνία», Κόσμος, Ανακτήθηκε από: https://www.kosmos.gr/prasini-symfonia
23. «Βασικό Εισόδημα στην Ελλάδα: Ερευνώντας τις δυνατότητες πιλοτικής εφαρμογής», Γραφείο Θεσσαλονίκης Ιδρύματος Χάινριχ Μπελ, 10 Νοεμβρίου 2023. Ανακτήθηκε από: https://gr.boell.org/el/2023/11/10/basiko-eisodima-stin-ellada-ereynontas-tis-dynatotites-pilotikis-efarmogis

Το άρθρο Το Βασικό Εισόδημα στον ελληνικό δημόσιο διάλογο εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Το παρόν κείμενο εξηγεί το γιατί αυτή είναι μια μη-είδηση και γιατί η κατάταξη  στην οποία αναφέρεται έχει την ίδια -ή και λιγότερη- αξιοπιστία από μια «λίστα των καλύτερων τυριών του κόσμου» που θα φτιάχνατε με δέκα φίλες σας μέσα σε μισή ώρα.

Όσες γνωρίζουν από διακρίσεις και βραβεύσεις τροφίμων ή αρθρογραφούν για γαστρονομικά θέματα θα έπρεπε να αναμένουν (και να παρέχουν) συνοδευτικές πληροφορίες για τον τρόπο ανάδειξης της λίστας και τη διαδικασίας αξιολόγησης που ακολουθήθηκε. Κι αν δεν έβρισκαν αυτές τις πληροφορίες, θα έπρεπε να τις αναζητήσουν. Διαφορετικά, τίθεται ζήτημα αξιοπιστίας. Ποιοι, πότε και πώς δοκίμασαν και αξιολόγησαν όλα τα τυριά του κόσμου (ή έστω πολλά από αυτά); Υποψίες κι αφορμή για να ψάξω λίγο παραπάνω το περί τίνος πρόκειται, υπήρξαν δύο επαναλαμβανόμενα στοιχεία στην σχετική αρθρογραφία: α) η πολύ υψηλή κατάταξη της Γραβιέρας Νάξου ΠΟΠ, ενός τυριού με πολύ μικρή παγκόσμια κυκλοφορία σε σχέση με άλλα φημισμένα τυριά (πχ, Ελβετική Gruyere) που μόνο προσφάτως βρίσκουμε άνετα σε αλυσίδες super market εντός συνόρων και β) η συμπερίληψη στη λίστα του τυριού Μετσοβόνε ΠΟΠ.

Ας τα πιάσουμε όμως ένα-ένα:

• TasteAtlas

Στην ιστοσελίδα (την οποία παρακολουθώ χρόνια για τα όμορφα food inforgraphics και χάρτες τροφίμων) διαβάζουμε στο «About us» πως πρόκειται για μια εγκυκλοπαίδεια γεύσεων, η οποία καλεί τους επισκέπτες να εγγραφούν στην πλατφόρμα και να μοιραστούν/καταχωρήσουν συνταγές και τρόφιμα από όλο τον κόσμο. Κάτι σαν μια Wikipedia τροφίμων θα μπορούσε να πει κανείς. Η δε σελίδα tasteatlas AWARDS 23/24 με τα καλύτερα τυριά του κόσμου για το 2023-2024 αναφέρει σε κεντρικό σημείο ότι οι κατατάξεις (τόσο η καλύτερη 100άδα όσο και οι επιμέρους καλύτερες 50άδες ανά κατηγορία, όπως «τα 50 καλύτερα σκληρά τυριά») βασίζεται στις 36.551 αξιολογήσεις των χρηστών της πλατφόρμας, εκ των οποίων οι 24.296 είναι οι «έγκυρες», χωρίς πουθενά να αναφέρονται τα κριτήρια εγκυρότητας ούτε το χρονικό διάστημα της αξιολόγησης. Πώς μπορεί να ελέγξει άραγε κανείς ότι εγώ που αξιολογώ πχ τη βαρελίσια φέτα στην πλατφόρμα την έχω όντως δοκιμάσει; Στην καλύτερη λοιπόν μπορούμε να μιλάμε για μια αμφιβόλου αξιοπιστίας λίστα προτίμησης του κοινού του εν λόγω site.

• Η Γραβιέρα Νάξου ΠΟΠ

Το προϊόν λαμβάνει από τους χρήστες της σελίδας βαθμολογία 4.7/5. Η σελίδα δε δίνει στοιχεία για το πλήθος των αξιολογήσεων στις οποίες βασίζεται η βαθμολογία. Για το προϊόν εμφανίζονται 9 σχόλια. Τα 8 από αυτά το αξιολογούν με 5/5 και είναι κυρίως από χρήστες με ελληνικά ονόματα (δύο εκ των οποίων έχουν το ίδιο επίθετο με γνωστό μεγάλο τυροκομείο της Νάξου που παράγει το προϊόν) κι ένα σχόλιο δίνει βαθμολογία 1/5. Η ανάλυση της βαθμολογίας που παρέχει η ίδια η σελίδα είναι πολύ κοντά σε αυτό του υπολογισμού που μπορεί να κάνει κανείς λαμβάνοντας υπόψη μόνο από τις ορατές στο κοινό  βαθμολογίες. Μπορεί κανείς λοιπόν να υποθέσει ότι μάλλον δεν υπάρχουν πολλές ακόμα αξιολογήσεις πέραν αυτών που ήδη βλέπουμε στη σελίδα των σχολίων. Υπάρχει άρα βάσιμη υποψία ότι η εν λόγω πολύ υψηλή κατάταξη της Γραβιέρας Νάξου ΠΟΠ βασίζεται στην «αξιολόγηση» του προϊόντος από ελάχιστα άτομα, κυρίως ελληνικής καταγωγής, πιθανώς και με στενή σχέση με κάποιους εκ των παραγωγών του προϊόντος.

• Το Μετσοβόνε ΠΟΠ

Κι αν τα παραπάνω δεν αρκούν για το πόσο παραπλανητική κι αναξιόπιστη είναι η εν λόγω κατάταξη, η συμπερίληψη του Μετσοβόνε ΠΟΠ στη λίστα δεν αφήνει αμφιβολίες. Βάσει του επίσημου «Μητρώου Εγκεκριμένων Επιχειρήσεων και Δικαιούχων Χρήσης των Ενδείξεων ΠΟΠ/ΠΓΕ» του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ, από το 2021 κι έπειτα, καμία επιχείρηση στην Ελλάδα δεν έχει λάβει άδεια για την παραγωγή του τυριού Μετσοβόνε ΠΟΠ. Πώς λοιπόν βρήκαν, δοκίμασαν και κατέταξαν το Μετσοβόνε ΠΟΠ ως το 14ο καλύτερο σκληρό τυρί στον κόσμο για την περασμένη χρονιά οι χρήστες του TasteAtlas; Στην αντίστοιχα καρτέλα σχολίων για το Μετσοβόνε βρίσκει κανείς συνολικά τρία μονάχα σχόλια με το νεότερο να έχει ημερομηνία καταχώρησης το 2022.

Δυστυχώς, για άλλη μια φορά, με θλίψη βλέπουμε ότι είτε πρόκειται για σοβαρή πολιτική επικαιρότητα, είτε για τυριά, μεγάλο κομμάτι της εγχώριας δημοσιογραφίας, λάμπει δια της αναπαραγωγής ανύπαρκτων ειδήσεων, την εγκυρότητα των οποίων δε διασταύρωσε ποτέ. Τέτοιες επιλογές μπορούν μόνο να βλάψουν τα ντόπια προϊόντα δημιουργώντας δυσπιστία στους καταναλωτές. Οι διθύραμβοι για την πρωτιά της χώρας, εξυπηρετούν άλλα συμφέροντα και όχι αυτά των πολλών μικρών παραδοσιακών τυροκομείων που βλέπουν εδώ και τρία χρόνια τα κόστη παραγωγής να εκτοξεύονται στα ύψη ενώ οι καταναλωτές δεν μπορούν να πληρώσουν ούτε για χαμηλής ποιότητας βιομηχανοποιημένα «λευκά τυριά» και εισαγόμενες «γκούντες». Η ελληνική τυροκομία έχει όντως να επιδείξει εξαιρετικής ποιότητας προϊόντα. Η Γραβιέρα Νάξου ΠΟΠ είναι ένα από αυτά. Κι αν το Μετσοβόνε ΠΟΠ μάλλον αποτελεί ιστορία, έχουμε άλλα πολλά αξιόλογα καπνιστά τυριά να προβάλλουμε. Πολλά ελληνικά τυριά λαμβάνουν επίσης κάθε χρόνο βραβεύσεις σε διαγωνισμούς που κρίνονται από δοκιμαστές με γνώσεις ή εμπειρία στην οργανοληπτική αξιολόγηση τυροκομικών. Ακόμα κι αν κι εκεί τα πράγματα δεν είναι πάντα τέλεια, υπάρχει ένα σαφές πλαίσιο που βασίζεται στη γνώση και την επιστήμη διασφαλίζοντας την αξιοπιστία των διακρίσεων αυτών. Ποια η χρησιμότητα να μην προβάλλονται αυτές οι διακρίσεις και γιατί προτιμάται η προώθηση των ελληνικών τυριών να βασίζεται σε απολύτως αυθαίρετες (έως επίπλαστες) κατατάξεις;

*H Μαρία Παπαδοπούλου είναι χημικός τροφίμων

Το άρθρο Η προώθηση των ελληνικών τυριών δεν έχει ανάγκη από ανύπαρκτες διακρίσεις. Της Μαρίας Παπαδοπούλου εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Παρακάτω παρατίθενται το αναλυτικό πρόγραμμα της ημερίδας και οι εισηγητές ανά θεματική:

1η Θεματική – 11:00 – 12:30

ΚΑΛΟ και Οργάνωση: Πρακτικές και Συνεισφορά στην Κοινωνία και την Οικονομία

1ο μέρος “Ανοικτός συνεταιρισμός: Ανασυγκρότηση της ΚΑΛΟ στην εποχή της “ψηφιακής”

οικονομίας”

Άλεξ Παζαΐτης, μέλος της ερευνητικής κολλεκτίβας P2P Lab και ερευνητής του Tallinn University of Technology

2ο μέρος – “Χτίζοντας συνεργατικά έναν κόμβο δημιουργικής οικονομίας”

Ιάσων Μπάντιος, μέλος του Ενημερωτικού Εκδοτικού Συνεταιρισμού Alterthess,

Γιώργος Μελισσουργός, μέλος του σωματείου Εκπαιδευτική Πλατφόρμα για την Κοινωνική Αλληλέγγυα Οικονομία // kalomathe.gr

Συντονισμός: Σοφία Παπαδοπούλου, Μέλος Πανελλήνιου Συλλόγου MSc Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

Διάλειμμα – 12:00 – 12:45

2η Θεματική – 12:45 – 15:00

Εναλλακτικές Λύσεις της ΚΑΛΟ στο καίριο ζήτημα της Στέγασης

– Τι είναι η συνεταιριστική και συνεργατική κατοικία; Παραδείγματα από την Ευρώπη,

Δήμητρα Σιατίτσα, ΣΕΠ ΕΑΠ, μέλος ομάδας CoHab

– Έρευνα-δράση για την συνεταιριστική κατοικία στην Ελλάδα: η ομάδα CoHab, Μαρία

Καραγιάννη, μεταδιδακτορική ερευνήτρια ΕΜΠ, μέλος ομάδας CoHab

– Η Ευρωπαϊκή δικτύωση για την στήριξη εγχειρημάτων συνεταιριστικής κατοικίας

Commoning Spaces Network, Φίλιππος Πολατσίδης, Msc ΚΑΛΟ

– Η Πρωτοβουλία Αλληλέγγυας Συγκατοίκησης Θεσσαλονίκης, Αννα Καραγεωργίου, μέλος της πρωτοβουλίας

– Η πολιτική του Δήμου Θεσσαλονίκης για την Οικονομικά Προσιτή Κατοικία και οι δυνητικές συνέργειες με την ΚΑΛΟ, Ανδρέας Καραδάκης, Αυτοτελές Τμήμα Επιχειρησιακού Σχεδιασμού Δήμου Θεσσαλονίκης

Συντονισμός: Ευαγγελία Χρυσανθοπούλου, Μέλος Πανελλήνιου Συλλόγου MSc Κοινωνικής και Αλληλέγγυας Οικονομίας

Η συμμετοχή είναι ανοιχτή σε όλους, με προεγγραφή στη φόρμα εδώ.

Το άρθρο ΚΑΛΟ και Οργάνωση: Πρακτικές και Συνεισφορά στην Κοινωνία και την Οικονομία εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Το 30,9% των βιοτεχνών δυσκολεύεται να ανταπεξέλθει στην εξόφληση των λογαριασμών της επιχείρησης, ενώ το 24,9% εξοφλεί, ασθμαίνοντας, τους προμηθευτές του.

Το 15,4% δυσκολεύεται στην καταβολή των δόσεων για ληξιπρόθεσμες οφειλές, το 15% στην κάλυψη ασφαλιστικών εισφορών, ενώ το 13,8% στην καταβολή των μισθών.

Στην ερώτηση «ποιες είναι οι βασικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζει η επιχείρηση σας;» το 25,2% απάντησε η ακρίβεια και οι συνεχείς ανατιμήσεις των πρώτων υλών, το 15,2% η κάλυψη των μηνιαίων υποχρεώσεων, το 14,7% η εύρεση εξειδικευμένου προσωπικού, ενώ αντίστοιχο είναι το ποσοστό και όσων απάντησαν πως η έλλειψη ρευστότητας δυσκολεύει τις επιχειρήσεις τους, το 14,9% κατέδειξε το μεταβαλλόμενο φορολογικό πλαίσιο ως αγκάθι για την επιχειρηματικότητα, το 8,7% τον έντονο ανταγωνισμό, ενώ το 6,6% έδειξε ως βασική πρόκληση την πρόσβαση στη χρηματοδότηση.

Το άρθρο Τρεις στους δέκα βιοτέχνες της Θεσσαλονίκης δυσκολεύονται να πληρώσουν τους λογαριασμούς του ρεύματος εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.