Η περιοχή των βουνών Καζ στο Τσανάκκαλε είναι ένα από τα σημαντικότερα φυσικά οικοσυστήματα της Τουρκίας χάρη στη μεγάλη βιοποικιλότητά της, τα δάση, την αρχαία πολιτιστική της κληρονομιά και την αγροτική της παράδοση.

Ανακηρύχθηκαν Εθνικό Πάρκο το 1994 και Περιοχή Προστασίας της Φύσης  το 1998. Επιπλέον, 32.320 στρέμματα γης σε 52 διαφορετικές τοποθεσίες εντός τους έχουν χαρακτηριστεί ως «Περιοχές Διατήρησης Γενετικών Πόρων In-Situ». Υπό αυτή την έννοια, αποτελούν σημαντικό βιότοπο για την άγρια ζωή. Παράλληλα μέχρι σήμερα, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει περίπου 800 είδη φυτών που ανήκουν σε 101 οικογένειες στο Εθνικό Πάρκο των ορέων Καζ. 77 από αυτά τα είδη είναι ενδημικά στην Τουρκία και 32 βρίσκονται μόνο στα Όρη Καζ.

Οι γεωργικές εκτάσεις αποτελούν το 43% (7.305,88 τ.χλμ.) της περιοχής των βουνών Καζ. Η πλειονότητα αυτών των περιοχών βρίσκεται στις επαρχίες Τσανάκκαλε και Μπαλίκεσιρ. Αυτές οι επαρχίες συγκαταλέγονται στις σημαντικότερες περιοχές γεωργικής παραγωγής της Τουρκίας όσον αφορά την ποικιλομορφία των καλλιεργειών και την παραγωγικότητα. Την ίδια στιγμή, όμως, τα βουνά Καζ κρύβουν ένα πλούσιο σε μεταλλεύματα υπέδαφος που αποτελεί δέλεαρ για μεγάλες πολυεθνικές και τούρκικες εταιρείες¹.

Οι πρόσφατες αλλαγές στον Μεταλλευτικό Νόμο αγνοούν όλα τα καθεστώτα προστασίας της φύσης, όπως υποστηρίζουν ακτιβιστές/στριες που συμμετέχουν στο τοπικό και εθνικό αντιεξορυκτικό κίνημα. Η εξέλιξη αυτή σε συνδυασμό με μια επιθετική εξορυκτική πολιτική, έχει ως αποτέλεσμα τέτοια φυσικά οικοσυστήματα, γεωργικές εκτάσεις, βοσκοτόπια, τόποι πολιτιστικής κληρονομιάς, μαζί και η ζωή των κατοίκων, να θυσιάζονται στο βωμό των κερδών εταιρειών που έχουν την υποστήριξη της κυβέρνησης. Μόνο στην Χερσόνησο της Βίγας στην περιοχή των βουνών Kαζ, σύμφωνα με τη Διεύθυνση Μεταλλείων και Πετρελαίου της Τουρκίας, από τα 16.970,62 τ.χλμ. γης, τα 12.943,35 τ.χλμ, δηλαδή το 76% της συνολικής έκτασης, έχουν παραχωρηθεί σε εταιρείες με μεταλλευτικές άδειες που βρίσκονται σε διάφορα στάδια (δημοπράτηση, έρευνα και εκμετάλλευση).

Φτάνοντας στο χωριό Χατζιμπεκιρλέρ, δίπλα στην πόλη Μπαϊραμίτς, νομίζει κανείς ότι είναι ερημωμένο. Το καφενείο του χωριού είναι κλειστό. Από όπου και αν κοιτάξεις η θέα είναι τρομακτική. Ένα τεράστιο ορυχείο έχει φάει τη γη και μηχανήματα πηγαινοέρχονται σε ένα τοπίο που μοιάζει σεληνιακό.

Σε ένα μικρό κοντέινερ, υπάρχουν αφίσες για έναν αγώνα που ξεκίνησε πριν μερικά χρόνια και συνεχίζεται με δυσκολίες εξαιτίας του γεγονότος ότι το ορυχείο βρίσκεται σε πλήρη λειτουργία παρά τις αντιδράσεις κατοίκων και ακτιβιστών. «Ό,τι βρίσκεται πάνω από τα βουνά Καζ είναι σημαντικότερο από ό,τι που βρίσκεται από κάτω» λέει ένα σύνθημα στον τοίχο δείχνοντας την αγάπη των ανθρώπων για τη γη τους (το σύνθημα κρύβει ένα ενδιαφέρον λογοπαίγνιο καθώς η φράση «από κάτω» στα τουρκικά ταυτίζεται με τη λέξη «χρυσός»).

Εκεί μας περιμένει η Füsun Kayra, οικοφεμινίστρια, μέλος του Συντονισμού της Οικολογικής Πλατφόρμας Kaz Mountains και εκπρόσωπος Τύπου της Συνέλευσης Γυναικών της Οικολογικής Ένωσης. Στα χέρια της κρατάει μια κάμερα για να καταγράψει τη δραστηριότητα της εταιρείας, έστω από μακριά.

«Το χωριό μου είναι 17 χλμ μακριά από εδώ. Ζω στην περιοχή εδώ και 15 χρόνια. Όλη η περιοχή, περίπου 60.000 στρέμματα, βρίσκεται στα χέρια της Cengiz Holding. Είναι μια από τις πέντε μεγάλες εταιρείες που βρίσκονται πολύ κοντά στην πολιτική εξουσία της Τουρκίας. Ως εκ τούτου, τούς δίνονται πολλές άδειες εξόρυξης. Οι εταιρείες αυτές λειτουργούν ορυχεία σε όλη τη χώρα, από την ανατολή ως τη δύση και από το νότο προς τον βορρά. Αυτό το μέρος προοριζόταν να γίνει ορυχείο χαλκού αλλά εμείς πάντα λέμε, είναι χρυσός με τη μορφή χαλκού επειδή γνωρίζουμε ότι υπάρχουν αποθέματα» αναφέρει.

Η ιστορία του αγώνα αυτού μετράει ήδη 5-6 χρόνια. Με την εμφάνιση της εταιρείας οι γυναίκες του χωριού ήταν αυτές που πρωτοστάτησαν στον αγώνα. Αγκάλιασαν στην κυριολεξία τα δέντρα, μπαίνοντας μπροστά στα μηχανήματα που ξεκινούσαν την μαζική αποψίλωση του δάσους. Παράλληλα, δεκάδες δικαστικές προσφυγές έχουν γίνει από κατοίκους και οργανώσεις εναντίον της λειτουργίας αυτού του ορυχείου.

«Δώσαμε πολλούς αγώνες για τα βουνά Καζ, ώστε να μην τα καταπατήσει η Cengiz Holding. Αρχικά πετύχαμε μια αναστολή εκτέλεσης της εξόρυξης και το έργο αναβλήθηκε. Η εταιρεία υπέβαλε ξανά νέα Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, οι νόμοι άλλαξαν και ως αποτέλεσμα η κοπή των δένδρων ξεκίνησε στις 30 Οκτωβρίου του 2024. Στην περιοχή εκμετάλλευσης, περιλαμβάνονται 5.600 στρέμματα με πυκνά δάση βελανιδιάς και πεύκου. Παλιά το ονομάζαμε το σκοτεινό δάσος επειδή ήταν τόσο πυκνό και άρα δύσκολο να το διασχίσεις. Έφεραν υλοτόμους και μηχανήματα από όλη την Τουρκία και για πάνω από 100 μέρες έκοβαν τα δέντρα.  Σταθήκαμε μπροστά σε κάθε μηχάνημα, σε κάθε πριόνι, σε κάθε μηχανή. Όλες οι γυναίκες του χωριού μπήκαν μπροστά. Αλλά δεν σταματούσαν. Κάλεσαν τη χωροφυλακή και έτσι σε 2-3 μήνες ισοπέδωσαν όλη αυτήν την έκταση. Αφού έκοψαν τα δένδρα, τα ξερίζωσαν και σάρωσαν τη γη. Στην πίσω πλευρά της ισοπεδωμένης έκτασης βρίσκεται ένα φράγμα τελμάτων».

Όπως εξηγεί η Füsun, δεν πρόκειται για τη μοναδική εταιρεία που πατάει το πόδι της στην περιοχή μεταξύ Μπαΐραμίτς και Τσαν. Πριν καιρό υπήρχε η Alamos Gold που σταμάτησε τη δραστηριότητα το 2019 μέσω της διαιτησίας αλλά έχει περάσει στην Tumad που θα εξορύξει χρυσό και ασήμι. Mια ακόμη εταιρεία έχει υποβάλει αίτηση για έγκριση ΜΠΕ για 38.000 στρέμματα από το Γενισεχίρ έως το Τερζιλέρ (στην επαρχία της Προύσας). Τέσσερις εταιρείες θα εξορύσσουν στην ίδια περιοχή.

«Αυτό μοιάζει αδύνατο αλλά είναι αληθινό. Έχουμε φτάσει σε τέτοιο σημείο που παραχωρούν κάθε περιοχή στους μεταλλωρύχους. Δεν ρωτούν αν υπάρχουν χωριά, δεν συζητούν αν αυτό γίνεται ή όχι για το κοινό καλό. Η λειτουργία του ορυχείου επηρεάζει τη ζωή 12 χωριών» προσθέτει η Füsun.

To αφήγημα των εταιρειών και των κυβερνήσεων προκειμένου να δίνουν τις άδειες εκμετάλλευσης είναι παγκοσμίως το ίδιο. Υποστηρίζουν ότι πρόκειται για εγκαταλελειμμένα χωριά επειδή ζουν ηλικιωμένοι άνθρωποι.

Σύμφωνα με στοιχεία που μοιράστηκαν μαζί μας ερευνητές στην Τουρκία, μόνο 6 με 7% της εκατό του τουρκικού πληθυσμού ζουν σε χωριά της αγροτικής υπαίθρου. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που οι περιοχές αυτές απειλούνται από τις εξορυκτικές εταιρείες, αλλά και άλλες που εγκαθιστούν βιομηχανικούς σταθμούς ανανεώσιμης ενέργειας (φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες) οδηγώντας τες τελικά σε οριστική ερήμωση και εγκατάλειψη, εφόσον καμιά άλλη δραστηριότητα δεν μπορεί να συνυπάρξει με τη βιομηχανική δραστηριότητα.

Ωστόσο, όπως εξηγεί η Füsun, «κανένα από αυτά τα χωριά δεν είναι στην πραγματικότητα εγκαταλελειμμένο. Εδώ είναι τα εδάφη, τα σπίτια, τα βοσκοτόπια, οι στάνες. Όλα όσα καλλιεργούν είναι εδώ. Υπήρχε και υπάρχει ζωή εδώ. Οι άνθρωποι έχουν ζήσει σε αυτά τα εδάφη. Όλη τους η ζωή συνδεόταν με αυτό το έδαφος. Κανένας κάτοικος δεν έχει ζήσει σε πόλη. Αν καταστραφεί αυτό το μέρος δεν έχουν που αλλού να μείνουν, θα λιμοκτονήσουν. Τα πάντα τους είναι εδώ».

Ως συνήθως, οι εταιρείες υπόσχονται μια (αδύνατη στην πραγματικότητα) αποκατάσταση του τόπου προσπαθώντας να εξαπατήσουν τους κατοίκους. «”Θα φτιάξουμε ένα ορυχείο, αλλά τα ζώα σας θα μπορούν να βόσκουν και εσείς θα συνεχίσετε να καλλιεργείτε στον κήπο σας. Θα το λειτουργήσουμε για 18 χρόνια και μετά θα είναι ξανά δάσος όπως ήταν” ισχυρίζονται μαζί με υποσχέσεις για θέσεις εργασίας», λέει συγκεκριμένα η Füsun.  Όπως, όμως, έχει αποδειχθεί και στην περίπτωση αυτή, κανείς από το χωριό δεν δουλεύει στο μεταλλείο. Οι εργαζόμενοι είναι φθηνό εργατικό δυναμικό από άλλες περιοχές της Τουρκίας και κυρίως άλλες χώρες. Το πιο εξοργιστικό για τη Füsun είναι ότι, δεδομένης της σύνδεσης κράτους και εξορυκτικών εταιρειών, δεν μπορεί να υπάρξει σωστή ενημέρωση του κόσμου.

Έτσι, μέσα σε ένα βράδυ και με μια υπογραφή, όπως μάς διηγείται, απαλλοτριώθηκαν δεκάδες στρέμματα γης. Παρά τις μηνύσεις που κατατέθηκαν και ενώ ακόμη η διαδικασία της απαλλοτρίωσης δεν είχε ολοκληρωθεί, μπήκαν στα χωράφια των αγροτών και τους τα πήραν από τα χέρια. Η τέλεια ληστεία.

Η σκόνη που εκλύεται από το μεταλλείο  έχει καλύψει τους δρόμους, τα φυτά, φτάνει μέχρι τα σπίτια και τα μαντριά. Οι εναπομείναντες κτηνοτρόφοι τα κρατούν σταβλισμένα για να προστατευθούν από τη ρύπανση. Μπορεί, όμως, κανείς  να προστατευθεί ζώντας σε μια τέτοια συνθήκη;

Η Füsun μάς αφήνει τρέχοντας έξω από το σπίτι της Gülferit Güven. Μόλις την βλέπει αγκαλιάζονται κλαίγοντας. Ο αγώνας ενάντια στις εξορύξεις είχε τη συμπαράσταση αλληλέγγυων από την περιοχή του Τσανάκκαλε και δημιούργησε πολύ ισχυρές φιλίες και δεσμούς. Η Gülferit δηλώνει αποκαμωμένη και απελπισμένη, ωστόσο δέχεται να περπατήσουμε μέχρι το σημείο που βρίσκονται τα ζώα της.

Το ορυχείο αποκαλύπτεται μπροστά μας. Εκεί βρίσκονταν και τα χωράφια της. «Είμαι εξήντα χρονών και ζω σε αυτό το χωριό εξήντα χρόνια. Μια μέρα ήρθε ο κοινοτάρχης και άνθρωποι της εταιρείας. Έκλαιγα στη μέση του χωραφιού. Κανείς δεν ρώτησε ποια ήμουν ή τι ήμουν. Μας πήραν έτσι τη γη. Μας αγνόησαν εντελώς. Ήρθαν και εγκαταστάθηκαν εδώ σαν να ήταν εκείνοι οι ντόπιοι αυτού του χωριού. Δεν σταμάτησαν ποτέ. Έκοψαν τόσα πολλά δέντρα […] Ήμασταν εκεί, είπαμε, “Μην τα κόψετε”. Δεν μας άκουσαν καθόλου. Ήρθαν άνθρωποι από άλλες περιοχές να μας βοηθήσουν. Οι άνθρωποι αγωνίστηκαν, ο Θεός να τους ευλογεί, αλλά δεν τους άκουσαν ούτε και αυτούς.[…] Πεθαίνω κάθε μέρα όταν βλέπω αυτόν τον τοίχο (σ.σ. το ύψωμα του ορυχείου). Πεθαίνω λίγο λίγο  ενώ τους βλέπω να δουλεύουν».

Ό,τι φαίνεται άχρηστο για τις εταιρείες, η φύση, η κορομηλιά που ξεράθηκε, τα ζώα της Gülferit που αρρώστησαν, είναι πολύτιμο για τους εναπομείναντες κατοίκους που σταδιακά ξεριζώνονται από τον τόπο τους. Η υπόθεση των εξορύξεων και της υφαρπαγής της γης συνδέεται άμεσα με την κλιματική κρίση και τις επιπτώσεις στην τροφή, το περιβάλλον και τη ζωή μας.

Η συνέχεια στον κύκλο επεισοδίων Balkan Food Traiblazers που θα δημοσιευτούν τον Σεπτέμβριο στο κανάλι μας στο YouTube. H έρευνα πραγματοποιείται με την χρηματοδότηση του Ιδρύματος Rosa Luxemburg-Παράρτημα Ελλάδας

1. https://cdn-tema.mncdn.com/Uploads/Cms/kaz-daglari-raporu_3.pdf

Το άρθρο Στα βουνά Καζ της Τουρκίας το πραγματικό χρυσάφι ζει ακόμη πάνω από τη γη και αγωνίζεται εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

Στο Γεντί Κουλέ της Κωνσταντινούπολης, στα τείχη που επέζησαν από φυσικές καταστροφές, πολέμους και συμφορές, που έγιναν μάρτυρες ποικίλων πολιτισμών και καταφύγιο διαφορετικών κοινοτήτων, διατηρείται μια κουλτούρα αγροτικών καλλιεργειών. Πρόκειται για τα μποστάνια του Γεντι Κουλέ που κατέχουν μια σημαντική θέση τόσο ως πολιτιστική κληρονομιά της πόλης όσο και ως γεωργική μνήμη που επιβιώνει μέχρι σήμερα.

Περπατώντας κατά μήκος των τειχών, βλέπει κανείς δεκάδες μποστάνια, μικροκαλλιέργειες από πλήθος λαχανικών και ανθρώπους που προσπαθούν να επιβιώσουν πουλώντας τη σοδειά τους σε μικρές ανοιχτές αγορές στην πόλη. Η μετατροπή μέρους της περιοχής σε πάρκο στο πλαίσιο της πολιτικής «εξευγενισμού» των πόλεων απειλεί τη διατήρηση των μποστανιών άμεσα.

«Η περιοχή που τώρα ονομάζουμε Μποστάνια του Γεντί Κουλέ ξεκινά από τη Χρυσή Πύλη και εκτείνεται μέχρι την Πύλη του Μεβλανά. Αποτελείται από κήπους που βρίσκονται κατά μήκος του καναλιού Καρασού και σε άμεση γειτνίαση με αυτό. Υπάρχει μεγάλος αριθμός ιστορικών αρχείων που αναφέρουν αυτούς τους κήπους, ιδιαίτερα στην οθωμανική περίοδο. Ωστόσο, υπάρχει, επίσης, μια σημαντική αναφορά σχετικά με τη βυζαντινή περίοδο. Eνώ χτίζονταν οι οχυρώσεις, οι αγρότες σε αυτήν την περιοχή μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα χαμηλότερα επίπεδα και τα ισόγεια των τειχών και των πύργων για να αποθηκεύσουν τα γεωργικά τους εργαλεία και τον εξοπλισμό τους. Σε αντάλλαγμα για την προστασία αυτών των περιοχών, εκδόθηκε διάταγμα που τους επέτρεπε να συνεχίσουν τις γεωργικές τους δραστηριότητες από εκεί που είχαν σταματήσει» λέει ο İnanç Kıran που σπουδάζει Διατήρηση και Αποκατάσταση Πολιτιστικής Κληρονομιάς και είναι μέλος της Πρωτοβουλίας για τη διάσωση των μποστανιών.

Ενώ στο παρελθόν οι λαχανόκηποι ήταν πιο εκτεταμένοι, πολλοί καλλιεργητές απομακρύνθηκαν  λόγω εργασιών αποκατάστασης των τειχών και σήμερα η καλλιέργεια εντοπίζεται κυρίως σε δύο τμήματα, στις τάφρους και στον χώρο μεταξύ του εξωτερικού και του εσωτερικού τείχους.

Η παράδοση των μποσταντζήδων περνάει από γενιά σε γενιά. Στο παρελθόν είχαν βρει εργασία στα μποστάνια, από την Οθωμανική περίοδο μέχρι και σήμερα, Αλβανοί, Ρωμιοί, Αρμένιοι και Βούλγαροι. Στην πιο σύγχρονη περίοδο, από τα μποστάνια πέρασαν μετανάστες, εργάτες γης από τη Συρία και άλλες χώρες.

Οι μετασχηματισμοί στη δημογραφική σύνθεση της Κωνσταντινούπολης οδηγούσαν πάντα σε αλλαγές, τόσο στις πρακτικές που ακολουθούσαν όσο και στο προφίλ των μποσταντζήδων.

Σύμφωνα με τον Inanc, είναι πιθανό όταν έφευγε μια γενιά καλλιεργητών από μια εθνοτική ομάδα να αντικαθίσταται από μια άλλη ενώ σημαντικό ρόλο έπαιξε και η εσωτερική μετανάστευση. «Έτσι, τελικά, αυτό το επάγγελμα επιβίωσε —με τις συνέχειες και τις ασυνέχειές του— σε αλληλεπίδραση με τις γειτονικές κοινότητες. Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, για παράδειγμα, μαζί με τις αναταραχές στα Βαλκάνια και την πολιτική δυναμική εκείνης της εποχής, υπήρξαν μεγάλης κλίμακας μεταναστεύσεις προς την Κωνσταντινούπολη, γεγονός που επέφερε σημαντικές αλλαγές στη δημογραφική και επαγγελματική της σύνθεση. Η εγκατάσταση και η μετανάστευση Ρωμιών και άλλων σε αυτήν την περιοχή, καθώς και η άφιξη άλλων πληθυσμών εδώ, δεν είναι εντελώς άσχετες με αυτό» σημειώνει.

Σήμερα, οι μποσταντζήδες πληρώνουν ένα τέλος χρήσης, γνωστό ως «Ecrimisil» (αποζημίωση λόγω αυθαίρετης χρήσης ακινήτου/γης, κατά το τουρκικό δίκαιο) στον Μητροπολιτικό Δήμο και στο Δημόσιο. Φυσικά, κατά διαστήματα, προσλαμβάνουν εποχικούς εργάτες, για την καλλιέργεια και τη συγκομιδή. Ωστόσο, ο βασικός κορμός της εργασίας πραγματοποιείται από τις ίδιες τις οικογένειες, και υπό αυτήν την έννοια πρόκειται για μικρές οικογενειακές καλλιεργητικές μονάδες.

Τα τελευταία χρόνια, οι κοινοτικοί αυτοί λαχανόκηποι οδεύουν προς κατάργηση καθώς η κυβέρνηση επιδιώκει να αλλάξει τη χρήση τους. «Οι κοινοτικοί κήποι που βλέπουμε αυτή τη στιγμή είναι οι τελευταίοι που έχουν απομείνει χάρη στις οικογένειες που τους φροντίζουν. Έχουμε επανειλημμένα δηλώσει ότι δεν πρέπει να εγκαταλειφθούν. Ελπίζω ότι αυτή η τάση δεν θα συνεχιστεί».

Μια πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2013 προσπαθεί μαζί με τους μικροκαλλιεργητές να προστατεύσει τις κοινότητες που έχουν δημιουργηθεί στα μποστάνια του Γεντί Κουλέ αλλά και να τα διατηρήσει ως κληρονομιά στις επόμενες γενιές.

«Δίνουμε τον αγώνα αυτό μέσα από πρακτικές αλληλεγγύης για να διασφαλίσουμε ότι αυτοί οι κήποι δεν θα καταστραφούν και ότι τίποτα άλλο δεν θα κατασκευαστεί στη θέση τους. Με άλλα λόγια, αν αυτός ο αγώνας χαθεί θα έχουμε χάσει ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας μας, της μνήμης και του πολιτισμικού τοπίου» λέει ο İnanç.

Ωστόσο, δεν πρόκειται για τη διατήρηση μόνο ενός μουσειακού τόπου αλλά κυρίως για την διατήρηση γεωργικής γης εντός του αστικού ιστού, που είναι ζωτικής σημασίας για αυτούς-ες που την καλλιεργούν. «Δύσκολα θα συναντήσει κανείς, σε οποιαδήποτε άλλη πόλη, ένα τόσο ζωντανό αγροτικό τοπίο σε άμεση συνύπαρξη με τα τείχη. Για παράδειγμα, οι Κήποι των Βερσαλλιών περιλαμβάνονται στον Κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, ενώ υπάρχουν και άλλα αντίστοιχα παραδείγματα ιστορικών κήπων που προστατεύονται. Τα μποστάνια αποτελούν για μας ένα μοναδικό και πολύτιμο πολιτισμικό αγαθό που πρέπει να διατηρηθεί παράλληλα με τα τείχη της πόλης και αυτή η διατήρηση εξαρτάται από τη μεταβίβασή τους στις μελλοντικές γενιές σε συνεργασία με τους καλλιεργητές-τριες τους».

Στο πρώτο μποστάνι που επισκεπτόμαστε συναντάμε τον Dursun Kaplan, πρόεδρο του συλλόγου των μποσταντζήδων του Γεντί Κουλέ. Γεννήθηκε στο Τζιντέ της Κασταμόνης (περιοχή από την οποία κατάγονται πολλοί μποσταντζήδες στο Γεντί Κουλέ) και καλλιεργεί εκεί περίπου 35 χρόνια. «Ακολουθούσαμε τις ίδιες καλλιεργητικές πρακτικές στην πατρίδα μας. Πρώτα ήρθαν οι άνθρωποι που στο χωριό μας αποκαλούσαμε θείους και θείες. Εποχικοί εργάτες έρχονταν εδώ στα τείχη τη θερινή περίοδο. Το 1986-1987 έγινε μια εκκένωση στην περιοχή των μποστανιών, ορισμένα τμήματα μετατράπηκαν σε πάρκα και κάποιοι καλλιεργητές έφυγαν για να καλλιεργήσουν σε άλλες περιοχές. Όταν τους δόθηκε η δυνατότητα να επιστρέψουν, αυτοί δεν το έκαναν και έδωσαν τα μποστάνια σε άλλους. Οι γονείς μας ήρθαν την περίοδο εκείνη. Όταν ανέλαβε ο πατέρας μου, είδαμε ότι δεν μπορούσε να τα καταφέρει μόνος του. Έτσι, μεταναστεύσαμε και ήρθαμε εδώ. Έτσι ξεκίνησαν όλα».

Οι μποσταντζήδες βρίσκονται αντιμέτωποι τα τελευταία χρόνια τόσο με τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης όσο και με μια δικαστική διαμάχη με τον Δήμο σε σχέση με το ενοίκιο των καλλιεργητικών εκτάσεων που έχει αυξηθεί κατά 1500% μέσα σε λίγα χρόνια. Τι σημαίνει για αυτούς η γη αυτή; Με ποιον τρόπο προσπαθούν να τους εκδιώξουν;

Η συνέχεια στον κύκλο επεισοδίων Balkan Food Traiblazers που θα δημοσιευτούν τον Σεπτέμβριο στο κανάλι μας στο YouTube. H έρευνα πραγματοποιείται με την χρηματοδότηση του Ιδρύματος Rosa Luxemburg-Παράρτημα Ελλάδας

Το άρθρο Οι μποσταντζήδες του Γεντί Κουλέ εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.

«Εκτός από τα φλαμίνγκο, τους πελεκάνους βλέπουμε κίτρινες σουσουράδες και πολλά άλλα σπάνια είδη που έρχονται από την Αφρική στη Βόρεια Ευρώπη και σταματούν εδώ για μια μέρα ή για μια εβδομάδα. Είναι ένας από τους βασικούς σταθμούς στην Αδριατική μεταναστευτική οδό» μάς έλεγε κοιτώντας μέσα από τα κιάλια του.

H PPNEΑ είναι η παλαιότερη περιβαλλοντική οργάνωση στην Αλβανία και πρωταγωνιστεί στη διάσωση της Περιοχής Pishë Poro-Narta από τα σχέδια ανάπτυξης ενός πολυτελούς τουριστικού θερέτρου που υποστηρίζεται από τον Jared Kushner, γαμπρό του Donald Trump, αλλά και την κατασκευή του αεροδρομίου της Αυλώνας εντός της προστατευμένης περιοχής.

Βλέπαμε ένα τοπίο εξαιρετικής ομορφιάς και βιοποικιλότητας από το κέντρο της λιμνοθάλασσας, εντός του Προστατευόμενου Τοπίου Vjosa (Αώος)- Narta, που αποτελεί μέρος του δέλτα του ποταμού Vjosa (Αώος), του τελευταίου ελεύθερου και άγριου ποταμού της Ευρώπης. Ο Joni μας έδειχνε τον πύργο του αεροδρομίου που είχε ήδη κατασκευαστεί εντός των ορίων του Προστατευόμενου Τοπίου Vjosa-Narta. Η άρση της απαγόρευσης δόμησης έγινε, όπως χαρακτηριστικά μάς είπε, μέσα σε μια νύχτα από τη κυβέρνηση Edi Rama. Ο ίδιος ήταν απογοητευμένος από τις μέχρι τότε κοινωνικές αντιδράσεις και η αλήθεια είναι ότι τίποτα μέχρι εκείνη τη στιγμή δεν προμήνυε τις διαστάσεις της μεγάλης εξέγερσης που βρίσκεται σε εξέλιξη στην Αλβανία.

Η περιοχή αποτελεί καταφύγιο για πάνω από 70 απειλούμενα είδη και περισσότερα από 200 είδη πτηνών. Απέναντι από τη λιμνοθάλασσα βρίσκονται αλυκές και γεωργικές εκτάσεις που δημιουργήθηκαν μετά την αποξήρανση υγροτόπων τη δεκαετία του ‘70 για να καλυφθούν οι ανάγκες εργασίας. Στις περιοχές αυτές βρίσκονται πολλά χωριά, ανάμεσα σε αυτά και το Zvërnec‎‎, απ’ όπου ξεκίνησαν οι αντιδράσεις ενάντια στην υφαρπαγή της γης για το τουριστικό θέρετρο.

«Σε αυτή την περιοχή, στη λιμνοθάλασσα, το δάσος και το μωσαϊκό βιοτόπων που περιλαμβάνει επιχειρούν να χτίσουν. Αρχικά το αεροδρόμιο κατασκευάζεται μέσα στην προστατευόμενη περιοχή και ήταν στην πραγματικότητα αυτό που ονομάζουμε η αρχή του τέλους των προστατευόμενων περιοχών στη χώρα» ανέφερε ο Joni  Vorpsi.

Το σχέδιο για το αεροδρόμιο ανακοινώθηκε το 2018. Το 2021 ξεκίνησαν οι εργασίες για την κατασκευή του χωρίς άδεια (για παραπάνω από έναν χρόνο) και χωρίς καμία διαβούλευση για την Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Μετά τις αντιδράσεις δεκάδων περιβαλλοντικών οργανώσεων, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζήτησαν από τις αλβανικές αρχές την αναστολή των εργασιών για λόγους μη τήρησης της Σύμβασης της Βέρνης, των εθνικών και των διεθνών νόμων. Μάλιστα το 2022,  η PPNEA και η AOS, με την υποστήριξη της EuroNatur, κατέθεσαν αγωγή στο Αλβανικό Διοικητικό Δικαστήριο κατά της κατασκευής του αεροδρομίου. «Το αεροδρόμιο δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη ωστόσο η κυβέρνηση προσπαθεί να δείξει ότι είναι τελειωμένη υπόθεση» πρόσθεσε ο Joni Vorpsi.

Η τροποποίηση του νόμου για τις προστατευόμενες περιοχές από την αλβανική κυβέρνηση τον Φεβρουάριο του 2024 ήρθε ως απάντηση στην μεγάλη αντίθεση που εκφράστηκε για την κατασκευή του αεροδρομίου κατά παράβαση των νόμων και επέτρεψε τις εξελίξεις για την κατασκευή πολυτελών θερέτρων (πέντε αστέρων και άνω) σε ζώνες που μέχρι τότε προστατεύονταν αυστηρά, ακόμη και εντός εθνικών πάρκων. Για την περίπτωση του αεροδρομίου, εντυπωσιακό είναι ότι η κυβέρνηση είχε ήδη αλλάξει τα όρια της προστατευμένης περιοχής, αποχαρακτηρίζοντας τον πυρήνα της, εκεί όπου κατασκευάζεται το αεροδρόμιο. Η κατασκευή του θα προκαλέσει πολλαπλά προβλήματα στη ζωή των πουλιών ενώ εκτός από το περιβαλλοντικό σκέλος, οι ενδεχόμενες συγκρούσεις πουλιών με αεροπλάνα θέτει, σύμφωνα με τον Joni Vorpsi, σε κίνδυνο τις ζωές των ανθρώπων.

Μετά την αλλαγή αυτή, βγήκαν στη δημοσιότητα έργα που βρίσκονταν ήδη στα σχέδια.

«Ένα από αυτά ήταν το έργο του Jared Kushner στη χερσόνησο Zvërnec‎‎ , μέσα στο Προστατευόμενο Τοπίο Vjosa/ Narta, κοντά στο αεροδρόμιο. Και είναι ένα θέρετρο 10.000 δωματίων, που σημαίνει μια νέα πόλη για αυτήν την περιοχή. Θα χρειαστεί δηλαδή να υπάρχει παροχή νερού και ενέργειας, ασφαλτοστρώσεις, φωτισμός. Έτσι, αυτό δεν θα είναι πλέον φυσικό μέρος. Τα 10.000 δωμάτια δεν αφορούν ξενοδοχεία. Το σχέδιο είναι να χτιστούν πολυτελείς κατοικίες που θα αγοραστούν. Σε ένα μέρος που το ονομάζουμε ένα από τα πιο άγρια μέρη της Μεσογείου, σε αυτούς τους εύθραυστους βιότοπους σχεδιάζουν να φέρουν ανθρώπους να ζήσουν με έναν πολυτελή τρόπο. Και τα σχέδια δεν τελειώνουν σε αυτό, αλλά υπάρχουν και άλλοι επενδυτές που στοχεύουν στην οικοδόμηση ακριβώς δίπλα στις εκβολές του ποταμού Viosa. Νομίζω λοιπόν ότι σε πέντε ή δέκα χρόνια, αν αυτά τα σχέδια συνεχιστούν, 100.000 άνθρωποι θα ζουν σε αυτό το ήσυχο μέρος, όπου τώρα ζουν φλαμίνγκο, πελεκάνοι και θαλάσσιες χελώνες. Και ό,τι βλέπουμε σήμερα, οι αμμόλοφοι και άλλα σημαντικά ενδιαιτήματα θα εξαφανιστούν».

Σύμφωνα με τον Joni, εκτός από τα μεγάλα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκαλούν τα σχέδια για το τουριστικό θέρετρο υπάρχουν πολλές σκοτεινές πλευρές που αφορούν διαμάχες μεταξύ των μετόχων του έργου που κατηγορούν ο ένας τον άλλον για απάτη.

Όπως αναφέρει η Πρωτοβουλία Αλβανών Μεταναστών και Αλληλέγγυων σε ανακοίνωσή της εξηγώντας τις συνθήκες που οδήγησαν στην έκρηξη των κινητοποιήσεων: «η δημόσια γη χαρίζεται στους ξένους και ντόπιους “στρατηγικούς επενδυτές” οι οποίοι υπόσχονται σε αντάλλαγμα χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας σε βάρος της φύσης και των ντόπιων ιδιοκτητών. Αλβανοί και ξένοι ολιγάρχες, μαφιόζοι και πλαστογράφοι τίτλων ιδιοκτησίας, διεφθαρμένοι κυβερνητικοί παράγοντες και κατευθυνόμενα μέσα ενημέρωσης έχουν ενωθεί για να προωθήσουν μια άλλου τύπου αφήγηση που μιλάει για “στρατηγική επένδυση” και “ανάδειξη της φυσικής ομορφιάς της χώρας στον κόσμο”».

Στην πραγματικότητα, όμως, όπως τονίζει και η PPNEA πρόκειται για έναν ολόκληρο μετασχηματισμό περιοχών, για την καταστροφή ενός οικοσυστήματος που συναντάται εξαιρετικά σπάνια στον κόσμο.

Ο κίνδυνος αυτός μοιάζει προφανής αν λάβει κανείς υπόψη του ότι για την ηλεκτροδότηση του τουριστικού θερέτρου θα τοποθετηθούν φωτοβολταϊκά σε όλα σχεδόν τα χωράφια. Όπως εξήγησε ο Joni, «είναι λοιπόν γελοίο να ακούμε αυτούς τους επενδυτές και την κυβέρνηση να μιλούν για ανάδειξη της βιοποικιλότητας. Στην πραγματικότητα, το σχέδιο προβλέπει ουσιαστικά την καταστροφή μιας φυσικής περιοχής και τη δημιουργία στη θέση της μιας αστικής.  Δεν υπάρχει “ισορροπημένος τρόπος ανάδειξης αυτής της περιοχής”. Είτε θα είναι η Λιμνοθάλασσα Narta, και απλώς θα την απολαμβάνουμε και θα χρησιμοποιούμε τις υπηρεσίες του οικοσυστήματος, όπως την τροφή που δίνει στα ψάρια, το οξυγόνο, το δάσος και όλα, είτε θα την καταστρέψουμε και θα έχουμε μια ακόμη πόλη, ίσως πιο πολυτελή, αλλά που στην πραγματικότητα δεν εξυπηρετεί τους ανθρώπους»

Η PPNEA, που αντιτάχθηκε από τη πρώτη στιγμή στα σχέδια αυτά, συνέβαλε στη δημιουργία ενός εθνικού και διεθνή συνασπισμού που προχώρησε σε ενημερώσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο και σε νομικές κινήσεις.

Αξιοσημείωτο είναι ότι, ενώ ο αγώνας περιβαλλοντικών οργανώσεων και κατοίκων οδήγησε στην προστασία του ποταμού Αώου/Vjosa με την ανακήρυξη του το καλοκαίρι του 2023 σε Εθνικό Πάρκο, το Δέλτα του ποταμού, αν και σε προστατευόμενη περιοχή έμεινε εκτός Εθνικού Πάρκου.

Επιπλέον, η αλβανική κυβέρνηση αγνόησε επιδεικτικά τόσο την απόφαση της Μόνιμης Επιτροπής της Σύμβασης της Βέρνης και τη στάση της πλειοψηφίας των ευρωπαϊκών χωρών κατά της παράνομης κατασκευής του αεροδρομίου της Αυλώνας, ακυρώνοντας στην πράξη όλες τις διεθνείς συμβάσεις που έχει επικυρώσει η Αλβανία για την προστασία της φύσης.

Σύμφωνα με τον Joni Vorpsi, τα αλβανικά δικαστήρια καθυστέρησαν την εκδίκαση της υπόθεσης με το πρόσχημα ότι οι οργανώσεις δεν επηρεάζονται από την κατασκευή του αεροδρομίου. Ωστόσο, όπως υπενθύμισε, «δεν υπάρχει άλλος τρόπος προστασίας της βιοποικιλότητας, δεδομένου ότι δεν μπορούν τα φλαμίνγκο να καταθέσουν μηνύσεις κατά του αεροδρομίου!»

Πέρα από το πως θα εξελιχθούν οι νομικές διαδικασίες και αν η Ευρωπαϊκή Ένωση καταφέρει να πιέσει την Αλβανία να εφαρμόσει τη διεθνή νομοθεσία, η πραγματική υπεράσπιση της γης, του νερού και των έμβιων και μη όντων τελικά θα κριθεί από τις λαϊκές κινητοποιήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη και στις οποίες στόχευε και όλη η δράση των περιβαλλοντικών οργανώσεων μέχρι σήμερα.

Ενδιαφέρον έχει ότι την περίοδο που κάναμε τη συνέντευξη οι αντιδράσεις των αγροτών της περιοχής στο αεροδρόμιο και τα σχέδια του τουριστικού θερέτρου δεν ήταν μεγάλες καθώς, όπως γίνεται σε πολλές περιπτώσεις, η κρατική προπαγάνδα ότι «το αεροδρόμιο θα φέρει πίσω τα παιδιά μας από το εξωτερικό» ή ότι η επένδυση και ο τουρισμός που θα φέρει θα δημιουργήσουν αγορά και αυξημένο εισόδημα από τα προϊόντα τους έπιασε προσωρινά τόπο.

«Όταν καταστρέφουμε τους φυσικούς μας πόρους στέλνουμε περισσότερους ανθρώπους μακριά» σημείωσε ο Joni  Vorpsi, θέτοντας και ένα άλλο ζήτημα που σχετίζεται με την κλιματική αλλαγή. Οι παράκτιοι υγρότοποι έχουν τεράστια σημασία για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, καθώς δεσμεύουν πολύ άνθρακα και παράλληλα προστατεύουν τη γη από τις καταστροφές (πλημμύρες κ.ά) και παρέχουν αποθέματα νερού. Επιπλέον, οι αμμόλοφοι που υπάρχουν εκεί αποτελούν τις πρώτες δικλείδες ασφαλείας απέναντι στη διάβρωση των ακτών από την οποία υποφέρει και η Αλβανία.

«Είναι καθήκον του κράτους να προστατεύσει τα 14 χιλιόμετρα άγριας και ελεύθερης παραλίας που απειλούνται από τα σχέδια του Kushner και των ντόπιων επιχειρηματιών. Φυσικά, όλοι θέλουν αυτόν τον ελεύθερο χώρο, τον πολύ άγριο, να τον έχουν στην ιδιοκτησία τους. Στην περίπτωσή μας το κράτος είναι έτοιμο να τα παραδώσει όλα για να παραμείνει στην εξουσία. Αλλά δεν πρόκειται για χαμένη μάχη. Έχουμε δει σε άλλες περιπτώσεις ότι αν οι άνθρωποι αρχίσουν πραγματικά να φροντίζουν τη φύση και  να γνωρίζουν τη σημασία της, αντιστέκονται και τα καταστροφικά σχέδια σταματούν. Η αλβανική κοινωνία πρέπει να προστατεύσει το περιβάλλον της. Πλέον έχουμε και στοιχεία και αρκετή γνώση για να αντιδράσουμε στην καταστροφή του που συμβαίνει εδώ και 30 χρόνια» κατέληξε. Δυόμιση μήνες μετά, η αποστροφή αυτή του Joni Vorpsi μοιάζει να αποδεικνύεται προφητική.

Η συνέχεια στον κύκλο επεισοδίων Balkan Food Traiblazers που θα δημοσιευτούν τον Σεπτέμβριο στο κανάλι μας στο YouTube. H έρευνα πραγματοποιείται με την χρηματοδότηση του Ιδρύματος Rosa Luxemburg-Παράρτημα Ελλάδας

Το άρθρο Λιμνοθάλασσα Narta: Αγώνας για τα φλαμίνγκο και την αξιοπρέπεια εμφανίστηκε πρώτα στο AlterThess.gr - Όλες οι Ειδήσεις από την άλλη Θεσσαλονίκη.